Dubay Oʻzbekistonlik investor nigohida: soʻnggi yillarda nimalar oʻzgardi

**Dubay Oʻzbekistonlik investor nigohida: Soʻnggi yillarda nimalar oʻzgardi**

Toshkentdan Dubayga toʻgʻridan-toʻgʻri parvozlar uch yarim soat davom etadi va bu yoʻnalishdagi yoʻlovchilar soni yildan-yilga oshib bormoqda. Sayyohlar va tadbirkorlar bilan birga Amirliklarga kapital ham oqib kelmoqda: yaqin vaqtgacha Hindiston, Buyuk Britaniya va Koʻrfaz mamlakatlaridan kelgan investorlar ustunlik qilgan Dubay koʻchmas mulk bozorida Oʻzbekistondan kelgan xaridorlar tobora koʻproq koʻzga tashlanmoqda. Keling, bu qiziqish ortida nima turganini va Amirliklarda xonadon sotib olishga qaror qilgan oʻzbekistonlik xaridor nimalarga duch kelishini koʻrib chiqaylik.

Toshkentlik uchun Dubay — chet elliklar uchun toʻliq egalik huquqi mavjud boʻlgan eng yaqin yirik xalqaro bozordir. Chet ellik Yer departamentidan (DLD) mulk huquqi toʻgʻrisidagi hujjatni oladi, mulkni erkin sotishi, ijaraga berishi yoki meros qilib qoldirishi mumkin. Ijaradan olinadigan daromad va kapital oʻsishi soliqqa tortilmaydi, yagona yirik majburiy toʻlov esa sotib olish paytidagi 4 foizlik roʻyxatdan oʻtkazish bojidir. Bundan tashqari, rezidentlik vizasini olish imkoniyati mavjud: 750 000 dirhamdan boshlab sotib olinganda ikki yilga, ikki milliondan boshlab esa oʻn yilga.

Amaliyotda Oʻzbekistondan kelgan xaridorlar ikki guruhga boʻlinadi. Birinchisi — yilning bir qismini Dubayda oʻtkazishni yoki u yerga koʻchib oʻtishni rejalashtirgan oilalar: ular rus tilida soʻzlashuvchi muhit, maktablar va qulay transport aloqalari mavjud boʻlgan hududlardagi — Dubai Marina, JVC, Dubai Hills kabi tayyor xonadonlarni tanlashadi. Ikkinchi guruh — qurilish bosqichidagi (off-plan) mulklarni developerning ikki yildan toʻrt yilgacha boʻlgan boʻlib toʻlash rejasi bilan sotib oladigan va qurilish yakunlanishiga qadar narxlar oʻsishini yoki ijara daromadini kutadigan investorlardir. Har ikki guruh uchun ham qurilish bosqichida boshlangʻich toʻlov odatda 10–20% ni tashkil etishi va mablagʻlar regulyator nazorati ostidagi eskrou-hisobvaraqda saqlanishi muhim ahamiyatga ega.

Dubayda toʻlovlar BAA banklari orqali dirhamda amalga oshiriladi. Oʻzbekistondan pul oʻtkazish — amalga oshirsa boʻladigan, ammo jiddiy tayyorgarlik talab qiladigan masala: qabul qiluvchi bank mablagʻlarning kelib chiqish manbasini tasdiqlovchi hujjatni soʻraydi va yirik oʻtkazma summalari deklaratsiya qilingan daromadlarga mos kelishi kerak. Norezident uchun BAA bankida hisobvaraq ochish qiyin, shuning uchun aksariyat xaridorlar toʻlovni xalqaro pul oʻtkazmasi orqali toʻgʻridan-toʻgʻri developerning hisobvaragʻiga yoki ishonchli vakil idorasi orqali amalga oshiradilar. Norezidentlar uchun ipoteka mavjud, ammo 40–50% boshlangʻich toʻlov va hujjatlashtirilgan daromad talab etiladi.

Birinchi marta xarid qilayotganlarning asosiy xatosi — haqiqiy bitim narxlarini tekshirmasdan, developerning taqdimotiga asoslanib qaror qabul qilishdir. DLD maʼlumotlari ochiq va litsenziyaga ega broker bir necha daqiqa ichida qoʻshni xonadonlar qanchaga sotilganini koʻrsatib bera oladi. Ikkinchi xato — RERA litsenziyasiga ega boʻlmagan vositachi bilan ishlash: bunday shaxs na regulyator oldida, na mijoz oldida javobgardir. Rus va oʻzbek tillarida soʻzlashuvchi brokerlari boʻlgan yirik agentliklar, masalan, fäm Properties, bitimni tanlovdan tortib viza rasmiylashtirishgacha qoʻllab-quvvatlaydi va har bir hujjatni tushuntirib beradi — BAA bozori bilan birinchi marta toʻqnash kelayotgan xaridor uchun bu xavflarni sezilarli darajada kamaytiradi.

Dubay kengayishda davom etmoqda va yangi takliflar hajmi juda katta — bu shoshilish uchun emas, balki hudud va developerni diqqat bilan tanlash foydasiga dalildir. Xarid qilishni oʻylayotganlar mulkka egalik qilishning toʻliq qiymatini hisoblashdan boshlashlari kerak: narx, 4% boj, binoga xizmat koʻrsatish xarajatlari va pul oʻtkazish qiymati. Ushbu raqamlar qoʻlda boʻlganda, qaror qabul qilish xotirjam va asosli boʻladi.