Efiopiya va Eritreya shimoldagi mojaro kuchayishi fonida diplomatik aloqalarni uzdi
Diplomatik kelishmovchiliklar Efiopiya kuchlari shimoliy mintaqa boʻylab isyonchi jangchilarga qarshi kurashayotgan bir paytda yuz bermoqda.
Efiopiya va Eritreya shimoldagi mojaro kuchayishi fonida diplomatik aloqalarni uzdi
Oʻtgan hafta Efiopiya shimolida shiddatli janglar qayta boshlanganidan beri 50 dan ortiq kishi halok boʻldi
Efiopiya va Eritreya diplomatik munosabatlarni uzdi, chunki Efiopiya shimolida qayta boshlangan zoʻravonliklar keng koʻlamli mintaqaviy urush haqidagi xavotirlarni kuchaytirmoqda.
Payshanba kuni Efiopiya Eritreya poytaxti Asmaradagi elchixonasini yopayotganini maʼlum qildi va 10 nafar eritreyalik diplomatga milliy xavfsizlikka tahdid soluvchi harakatlarda ayblab, mamlakatni tark etish uchun 48 soat vaqt berdi.
Eritreya bunga javoban diplomatik munosabatlarni tugatib, Efiopiyaning bu qadami unga xuddi shunday javob qaytarishdan boshqa chora qoldirmaganini bildirdi.
Diplomatik qarama-qarshilik Efiopiya poytaxti Addis-Abebada, jumladan, mamlakat harbiy shtab-kvartirasi yaqinida tunda kuchli portlashlar sodir boʻlgani haqidagi xabarlardan bir necha soat oʻtib yuz berdi.
Bu ikki qoʻshni davlat oʻrtasidagi munosabatlarning keskin yomonlashuvi ortidan yuz berdi, bunda Addis-Abeba Eritreyani Efiopiya hukumatiga qarshi jang qilayotgan qurolli guruhlar ittifoqini qoʻllab-quvvatlashda aybladi — Asmara bu daʼvoni bir necha bor rad etgan.
Efiopiya "Efiopiya milliy xavfsizligiga bevosita tahdid soluvchi" 10 nafar eritreyalik diplomatni chiqarib yuborishini va Asmaradagi elchixonasini yopishini maʼlum qildi.
Bunga javoban Eritreya payshanba kuni kechqurun Efiopiya bilan diplomatik aloqalarni uzayotganini eʼlon qilib, Addis-Abebaning qarorini "hayratlanarli" deb atadi.
"Eritreyaning xuddi shunday javob qaytarish va Efiopiya bilan barcha diplomatik aloqalarni uzishdan oʻzga chorasi yoʻq", dedi mamlakat Tashqi ishlar vazirligi ushbu qadamning "salbiy oqibatlari"dan ogohlantirib.
Diplomatik aloqalarning uzilishi Efiopiya federal kuchlari Tigray, Afar va Amhara viloyatlarining ayrim qismlarida Tigray xalq ozodlik fronti (TXOF) jangchilari va ularning ittifoqchilariga qarshi jang qilayotgan bir paytda yuz berdi.
Hozirgi toʻqnashuvlar 2022 yilda vayronkor Tigray urushini tugatgan tinchlik kelishuvidan keyingi eng jiddiy toʻqnashuvlardir. Afrika Ittifoqi vositachisi avvalroq ushbu ikki yillik mojaroda 600 000 ga yaqin odam halok boʻlganini taxmin qilgan edi.
Oʻtgan oyda TXOF boshqa oltita qurolli harakat, jumladan Amharaning "Fano" dunyoviy qoʻshini bilan birlashib, Bosh vazir Abiy Ahmed hukumatini hokimiyatdan agʻdarishni maqsad qilgan ittifoq tuzdi.
Efiopiya Eritreyani ushbu ittifoqqa yordam berishda aybladi.
Tigrayda jang qilayotgan hukumatparast dunyoviy qoʻshin qoʻmondoni ham BBC'ga Eritreya askarlari front chizigʻida boʻlganini aytdi. BBC bu daʼvoni mustaqil ravishda tasdiqlamagan.
Biroq diplomatik munosabatlar uzilishidan oldin BBC'ga bergan kamyob intervyusida Eritreya Axborot vaziri Yemane Gebremeskel bu ayblovlarni rad etdi.
U BBC Tigrinya xizmatiga Efiopiyaning hukmron "Farovonlik" partiyasi Efiopiya ichidagi mojarolar va boshqa muammolardan eʼtiborni chalgʻitish uchun qoʻshni davlatlarni ayblayotganini aytdi.
Ikki davlat 2020-2022 yillardagi Tigray urushi paytida ittifoqchi boʻlgan, oʻshanda Eritreya qoʻshinlari Efiopiya federal kuchlari bilan birga TXOFga qarshi jang qilgan edi.
