Gʻazoda ayollarga nisbatan zoʻravonlik holatlari keskin ortgani xabar qilinmoqda, deb topdi BMT agentligi

BMT agentligi: Gʻazoda ayollarga nisbatan zoʻravonlik holatlari keskin oshgani xabar qilinmoqda

BMTning Aholishunoslik jamgʻarmasi (UNFPA) tomonidan yaqinda eʼlon qilingan bir qator hisobotlarga koʻra, Gʻazo sektorida ayollar va qizlarga nisbatan zoʻravonlik, jumladan, erta va majburiy nikoh holatlari keskin oshgan.

10 ta tashkilot tomonidan toʻplangan maʼlumotlarni tahlil qilgan hisobotlardan birida aytilishicha, urushdan vayron boʻlgan Gʻazodagi uzoq davom etayotgan inqiroz "ayollar va qizlarning gender asosidagi zoʻravonlik xavfiga tobora koʻproq duchor boʻlishi uchun sharoit yaratdi".

Shuningdek, unda joriy yilning ikkinchi choragida erta va majburiy nikoh holatlari "keskin koʻpaygani" haqida ogohlantiriladi. BMT ikkalasini ham gender asosidagi zoʻravonlik (GAZ) shakli sifatida tasniflaydi.

Gʻazo shahri va Xon Yunisdagi gavjum qochqinlar lagerlarida yashayotgan 230 nafar ayolning koʻrsatmalariga asoslangan ikkinchi hisobot ular boshidan kechirgan yoki guvohi boʻlgan zoʻravonliklarning ayanchli manzarasini chizib beradi.

Ayrim oʻquvchilar ushbu hisobotdagi baʼzi tafsilotlarni ogʻir qabul qilishlari mumkin

Gʻazodagi boshpanaga aylantirilgan maktablardan birida yashayotgan qochqin ayol zoʻrlash qurbonlari sharmandalik va janjaldan qochish uchun koʻpincha oʻzlariga hujum qilgan shaxslarga qanday turmushga berilishini tasvirlaydi. "Maktablarda zoʻrlash holatlari aniqlanganda, ertasi kuniyoq maktabda toʻy va tantanalar boʻlayotganini koʻrasiz", deydi u.

Yana bir ayol oʻtgan yili, ochlik paytida, "bir kishi oʻzi va [boshqa] farzandlari ovqatlanishi uchun 14 yoshli qizini ikki qop un evaziga turmushga berganini" hikoya qiladi. Turli qochqinlar lagerlaridagi olti nafar ayol shunga oʻxshash holatlarni tasvirlab berdi — bu 2023 yilda Isroil va Hamas oʻrtasidagi mojaro boshlanishidan oldin tasavvur qilib boʻlmaydigan holat edi.

Aniq raqamlarni aniqlash uchun maʼlumot toʻplash qiyin boʻlib qolayotgan boʻlsa-da, UNFPA maʼlumotlariga koʻra, joriy yilning ikkinchi choragida qayd etilgan erta va majburiy nikoh holatlari birinchi chorakka nisbatan 123 foizga oshgan. Erta yoki bolalar nikohi 12 yoshdan 17 yoshgacha boʻlgan qizlarni qamrab olgan.

"Bu tendentsiyalar dahshatli", deydi UNFPAning Falastindagi vakili Nestor Ovomuhangi. Uning soʻzlariga koʻra, soʻnggi uch yildagi oʻn minglab oʻlimlar, keng koʻlamli vayronagarchiliklar va Gʻazoda takroriy koʻchirilishlarni olib kelgan oʻta ogʻir sharoitlar ijtimoiy tuzilmalarni parchalab tashladi, shuning uchun "hamma narsa yemirildi... hech qanday tizim yoʻq".

Oziq-ovqat bozorlari qayta ochilgan boʻlsa-da, koʻpchilik sotilayotgan mahsulotlarni sotib olishga qurbi yetmaydi, oʻta qashshoqlik va ochlik saqlanib qolmoqda, odamlar xayriyaga qaram boʻlib qolgan. Gʻazoning ikki milliondan ortiq aholisining deyarli barchasi oʻz uylarini tark etishga majbur boʻldi, ularning aksariyati hozirda iflos chodir lagerlarida yoki shikastlangan binolarda yashamoqda. Jamoat xizmatlari asosan izdan chiqqan va sulhga qaramay, Isroilning havo hujumlari davom etmoqda.

