Firibgarlar mualliflik huquqi buzilganligi haqidagi soxta daʼvolar bilan Instagram foydalanuvchilaridan tovon puli talab qilmoqdalar
Foydalanuvchilarning taʼkidlashicha, Meta firibgarlarni aniqlashda qiynalayotgani sababli ular pul yoʻqotmoqdalar yoki hisob raqamlari bloklanishi xavfi ostida qolmoqdalar.
Firibgarlar mualliflik huquqi toʻgʻrisida soxta daʼvolar qilish orqali Instagram foydalanuvchilaridan tovon talab qilmoqda
Instagram blogerlari soxta mualliflik huquqi shikoyatlari tufayli akkauntlari bloklangani yoki oʻchirilganidan keyin minglab funt sterling yoʻqotganliklarini aytmoqdalar.
Tovlamachilar Meta kompaniyasiga tegishli ijtimoiy tarmoq platformasiga soxta daʼvolar taqdim etishgan, soʻngra takroriy shikoyatlar akkauntning bloklanishiga olib kelishi mumkinligini bilgan holda, ularni qaytarib olish uchun tovon talab qilishgan.
1,5 million kuzatuvchisi boʻlgan Instagram foydalanuvchilaridan biri BBC’ga oʻz akkauntini tiklash uchun firibgarga 50 dollar (37 funt sterling) toʻlaganini aytdi. Uning soʻzlariga koʻra, Meta’ning apellyatsiya jarayoni haftalab davom etardi va bundan oldin unga boy berilgan daromad sifatida minglab dollarga tushgan edi.
«Biz bundan jabr koʻrganlar uchun bu qanchalik ogʻir boʻlishi mumkinligini tushunamiz va tizimlarimiz, birinchi navbatda, odamlarni bunday holatlardan himoya qilish uchun yaratilgan», dedi Meta vakili.
«Tekshiruvimizdan soʻng biz zarar koʻrgan kontentni tikladik va akkauntlarni bundan keyingi shu kabi urinishlardan himoya qilish uchun qoʻshimcha xavfsizlik choralarini joriy etdik».
Biroq, BBC suhbatlashgan kontent yaratuvchilarining aytishicha, Meta yaqqol soxta holatlarni aniqlashda zaif va agar siz oylik toʻlov toʻlamasangiz, uning apellyatsiya jarayoni juda sekin javob beradi.
Lost in Time History Instagram akkaunti oʻzining 1,5 milliondan ortiq kuzatuvchisi bilan tarixiy suratlarni baham koʻradi.
Uning asoschisi Olli (u familiyasini aytmadi) BBC’ga jamoatchilik mulki boʻlgan yoki huquq egasidan ruxsat olgan suratlarini joylashtirishini aytdi.
Shunga qaramay, u 2026 yilda hozirgacha oʻnlab «yaqqol soxta» mualliflik huquqi shikoyatlarini qabul qilgan.
Meta shikoyatlar taqdim etilganda ularning haqiqiyligini tekshirmaydi, shuning uchun agar kimdir takroran nishonga olinsa, uning akkaunti vaqtinchalik oʻchirilishi mumkin.
Ollining aytishicha, unga koʻpincha bir vaqtning oʻzida, bitta elektron pochta manzilidan bir nechta ogohlantirishlar keladi.
Shundan soʻng, u bilan oʻsha shaxs bogʻlanib, suhbatni Telegram shaxsiy xabar almashish ilovasiga koʻchirishni soʻraydi.
«Ular daʼvoni qaytarib olish uchun maʼlum miqdorda pul talab qilishadi», dedi u — odatda bir necha yuz dollar.
BBC daʼvogarlarning pul talab qilgan yoki yana mualliflik huquqi boʻyicha shikoyat qilish bilan tahdid qilgan xabarlarini koʻrgan.
Olli oxir-oqibat Instagram tomonidan vaqtinchalik yopib qoʻyilgan akkauntini tiklash uchun tovlamachiga kriptovalyutada 50 dollar toʻlashga rozi boʻlgan.
Huquq-tartibot idoralari tovlamachilik qurbonlariga tovon toʻlamaslikni maslahat berishadi, chunki bu jinoiy tizimni qoʻllab-quvvatlaydi.
Ollining aytishicha, u «oxirgi chora» sifatida pul toʻlagan, chunki bu haftalab vaqt olishi mumkin boʻlgan Meta bilan bogʻlanishdan koʻra tezroq edi.
Ammo toʻlovni amalga oshirganidan soʻng darhol unga yana mualliflik huquqi boʻyicha shikoyatlar kelgan.
«Eng yomoni ham shunda», dedi u.
«Sizni shuncha azobga qoʻygan odamga pul toʻlashga majbur boʻlasiz va bu holat darhol yana takrorlanadi».
Mualliflik huquqi boʻyicha daʼvolar bilan necha marta nishonga olingani sababli, Ollining akkaunti monetizatsiyadan mahrum qilingan, yaʼni u endi yuqori koʻrsatkichli postlar uchun Instagram’dan pul ishlab topolmaydi.
«Suiisteʼmol qilish holatlari boʻyicha hech qanday tekshiruv yoki [Meta tomonidan] buning suiisteʼmollik boʻlishi mumkinligini aniqlaydigan tizim yoʻq», dedi u.
