Erdoʻgʻon gʻazabga mindi

Erdoʻgʻan keskin tanqid bilan chiqdi

Turkiya Prezidenti Rejep Tayyip Erdoʻgʻan BMTni keng koʻlamli isloh qilishga chaqirdi, buning doirasida Xavfsizlik Kengashidagi «Doimiy beshlik» — Rossiya, AQSh, XXR, Buyuk Britaniya va Frantsiya veto huquqidan mahrum etilishi kerak. Bundan tashqari, Anqara doimiy aʼzolik institutidan voz kechish va Bosh Assambleya vakolatlarini kuchaytirishni ilgari surmoqda.

Bloomberg uchun yozgan «BMT Xavfsizlik Kengashining veto huquqini bekor qilishi kerak» sarlavhali maqolasida Erdoʻgʻan ushbu qadamni BMT islohotining asosiy elementi deb hisoblashini maʼlum qildi va Xavfsizlik Kengashining imtiyozli aʼzolari sonini shunchaki koʻpaytirish vakolatlarning tor doiradagi davlatlar qoʻlida toʻplanishi muammosini hal qilmasligini taʼkidladi. «Islohot boshqa davlatlarga ham xuddi shunday imtiyoz berishni anglatmasligi kerak», — deya taʼkidladi u.

Turkiya Prezidenti Bosh Assambleyada «hech bir davlat koʻpchilikning irodasini doimiy ravishda toʻsib qoʻyish imkoniyatiga ega boʻlmasligi kerak degan tamoyil atrofida keng koalitsiya» tuzishni taklif qilmoqda.

Turkiya rahbari, shuningdek, BMT Xavfsizlik Kengashini shakllantirish tamoyilini oʻzgartirish tashabbusi bilan chiqib, unda doimiy aʼzolar boʻlmasligi, mamlakatlar esa Bosh Assambleya tomonidan muayyan muddatga va rotatsiya asosida saylanishi kerakligini taʼkidlamoqda.

«Biz oʻtmish iyerarxiyasini saqlab qolgan holda kelajakning xalqaro tartibini qura olmaymiz. Jahon tarixi nuqtai nazaridan ancha qisqa davr boʻlgan oxirgi chorak asrdagi voqealar shuni koʻrsatdiki, hech bir kuchlar muvozanati va hech bir xalqaro tartib abadiy emas. Insoniyatga tinchlik, barqarorlik va umumiy farovonlik vaʼda qilgan tizim yangi urushlarning oldini olish, tengsizlikni kamaytirish va oʻzgarayotgan kuchlar muvozanatiga javob berishda yetarlicha samarali boʻlmadi», — deb hisoblaydi Erdoʻgʻan.

Ushbu kontekstda u Anqara tomonidan ilgari surilayotgan, BMT Xavfsizlik Kengashining beshta doimiy aʼzosini nazarda tutuvchi «Dunyo beshtadan kattadir» tamoyilini yana bir bor tilga oldi. «Bizning «Dunyo beshtadan kattadir» degan chaqirigʻimiz shu maʼnoda masʼuliyatni kengroq tushunishga taklifdir. Islohot zarurligini endi aniq yoʻl xaritasiga aylantirish juda muhim», — dedi Erdoʻgʻan.

Uning soʻzlariga koʻra, «har bir mintaqaning muammolarini tashqaridan belgilangan usullar bilan hal qilib boʻlmaydi». «Biz tegishli mamlakatlar irodasiga, mahalliy sharoitlarga va umumiy manfaatlarga asoslangan yondashuvlar yanada barqaror va mustahkam natijalar berishiga ishonamiz. Diplomatik imkoniyatlarga, iqtisodiy resurslarga va turli tomonlar bilan aloqani saqlab qolish qobiliyatiga ega boʻlgan davlatlar tinchlik va barqarorlikni oʻrnatishda muqarrar ravishda faolroq rol oʻynashi kerak», — koʻrsatib oʻtdi Erdoʻgʻan.

Turkiya Prezidenti xalqaro tizimni isloh qilishning iqtisodiy tomoniga ham alohida toʻxtalib oʻtdi. Uning fikricha, «globallashuvning oʻzi farovonlik tarqalishini taʼminlaydi degan umidlar oʻzini toʻliq oqlamadi, daromadlar taqsimotidagi tengsizlik esa chuqurlashdi, texnologiyalar va iqtisodiy qaramliklar raqobatning yangi sohalariga aylandi», deya iqtibos keltiradi TASS.

Maʼlumot uchun: BMT Xavfsizlik Kengashining doimiy aʼzolari (shuningdek, «Doimiy beshlik», «Katta beshlik» yoki «P5» sifatida ham tanilgan) — bu 1945 yildagi BMT Nizomiga asosan BMT Xavfsizlik Kengashida doimiy oʻringa ega boʻlgan beshta suveren davlatdir: Buyuk Britaniya, Xitoy, Rossiya, AQSh va Frantsiya. Barcha doimiy aʼzolar Ikkinchi jahon urushida ittifoqchilar (va ushbu urushda gʻoliblar) boʻlgan, shuningdek, yadroviy qurolga va veto huquqiga ega boʻlib, bu ularning istalgan biriga Kengash rezolyutsiyasi loyihasining xalqaro qoʻllab-quvvatlanish darajasidan qatʼi nazar, har qanday «muhim» loyihasi qabul qilinishiga yoʻl qoʻymaslik imkonini beradi. BMT Xavfsizlik Kengashining qolgan 10 ta aʼzosi Bosh Assambleya tomonidan saylanadi, bu esa BMTga aʼzo davlatlarning umumiy sonini 15 taga yetkazadi.