Gʻazodagi 1,2 millionga yaqin falastinlik chodirlarda yoki vaqtinchalik boshpanalarda yashamoqda

Urushdan oldin Gʻazoda qizlar soni oʻgʻil bolalardan koʻp edi va boshlangʻich maktabdan yuqori boʻlgan taʼlimning barcha bosqichlarida yaxshiroq natijalarga erishardi. Endilikda, maktablar uzoq vaqt yopilib qolganidan keyin, koʻplab bolalar taʼlimni tark etishdi. Oʻgʻil bolalar oilalariga yordam berish uchun norasmiy ishlarda ishlash bosimiga duch kelishmoqda, qizlar esa xavfsizlik borasida kattaroq xavotirlarga duch kelmoqda.

Ijtimoiy jihatdan konservativ jamiyatda, begonalar orasida, shaxsiy hayotsiz yashayotgan oilalar jinsiy shilqimlik va zoʻravonlik kuchayganidan shikoyat qilmoqdalar — va koʻpchilik qizlarini turmushga berishni ularni himoya qilish va iffatini saqlash yoʻli deb biladi. UNFPA hisoboti — 2025 yil oxiri va 2026 yil boshida oʻtkazilgan tadqiqotlarga asoslangan — urush paytida yetim qolgan qizlar ayniqsa xavf ostida ekanini koʻrsatadi.

Hisobot uchun intervyu bergan Gʻazo shahridagi lagerda yashovchi bir ayol oʻz oilasidan boʻlgan, bor-yoʻgʻi 14 va 15 yoshli ikki qizning toʻyida qatnashganini aytadi.

"Amakilari ularni juda yosh turmushga berishdi. Bilasizmi nega? Chunki ularning ota-onasi shahid boʻlgan, amakilari esa masʼuliyat va xarajatlardan qutulishni xohlashgan", dedi ayol. "Alloh haqqi, ular nikoh yoki hayot nima ekanligini tushunishmaydi".

Gʻazodagi Ayollar ishlari markazi — UNFPA bilan hamkorlik qiluvchi Falastin nodavlat tashkiloti — va boshqa qoʻllab-quvvatlash tashkilotlari turmushga chiqqan, zoʻravonlikka uchragan va koʻpincha homilador boʻlib qolgan qizlarning tashvishli holatlarini qayd etishgan. Ularning aytishicha, oʻsmirlik yoshidagi qizlarda katta yoshli ayollarga qaraganda homila tushishi yoki vazni kam bola tugʻilishi ehtimoli ancha yuqori.

"Bolalar nikohi tufayli oʻsmirlar oʻrtasida homiladorlik keskin ortib borayotganini koʻryapmiz", deydi Ovomuhangi. "Boshqa bir vujudni koʻtarish uchun tanasi hali toʻliq rivojlanmagan yoshdagi, och, gigiyenik boʻlmagan sharoitda yashayotgan, chaqaloqqa qanday gʻamxoʻrlik qilishni bilmaydigan, hatto oʻziga qanday gʻamxoʻrlik qilishni ham bilmaydigan bolaning homiladorlik oqibatlari har doim juda va juda yomon boʻladi".

BMT va aksariyat gumanitar guruhlar 18 yoshga toʻlmagan qizlarning nikohini erta nikoh deb taʼriflaydi. Urushdan oldin ham bu holat bosib olingan Iordan daryosining Gʻarbiy sohiliga qaraganda, Hamas nazoratidagi Gʻazodagi falastinliklar orasida koʻproq tarqalgan edi, garchi u kamayib borayotgan boʻlsa-da.

Gʻazo qonunchiligi ota-onaning roziligi va sudyaning ruxsati bilan nikoh yoshining eng kam chegarasi boʻlgan 17 yoshdan istisnolarga yoʻl qoʻyadi. Sud rasmiylari 14 yoshu yetti oylik qizlarning nikohini ham tasdiqlashi mumkin, garchi mahalliy shariat eksperti bizga musulmonlarning oilaviy masalalari bilan shugʻullanuvchi islom sudlari urushning katta qismida yopiq boʻlgani sababli "huquqiy himoya choralari" olib tashlanganini aytgan boʻlsa-da.

700 000 ga yaqin bola deyarli uch yil davomida anʼanaviy maktab taʼlimidan mahrum boʻldi

Bi-bi-si yaqinlaridan ayrilgan qarindoshlari turmush qurgan bir nechta oilalar bilan suhbatlashdi. 25 yoshli Zuhayrning aytishicha, amakilari uni oʻz oilasidan boʻlgan 16 yoshli qizga uylanishga undashgan, chunki qizning otasi — uning yagona vasiysi — Isroil havo hujumida halok boʻlgan edi.