Boshqa Instagram foydalanuvchilari ham shunga oʻxshash holatlar haqida xabar berishgan.
«Meta butun jarayon davomida yordam bermadi va ular blogerlar uchun shu yerda ekanliklarini daʼvo qilishsa-da, gaplashish va qoʻllab-quvvatlash uchun pul toʻlashga majbur qilishdi», dedi Morbid Kuriosity akkauntini boshqaradigan Abin Tom Sebastyan.
Meta Instagram’da Verified (tasdiqlangan) boʻlish uchun oyiga 9,99 funt sterling toʻlov undiradi, bu foydalanuvchilarga jonli chat orqali qoʻllab-quvvatlash xizmatidan 24/7 foydalanish imkonini beradi.
«Men qaytarib boʻlmaydigan va muhim brend shartnomalarini yoʻqotdim, ular afsuski boshqa bloger bilan hamkorlik qilishni boshlashdi va Meta tomonidan bu holat boshqa takrorlanmasligi haqida hech qanday kafolat yoki qoʻllab-quvvatlash boʻlmadi», dedi Sebastyan.
Instagram’ning taʼkidlashicha, faqat mualliflik huquqi egalari yoki vakolatli vakil mualliflik huquqi buzilishi haqida xabar berishi mumkin va u jabrlangan foydalanuvchilarga toʻgʻridan-toʻgʻri huquq egalari bilan bogʻlanishni maslahat beradi.
BBC Olli va boshqa akkaunt egalarining misollari bilan Meta’ga murojaat qilganidan soʻng, Meta ularning akkauntlariga qoʻshimcha himoya choralarini qoʻshganini va bu kelajakda shu kabi muammolarning oldini olishini aytdi.
U odamlar va korxonalarni aldash yoki firibgarlik qilishga qaratilgan aldamchi xatti-harakatlarga qarshi kurashganini bildirdi.
BBC mualliflik huquqi egasi boʻlmasa ham, Instagram foydalanuvchilariga qarshi mualliflik huquqi boʻyicha shikoyatlar yuboradigan uch kishi bilan suhbatlashdi.
Ularning uchalasi ham Hindistonda yoki qoʻshni davlatlarda joylashgan koʻrinadi.
Ular akkauntlarni tovon olish uchun garovda ushlab turishganini inkor etishmoqda — aksincha, mualliflik huquqi egalari nomidan qonuniy daʼvolar taqdim etishlarini aytishmoqda.
Biroq BBC ulardan birining shikoyatni qaytarib olish uchun 900 dollar (668 funt sterling) soʻragan xabarlarini koʻrgan.
Ular bu xizmat uchun toʻlov ekanligini va barcha pullarni oʻzlarida saqlab qolishlarini tasdiqlashdi.
Qolgan ikki kishi umuman pul ishlab topganliklarini inkor etishdi.
Birining aytishicha, ularga nishonga olish va daʼvoni tekshirish uchun akkauntlar yuboriladi.
«Agar men ular boshqa birovning kontentidan foydalanayotganini aniqlasam, hammaning manfaati uchun mualliflik huquqi boʻyicha shikoyatlar yuboraman», dedi u.
Ikkinchisi esa ularga akkaunt egasi yoki boshqa vakil orqali akkauntlar yoki postlar yuborilishini aytdi.
Mijozlar nomidan mualliflik huquqi boʻyicha shikoyatlar yuborish uchun pul oladigan qonuniy agentliklar haqiqatan ham mavjud.
Ammo Olli — ilgari tasodifan mualliflik huquqi bilan himoyalangan materiallarni joylashtirganda ular bilan toʻqnash kelgan — ular bilan ishlash odatda oson va «farqni osongina sezish mumkin»ligini aytadi.
«Ular millionlab kuzatuvchilarga ega boʻlgan nufuzli kompaniyalar, shuning uchun bu juda farq qiladi», dedi u.
Mualliflik huquqi bilan bogʻliq bunday firibgarliklar yangilik emas, bu jinoyatning bir turi internetning dastlabki davrlariga borib taqaladi, deydi Sasseks universitetining intellektual mulk huquqi boʻyicha maʼruzachisi va raqamli mualliflik huquqi boʻyicha ekspert Andres Guadamuz.
Ilgari bu veb-sayt egalariga yuboriladigan elektron xatlar yoki maktublar boʻlib, unda internetda ishlatilgan fotosuratlarga mualliflik huquqi ularga tegishli ekanligi daʼvo qilinar va sud jarayonidan qochish uchun pul soʻralar edi.
Ammo yaqinda bu taktikaning kuchayishi sunʼiy intellekt (SI) tufayli buni kengroq miqyosda amalga oshirish osonlashgani bilan bogʻliq boʻlishi mumkin.
«Bu raqamlar oʻyini», dedi Guadamuz BBC’ga.
«Endi deyarli har kim bularning barchasini qandaydir tarzda avtomatlashtiradigan [SI]ni ishga tushirishi mumkin», dedi u.
Milliardlab foydalanuvchilarga ega platformalar uchun bunday tovlamachilikni nazorat qilish va haqiqiy mualliflik huquqi daʼvolarini soxtalaridan ajratish ham qiyinroq.
«Tizim deyarli mualliflik huquqi boʻyicha shikoyat qilgan shaxsning daʼvosi qonuniy degan taxmin bilan yaratilgan», dedi u.