Dangasalik emas: diqqat va motivatsiya pasayishining 5 sababi

**Dangasalikdan boshqa sabablar: Diqqat va Motivatsiya Pasayishining 5 Omili**

Agar o‘qishga e’tibor qaratish, ishlashga o‘zingizni majburlash yoki odamlar bilan muloqot qilish avvalgidan ancha qiyinlashgan bo‘lsa, bu har doim ham dangasalikdan emas. Bunday holat oddiy charchoqdan tashqari, kamqonlik, xavotir, uyqudagi muammolar yoki boshqa jismoniy va ruhiy holatlar bilan ham bog‘liq bo‘lishi mumkin.

Shuning uchun asosiy vazifa – o‘zingizni avvalgi hayot tarziga zo‘rlab qaytarish emas, balki buning sababini aniqlash va zarur bo‘lsa, shifokorga murojaat qilishdir.

**1. O‘zingizdan avvalgidek faollikni talab qilmang**

Agar ilgari ish, o‘qish va muloqotga osonlik bilan ulgurgan bo‘lsangiz-u, hozir bularning barchasi ko‘proq kuch talab qilayotgan bo‘lsa, buni darhol dangasalik deb qabul qilmang. Charchagan yoki o‘zini yomon his qilayotgan odamning jismoniy va aqliy imkoniyatlari vaqtincha pasayishi mumkin. Shu sababli o‘zingizni zo‘rlab samarali ishlashga majburlash holatni yanada og‘irlashtiradi.

**2. Yuklamani kamaytiring va dam olishga vaqt ajrating**

Uzoq vaqt davomida yuqori yuklama bilan ishlash va yetarlicha dam olmaslik kuchli charchoqqa olib kelishi mumkin. Bunda quyidagi holatlar kuzatiladi:

* Diqqat va ish unumdorligining pasayishi;

* Bir vazifadan boshqasiga o‘tish qiyinlashishi;

* Jahldorlik va hissiy holdan toyish;

* Odamlar bilan muloqot qilish istagining kamayishi;

* Uyquning buzilishi;

* Doimiy charchoq hissi.

Shuning uchun o‘qish yoki ishdagi yuklamangizni qayta ko‘rib chiqing. Keraksiz vazifalarni kamaytirish yoki boshqalarga topshirish mumkin. Ishda bo‘lsangiz, rahbaringiz bilan vazifalar va muddatlar haqida ochiq gaplashish ham foydali.

**3. Kundalik hayotdagi oddiy ehtiyojlarga e’tibor bering**

Ba’zan ish qobiliyatining pasayishiga juda oddiy, ammo e’tibordan chetda qoladigan omillar sabab bo‘ladi: uyqu yetishmasligi, noto‘g‘ri ovqatlanish yoki kamharakatlilik. Agar kuniga 4–5 soat uxlasangiz, vaqtida ovqatlanmasangiz va telefondan boshingizni ko‘tarmasangiz, o‘zingizni yomon his qilishingizga aynan hayot tarzingiz sabab bo‘lishi mumkin.

Quyidagi odatlarni yo‘lga qo‘yishga harakat qiling:

* **Yetarlicha uxlang.** Kuniga kamida 7 soat uxlashga harakat qiling. Har kuni bir vaqtda uxlash va uyg‘onish foydali.

* **Muntazam va to‘g‘ri ovqatlaning.** Ratsionda sabzavot va mevalar yarmi, butun donli mahsulotlar chorak qismi, oqsilga boy mahsulotlar esa yana chorak qismini tashkil qilishi mumkin.

* **Ko‘proq harakat qiling.** Haftasiga kamida 150 daqiqa o‘rtacha jismoniy faollik — masalan, piyoda yurish, velosiped haydash yoki faol o‘yinlar — foydali. Yoki 75 daqiqa yuqori intensivlikdagi mashqlar bilan shug‘ullanish mumkin.

Bu maslahatlar oddiydek tuyulishi mumkin, ammo ularni kundalik hayotga kiritish har doim ham oson emas. Shuning uchun o‘zgarishlarni asta-sekin boshlagan ma’qul.

**4. Holatingiz yaxshilanmasa, shifokorga murojaat qiling**

Agar charchoq, diqqat va motivatsiyaning pasayishi yoki ilgari yoqtirgan mashg‘ulotlarga qiziqishning yo‘qolishi uzoq davom etsa, ish, o‘qish yoki kundalik hayotga xalaqit bersa, buni faqat charchoq bilan izohlab qo‘ymang. Bunday vaziyatda shifokorga murojaat qilish kerak. Avval terapevt ko‘rigidan o‘tish mumkin.

Faqat alomatlarga qarab ularning sababini aniqlash har doim ham oson emas. Charchoq, uyqu buzilishi, diqqatning pasayishi, kayfiyatdagi o‘zgarishlar turli jismoniy va ruhiy holatlar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Shuning uchun holat o‘z-o‘zidan yaxshilanib qolishini kutib, shifokorga murojaat qilishni kechiktirmagan ma’qul.

Shifokor shikoyatlaringizni tinglaydi, ular qachondan boshlanganini aniqlaydi, umumiy holatingizni baholaydi va kerak bo‘lsa, qo‘shimcha tekshiruvlar yoki boshqa mutaxassis ko‘rigini tavsiya qiladi.

**5. Faqat shifokor tavsiya qilgan tahlillarni topshiring**

Tahlil va tekshiruvlar tashxis qo‘yishning mustaqil usuli emas. Ular shifokorga ayrim kasalliklarni aniqlash yoki istisno qilishda yordam beradi. Shifokor tavsiyasisiz o‘zingizcha ko‘plab tahlillar topshirish esa aksincha, muammoga olib kelishi mumkin.

Birinchidan, o‘z-o‘zini tashxislash shifokorga murojaat qilishni kechiktiradi. Odam tahlil natijalarini noto‘g‘ri talqin qilib, o‘zida ma’lum bir kasallik bor deb o‘ylashi va noto‘g‘ri davolanishni boshlashi mumkin.

Ikkinchidan, keraksiz tekshiruvlar ortiqcha tashxis va davolanishga olib kelishi mumkin. Ko‘plab tahlillarni sababsiz topshirish natijasida zararsiz bo‘lishi mumkin bo‘lgan kichik og‘ishlar aniqlanadi. Bu esa odamni xavotirga solib, yana boshqa tekshiruvlardan o‘tishga undashi mumkin.

Bundan tashqari, tahlil natijalarini alohida ko‘rib baholab bo‘lmaydi. Shifokor ularni bemorning shikoyatlari, ko‘rik natijalari, qabul qilayotgan dorilari va hayot tarzi bilan birgalikda baholaydi. Tahlildagi ko‘rsatkichning me’yordan biroz chetga chiqishi ham har doim kasallik borligini anglatmaydi.

Shuning uchun charchoq, uyqusizlik yoki kayfiyat tushishi sababini aniqlash uchun laboratoriyaga borib, o‘zingizcha o‘nlab tahlillar topshirishga shoshilmang.

Eng to‘g‘ri ketma-ketlik: avval shifokorga murojaat qilish → ko‘rikdan o‘tish → kerakli tahlillarni topshirish → sababni aniqlash → zarur bo‘lsa, davolanish.