Agar bu 5 odatni yo‘qotmasangiz, stress hayot tarzingizga aylanib qoladi
Agar ushbu 5 odatdan voz kechmasangiz, stress hayotingizning ajralmas qismiga aylanib qolishi mumkin.
Stress — bu hayotdagi o‘zgarishlarga inson ruhiyatining tabiiy javobi. Yangi joyga ko‘chish, ishga kirish, turmush qurish yoki farzandli bo‘lish kabi hodisalar vaqtincha zo‘riqishga sabab bo‘ladi. Biroq, ba’zi odatlar bu holatni cho‘zib, uni surunkali stressga aylantirishi mumkin.
**1. Doimiy ravishda yomon voqeani kutish**
"Rahbarim meni ishdan bo‘shatish uchun qo‘ng‘iroq qilyapti", "Bo‘shashsam, albatta biror yomon narsa bo‘ladi" kabi fikrlar insonning doimo eng yomonini kutayotganini ko‘rsatadi. Bunday odam hali sodir bo‘lmagan, ehtimol umuman yuz bermaydigan voqealarni oldindan boshdan kechiradi.
**Nima qilish kerak?**
O‘zingizga quyidagi savollarni bering:
* Xavotirli fikrlarim qanday faktlarga asoslangan?
* Bu xavotirim asossiz ekanini ko‘rsatuvchi dalillar bormi?
Shuningdek, xayolingizda yuzaga kelayotgan "falokatlar zanjiri" qanchalik ehtimolga ega ekanini 0 dan 100 foizgacha baholash ham yordam beradi.
Agar xavotirni mustaqil yengish qiyin bo‘lsa, psixoterapevtga murojaat qilish mumkin.
**2. Noqulaylik tug‘diradigan hamma narsadan qochish**
"Baribir hech narsa o‘xshamaydi", "Bu men uchun juda qiyin, uddalay olmayman" degan fikrlar odamni noqulay vaziyatlardan qochishga undaydi. Bu qisqa muddatga yengillik berishi mumkin, ammo uzoq muddatda xavotirni yanada kuchaytiradi.
Bunday holatda ekspozitsion terapiya usuli qo‘llanadi. Ya’ni inson qo‘rqadigan yoki noqulaylik tug‘diradigan vaziyatga asta-sekin ko‘nikadi.
Masalan, ko‘chadagi itlardan qo‘rqadigan odam avval itlar haqidagi videolarni ko‘rishi, keyin ularni uzoqdan kuzatishi, keyinchalik esa xavfsiz sharoitda yaqinroq borishga harakat qilishi mumkin.
Muhimi — shoshilmaslik va har bir bosqichga yetarlicha ko‘nikish.
**3. Zo‘riqishni tezkor usullar bilan bosishga urinish**
"Biror shirinlik yesam, hammasi o‘tib ketadi", "Bir-ikki kokteyl ichsam, tezroq uxlayman" kabi fikrlar ham stressni boshqarishning samarasiz usullariga olib keladi.
Spirtli ichimlik, ortiqcha ovqatlanish, ijtimoiy tarmoqlarni tinimsiz varaqlash yoki tungacha serial tomosha qilish dastlab yengillik berishi mumkin. Ammo bu holat odatda vaqtinchalik bo‘ladi va organizmning tiklanishini sekinlashtiradi.
Buning o‘rniga:
* raqamli gigiyenaga rioya qilish;
* uyqu rejimini tartibga solish;
* yaqinlar bilan yuzma-yuz muloqot qilish;
* me’yorida jismoniy faollik;
* sog‘lom ovqatlanish;
* toza havoda sayr qilish;
* ish va dam olishni muvozanatlash foydali.
**4. O‘zingizni doimo tanqid qilish**
"Men qanday omadsizman", "Men mukammal bo‘lishim kerak" kabi fikrlar o‘ziga past baho berish va doimiy xavotirni kuchaytirishi mumkin.
Ichki tanqidchi esa "Yana yaxshiroq qilish kerak", "Bu yetarli emas", "Dam olish uyat" kabi fikrlarni takrorlayveradi.
**Nima qilish kerak?**
Xatoni shaxsiyatingizdan ajratishni o‘rganing. "Men yomonman" deyish o‘rniga, "Men bu vaziyatda xato qildim" deb qarang.
Shuningdek, natija qachon yetarlicha yaxshi hisoblanishini oldindan belgilash muhim. Har bir ish mukammal bo‘lishi shart emas.
**5. Noaniqlik sharoitida kafolat izlash**
Ba’zi odamlar o‘zini xotirjam his qilish uchun barcha yangiliklarni o‘qib chiqishga, voqealarning barcha ehtimoliy rivojini oldindan hisoblashga yoki doimo "B rejasi"ni tuzishga harakat qiladi.
Ammo qancha ko‘p kafolat izlasak, shuncha ko‘p noaniqlikka duch kelamiz. Natijada xavotirni kamaytirishga urinishning o‘zi yangi xavotirlarni keltirib chiqaradi.
**Nima qilish kerak?**
Avvalo, "Mening xavotirim menga yordam beradi" degan fikrni shubha ostiga qo‘ying. O‘zingizdan: "Bu xavotir vaziyatni yaxshilayaptimi yoki shunchaki zo‘riqishimni oshiryaptimi?" deb so‘rang.
Keyin yangiliklarni o‘qish, ijtimoiy tarmoqlarni tekshirish yoki qayta-qayta bir xil narsani nazorat qilishga ajratiladigan vaqtni asta-sekin kamaytiring.
Eng muhimi — stressni butunlay yo‘qotishga emas, uning hayotingizni boshqarib qo‘yishiga yo‘l qo‘ymaslikka harakat qiling.