AQŞning yangi «ayğoqçi» samolyoti ilk bor osmonga kötarildi
AQŞ armiyasi uzoq masofalardan razvedka olib borişga möljallangan HADES samolyotining tajriba namunasini ilk bor havoga kötardi. Yangi tizim katta hududlardagi vaziyatni kuzatiş, ehtimoliy tahdidlarni oldindan aniqlaş va harbiy qömondonlikni zarur maʼlumotlar bilan taʼminlaş uçun işlab çiqilmoqda.
AQŞning yangi «ayğoqçi» samolyoti ilk marta havoga ko‘tarildi
HADES - High Accuracy Detection and Exploitation System, yaʼni yuqori aniqlikda aniqlash va axborotni qayta ishlash tizimi - AQŞ armiyasining havodan razvedka qilish, kuzatuv olib borish va maʼlumot to‘plash imkoniyatlarini yangilashga qaratilgan dasturidir. Uning doirasida yaratilayotgan kompleks turli jangovar muhitlarni qamrab oluvchi yirik harbiy operatsiyalarni axborot bilan taʼminlashi kerak.
Samolyot uchun asos sifatida zamonaviy tijorat reaktiv samolyoti platformasi tanlangan. U eski turbovintli razvedka samolyotlariga qaraganda tezroq va uzoqroq uchish, ko‘proq foydali yuk ko‘tarish hamda balandroq parvoz qilish imkonini beradi. Razvedka samolyoti uchun bu xususiyatlar bortdagi uskunalar va ulardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish nuqtai nazaridan muhim.
Birinchi parvozga tayyorgarlik va uni o‘tkazish ishlariga AQŞ armiyasining samolyotlar bo‘yicha loyiha boshqarmasi - Fixed Wing Project Office rahbarlik qildi. Jarayonda dasturning sanoat hamkori Sierra Nevada Corporation kompaniyasi ham ishtirok etdi. Parvozdan oldin havo kemasining sinovlarga tayyorligi tekshirildi.
Ilk parvoz HADES dasturini navbatdagi bosqichga olib chiqdi. Bu bosqichda samolyotga maxsus vazifalarni bajaruvchi bort tizimlarini integratsiya qilish va tajriba-konstruktorlik ishlari doirasida parvoz sinovlarini o‘tkazish ko‘zda tutilgan. Demak, hozircha gap tajriba namunasining birinchi parvozi haqida ketmoqda, maxsus razvedka tizimlarini o‘rnatish va sinash esa keyingi ishlar sirasiga kiradi.
Dasturning asosiy xususiyatlaridan biri - uzoq masofalardan razvedka olib borishga ustuvor ahamiyat berilayotganidir. Anʼanaviy taktik razvedka samolyotlari, odatda, harbiy harakatlar kechayotgan nisbatan cheklangan hududlar haqida maʼlumot to‘playdi. HADES esa ancha olisdagi obyektlarni aniqlash va ular haqidagi maʼlumotlarni tahlil qilish uchun ishlab chiqilmoqda.
Bunda vazifa faqat kuzatuv masofasini oshirish bilan cheklanmaydi. Yangi kompleks bir vaqtning o‘zida bir nechta jangovar muhitga oid maʼlumotlar bilan ishlashga mo‘ljallangan. Bu qo‘mondonlikka alohida uchastkadagi holatnigina emas, kengroq hududda kechayotgan jarayonlarni ham baholashda yordam berishi kutilmoqda.
Samolyot bortiga turli muhitlarda razvedka olib borish uskunalari, shuningdek, radioelektron razvedka - SIGINT tizimlarini o‘rnatish rejalashtirilgan. Ular elektromagnit muhit haqida maʼlumot yig‘ish va uni tahlil qilish imkonini berishi kerak. Kompleks boshqa manbalardan olinadigan axborotdan foydalanishni ham nazarda tutadi.