AQShning Afrika davlatlariga deportatsiyalari noqonuniy va azob-uqubatlardan foydalanmoqda - huquq himoyasi guruhi

**AQShning Afrika davlatlariga deportatsiya qilishi noqonuniy va azob-uqubatlardan foydalanmoqda - huquqbon tashkilot**

AQSh oʻz vataniga deportatsiya qilinishi mumkin boʻlmagan migrantlarni boshqa mamlakatlarga yubormoqda

Human Rights Watch (HRW) huquqbon tashkilotining bildirishicha, migrantlarni AQShdan uchinchi Afrika davlatlariga deportatsiya qilish noqonuniydir va migratsiyani kamaytirish vositasi sifatida azob-uqubatlardan foydalanadi.

Deportatsiya qilinganlarning «koʻpchiligi, agar hammasi boʻlmasa ham», oʻz vatanlarida xavf-xatarga duch kelishlari mumkin boʻlsa-da, u yerga qaytishdan boshqa real tanlovga ega emas, deyiladi HRW hisobotida.

Donald Tramp 2025 yilda Oq uyga qaytganidan beri, AQSh maʼlumotlariga tayanib tashkilotning maʼlum qilishicha, 500 dan ortiq kishi oʻzlari fuqarosi boʻlmagan Afrika davlatlariga yuborilgan.

AQSh Ichki xavfsizlik vazirligi (DHS) «uchinchi davlatlarga chiqarib yuborish koʻchalarimizdan eng xavfli jinoyatchi noqonuniy muhojirlarni yoʻqotishga qaratilgan muhim jamoat xavfsizligi vositasidir» deb bildirdi.

Immigratsiya Trampning 2024 yilgi saylovlardagi asosiy vaʼdalaridan biri edi.

AQShdan 32 nafar deportatsiya qilingan shaxsni qabul qilgan Esvatini yaqinda uch kishi — Yaman, Beliz va Laos fuqarolari oʻz vatanlariga «ixtiyoriy ravishda ketganini» maʼlum qildi.

HRW tashkilotining bildirishicha, deportatsiya qilinganlarni qabul qilgan ayrim davlatlar ularni «oʻzboshimchalik bilan hibsga olgan» yoki «taʼqib va qiynoqlar xavfi» mavjud boʻlgan oʻz vatanlariga yuborgan.

Tashkilotning qayd etishicha, Esvatini, Gana va Janubiy Sudanga yuborilgan odamlar oʻzboshimchalik bilan hibsga olingan va hibsda saqlanish vaqtida shafqatsiz muomalaga duchor boʻlgan.

Kamerun, Ekvatorial Gvineya va Ganada deportatsiya qilinganlar «qaytarmaslik printsipini [odamlarni qiynoqlar, shafqatsiz muomala yoki ularning hayoti va erkinligiga tahdid soladigan mamlakatga yubormaslik kerakligi] buzish» xavfiga qaramay, kelib chiqqan mamlakatlariga yuborilgan, deyiladi xabarda.

Tashkilot Senatdagi eshituvlarda ismi oshkor etilmagan AQSh rasmiysining soʻzlaridan iqtibos keltirgan boʻlib, unga koʻra, maʼmuriyatning maqsadi «odamlarni tom maʼnoda kimsasiz joyga tashlab yuborish bilan qoʻrqitish» imkoniyatiga ega boʻlishdir.

«Maqsad — odamlarni qoʻrqitish», dedi HRW.

«Odamlarni hech qachon qadam bosmagan mamlakatlariga deportatsiya qilish AQShning migratsiyani toʻxtatish vositasi sifatida inson azob-uqubatlarini keltirib chiqarishga qaratilgan siyosatining bir qismidir», dedi tashkilotning AQSh dasturi boʻyicha vaqtinchalik direktori Maykl Garsiya Bochenek.

DHS Bi-bi-siga bergan bayonotida shunday dedi: «ICE [Immigratsiya va bojxona nazorati xizmati] qabul qiluvchi mamlakatlardan u yerga yuborilayotgan noqonuniy muhojirlar xavfsiz boʻlishi haqida diplomatik kafolatlar oladi. Shaxs ICE hibsidan chiqqandan keyin, ICE ular uchun javobgar boʻlmaydi».

Nomlari tilga olingan Afrika davlatlarining hech biri hisobot yuzasidan izoh bermadi.

Biroq, chorshanba kuni uch nafar migrantning yaqinda ketganini eʼlon qilar ekan, Esvatini «uchinchi davlat fuqarolarining huquqlari, qadr-qimmati va farovonligi hurmat qilinishi va himoya qilinishini» taʼminlashga sodiqligini bildirdi.

HRW oltita davlatda — Kamerun, Markaziy Afrika Respublikasi, Kongo Demokratik Respublikasi, Ekvatorial Gvineya, Esvatini va Janubiy Sudanda uchinchi davlatning 24 nafar fuqarosi bilan suhbatlashganini maʼlum qildi.

Baʼzilar tashkilotga deportatsiya parvozlari paytida «shafqatsiz muomala» qilingani, jumladan, 18 soat davomida zanjirband qilingani va qayerga ketayotganlarini bilishmagani haqida gapirib berishgan. Shuningdek, ularga «zarur dori-darmonlardan foydalanish rad etilgan va koʻpincha yetarli miqdorda oziq-ovqat yoki suv berilmagan».

«Ushbu oʻtkazishlarni osonlashtiradigan noshaffof kelishuvlar, ularning baʼzilari hali ham sir saqlanmoqda, AQShning xalqaro inson huquqlari toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzuvchi siyosatining bir qismidir», deydi HRW.

Hisobotga koʻra, oʻzlarini lesbiyan, gey, biseksual yoki transgender (LGBT) deb tanishtirgan kamida oʻnlab odamlar bir jinsli munosabatlarni jinoyat deb hisoblaydigan Afrika davlatlariga yuborilgan.

Ular orasida oʻzlarining jinsiy yoʻnalishi yoki gender kimligi tufayli vatanida taʼqib qilinishi ehtimoli yuqori boʻlgani uchun AQShda himoya olgan qochqinlar ham bor edi.

Noyabr oyida AQShdan avval Ganaga deportatsiya qilingan nigeriyalik erkak Bi-bi-siga oʻzi va yana besh kishi yashirincha Togoga koʻchirilganidan keyingi xavotirlari haqida gapirib berdi.

U Nigeriyaga qaytarib yuborilishidan qoʻrqishini tasvirladi, u yerda uning ayirmachi faollar guruhi bilan aloqalari hibsga olinishi va qiynoqlarga solinishiga olib kelishi mumkin.

Kongo Demokratik Respublikasida HRW tashkilotiga amerikalik advokatning maʼlum qilishicha, aprel oyida u yerga deportatsiya qilingan Kolumbiya, Peru va Ekvadordan boʻlgan 15 kishidan sentyabr oxiriga kelib hech biri mamlakatda qolmagan, ulardan 11 nafari oʻz vatanlariga qaytgan.

«Ular Kongo Demokratik Respublikasida duch kelgan noaniqlik va boshqa sharoitlar ushbu kelib chiqqan mamlakatlariga qaytishlar ixtiyoriy boʻlganmi yoki yoʻqmi degan savolni tugʻdiradi», dedi tashkilot.

65 kishini qabul qilgan Ekvatorial Gvineya kamida ikki kishini tezda oʻz vatanlariga yubordi, dedi HRW.

Burundi oʻtgan oy oxirida AQShdan deportatsiya qilingan migrantlarni qabul qilishga rozi boʻlganini eʼlon qildi.