Bunga nega rozi boʻlgani haqida soʻralganda, u shunday dedi: "Meni unga uylanishga majbur qilgan sabablardan biri unga gʻamxoʻrlik qiladigan hech kim yoʻqligi edi. Bu birinchi navbatda".

"Agar urush boʻlmaganida, u hali ham otasining erkatoy qizi boʻlar edi. Maktabga borardi", deya qoʻshimcha qiladi Zuhayr. "Unda hali ham bolalarcha fikrlash bor, voyaga yetgan odamnikidek emas. U maktabni, oilasini, doʻstlarini sogʻinadi. Hatto shunchaki uyda oʻtirishni ham sogʻinadi".

Bir er-xotin katta oʻgʻli va qizning otasi halok boʻlganidan keyin 17 yoshli oʻgʻillariga 16 yoshli amakivachchasiga uylanishiga ruxsat berishganini aytishdi. Oʻsmir qiz hozir homilador va maktabga qaytmaydi. "U bolasiga gʻamxoʻrlik qilishi kerak", deydi uning qaynotasi, "uning oʻqishi behuda boʻlar edi".

Yordam agentliklarining taʼkidlashicha, agar gumanitar sharoitlar yaxshilansa, ayollar uchun xavf-xatarlarni sezilarli darajada kamaytirish mumkin

Gʻazoda jinsiy zoʻravonlik holatlari haqida xabar berish, asosan, kamsitilish va qasos olishdan qoʻrqish sababli juda past darajada qolmoqda. BMTning xavfsizlik tekshiruvlari ayollar va qizlar uchun ayniqsa tunda xavf-xatarlar borligini aniqladi, bu esa ularni lagerdagi hojatxona va yuvinish xonalaridan qochishga majbur qilmoqda.

UNFPA boshchiligidagi ishchi guruhning soʻnggi tahliliy hisobotida aytilishicha, jinsiy zoʻravonlik, jumladan, zoʻrlash va jinsiy tajovuz holatlari "Gʻazoda kritik darajaga yetgan". Ular 2026 yilning aprelidan iyunigacha qayd etilgan barcha GAZ holatlarining 2,7 foizini tashkil etdi — bu oʻtgan chorakdagi 2,1 foizdan koʻp; mutlaq ifodada bu holatlarning 61 foizga oshganini anglatadi.

Bu oʻsish xabardorlikni oshirish va maxfiy xabar berish kanallarini yaxshilash borasidagi saʼy-harakatlar bilan bogʻliq. Demografik maʼlumotlar shuni koʻrsatdiki, omon qolganlarning aksariyati 18-59 yoshdagi ayollar, undan keyin 8 foiz bilan oʻsmir qizlar va 5 foiz bilan katta yoshli erkaklardir.

Bevalar va erlari hibsga olingan yoki bedarak yoʻqolgan ayollar jinsiy zoʻravonlik va ekspluatatsiya xavfiga koʻproq duchor boʻlmoqdalar. Xabar qilinishicha, hozirda deyarli har toʻrtta xonadondan birini ayol kishi boshqarmoqda — bu urushdan oldingi koʻrsatkichdan ikki baravar koʻpdir.

"Bir beva ayol chodir qidirayotgan edi, [lager] vakili unga: "Men senga chodir beraman, seni lagerimizga joylashtiramiz va sen bugun men bilan qolishing mumkin", dedi", deb eslaydi Gʻazo shahrida yashovchi, UNFPA hisoboti uchun intervyu bergan ayol.

Yordam agentliklarining taʼkidlashicha, Gʻazodagi ayollar uchun xavf-xatarlarni gumanitar sharoitlarni yaxshilash orqali sezilarli darajada kamaytirish mumkin. Ular Isroilni hududga yuqori sifatli boshpanalar, shuningdek, hojatxonalar, sanitariya va yoritishni yaxshilash uchun uskunalar olib kirishga ruxsat berishga chaqirmoqda. Isroil harbiy maqsadlarda ikki tomonlama ishlatilishi mumkin deb hisoblagan buyumlarni cheklaydi.

Taʼlim va sogʻliqni saqlashni yaxshilash boʻyicha ishlar olib borilmoqda, shuningdek, oilaviy zoʻravonlik va bolalar nikohiga qarshi kampaniyalar boʻyicha uzoq muddatli rejalar mavjud. Gʻazoda juda koʻp hayotlar allaqachon butunlay oʻzgarib ketgan boʻlsa-da, ayollar hech boʻlmaganda oʻzlarini xavfsizroq his qiladigan kelajakdan umidvor ekanliklarini aytadilar.