Oʻshandan beri munosabatlar keskin yomonlashdi, ayniqsa Efiopiyaning Qizil dengizga toʻgʻridan-toʻgʻri chiqishga intilishi tufayli. Asmara Efiopiyani Qizil dengizga nisbatan tobora dushmanona siyosat yuritayotganlikda ayblamoqda.
Dengizga chiqish imkoniyati boʻlmagan Efiopiya 1993 yilda Eritreya mustaqillikka erishganidan keyin oʻz sohillarini yoʻqotgan edi.
Abiy dengizga chiqish imkoniyati Efiopiyaning uzoq muddatli iqtisodiy va xavfsizlik manfaatlari uchun juda muhimligini bir necha bor taʼkidlagan, Eritreya esa uning hukumatini oʻz portlariga koʻz olaytirayotganlikda ayblagan.
Soʻnggi diplomatik toʻqnashuv chorshanba kuni kechqurun Addis-Abebada, razvedka xizmati shtab-kvartirasi yaqinida kuchli portlashlar eshitilganidan bir necha soat oʻtib yuz berdi.
Muxolifat ittifoqiga aloqador manba Reuters axborot agentligiga ularning kuchlari poytaxtda dron hujumlarini amalga oshirganini aytdi. Efiopiya rasmiylari portlashlarga nima sabab boʻlganini ochiqlamadi, qurbonlar yoki jiddiy vayronagarchiliklar haqida rasmiy xabarlar berilmadi.
Addis-Abebaning ikkita mavzesida yashovchi aholi vakillari BBC'ga tunda kuchli portlashlarni eshitishganini alohida-alohida aytishdi. Razvedka shtab-kvartirasi yaqinida yashovchilardan biri portlash mashinalarning signalizatsiyasi ishlab ketadigan darajada kuchli boʻlganini aytdi.
Portlashlar Efiopiya Milliy razvedka va xavfsizlik xizmati yuqori lavozimli mulozimlarni, muhim infratuzilmani va ommaviy tadbirlarni himoya qilish zarurligini vaj qilib, Addis-Abeba va unga yaqin hududlar uzra dronlar parvoziga nomuayyan muddatga taqiq qoʻyganidan bir necha soat oʻtib sodir boʻldi.
Shu bilan birga, Efiopiya shimolida janglar davom etmoqda.
Federal kuchlar va ularning ittifoqchilari janubiy Tigrayda oldinga siljigan va mintaqa poytaxti Mekelle tomon harakatlanayotgan koʻrinadi. Alamatada shifokor shu hafta boshida BBC'ga uch kunlik shiddatli janglar davomida kamida 52 nafar tinch aholi halok boʻlganini aytdi.
TXOF, shuningdek, Efiopiyaning Jibuti va dengizga olib boradigan muhim transport yoʻli boʻylab joylashgan qoʻshni Afar viloyatida ham jang olib bormoqda. U yerda oʻn minglab odamlar oʻz uylarini tashlab qochgani taxmin qilinmoqda.
Efiopiya hukumati ham, TXOF ham soʻnggi janglarni boshlashda bir-birini ayblamoqda. Tigray rasmiylari ularning kuchlari federal hujum va dron zarbalariga javob qaytarganini aytsa, Addis-Abeba Tigray jangchilari Tigraydagi federal boshqaruvdagi aeroportlarni egallab olgandan keyin hujum boshlaganini daʼvo qilmoqda.
Mustaqil ravishda tasdiqlash qiyinligicha qolmoqda, chunki jurnalistlarning mojaro hududlariga kirishi cheklangan va Tigrayning katta qismida aloqa uzilgan.
Afrika Ittifoqi Efiopiya, Eritreya va Misrni vazminlik koʻrsatishga va kelishmovchiliklarni diplomatik yoʻllar bilan hal qilishga chaqirib, mintaqani yanada beqarorlashtirishi mumkin boʻlgan qadamlardan ogohlantirdi.
BMT ham xavfsizlik vaziyatining yomonlashuvi Efiopiya shimolidagi gumanitar operatsiyalarga jiddiy toʻsqinlik qilayotganidan ogohlantirdi. BMT matbuot kotibi Stefan Dyujarrik dronlar faolligi va havo zarbalari tinch aholi, muhim infratuzilma va yordam ishlarini xavf ostiga qoʻyayotganini, xavfsizlikning yoʻqligi va yoʻllarning yopilishi esa gumanitar harakatlarni cheklayotganini aytdi.
BMT barcha tomonlarni muhtoj odamlarga xavfsiz va toʻsiqsiz kirishni taʼminlashga chaqirdi.