AQSHda 11-sentyabr teraktini boshdan kechirgan bolalar salomatligi ustida tadqiqot o‘tkaziladi
AQSHda 11-sentyabr teraktini boshdan kechirgan bolalar salomatligi bo‘yicha tadqiqot o‘tkaziladi
2001-yil 11-sentyabr kuni AQSHning Nyu York shahridagi Butunjahon savdo markazi minoralari qulagan paytda, ular atrofidagi hududlarda qariyb 25 ming bola yashagan yoki tahsil olgan. Ularning ayrimlari go‘dak yoki emaklaydigan yoshda bo‘lgan, boshqalari esa hali onasining qornida edi. Endi Qo‘shma Shtatlar hukumati ularning sog‘lig‘ini o‘rganmoqchi.
Bolalar chang-to‘zon, beton zarralari, shisha siniqlari va asbest kabi zaharli moddalar bulutidan nafas olgan bo‘lsa-da, davlat tomonidan moliyalashtiriladigan salomatlik tadqiqotlariga deyarli jalb etilmagan. Bunday dasturlar asosan qutqaruvchilar va kattalarga qaratilgan edi.
Natijada saraton, yurak-qon tomir kasalliklari hamda nasl qoldirish bilan bog‘liq muammolarni kuzatish imkoni bo‘lmagan. O‘sha bolalar bugun 30 va 40 yosh oralig‘iga yetgan bir paytda, bu kasalliklar namoyon bo‘lishi mumkin.
Bu bo‘shliqni to‘ldirish uchun AQSH Kongressi 2022-yilda maxsus tadqiqotni moliyalashtirishini bildirgan. 2026-yil avgustida Kasalliklarni nazorat qilish va oldini olish markazi ushbu loyiha uchun tadqiqotchilardan arizalar qabul qilishini ma’lum qildi.
Tadqiqotda fojia vaqtida 21 yoshdan kichik bo‘lgan yoki hali tug‘ilmagan, Manxetten va Bruklinda yashagan odamlar ishtirok etadi. Taqqoslash uchun zaharli moddalarga duch kelmagan shu yoshdagi insonlar ham jalb qilinadi.
Shifokor Jon Raybmanning aytishicha, kattalarda ushbu fojia oqibatida yuzaga kelgan o‘nlab turdagi saraton kasalliklari aniqlangan. Ammo bolalarga ta’siri haqida aniq va to‘liq ma’lumotlar hanuz yo‘q.
Mutaxassislar o‘sha bolalarni bugun topish va ularni o‘rganish oson bo‘lmasligini aytmoqda. Chunki ular butun mamlakat bo‘ylab tarqalib ketgan. Shunga qaramay, bu tadqiqot kelajakda urushlar yoki boshqa fojialar hududidagi bolalarni himoya qilish usullarini tushunishga yordam beradi.
11-sentyabr teraktidan keyin aholiga yolg‘on ma’lumot berilgani aniqlandi
Nyu York ma’muriyati 11-sentyabrdagi teraktlardan keyin havo sifati haqidagi hujjatlarni e’lon qila boshladi. Ularda havoda xavfli moddalar mavjud bo‘lgani ko‘rsatilgan, biroq o‘sha vaqtda aholiga havo sifati xavfsiz ekani aytilgan.
Teraktlardan bir necha oy o‘tgach ham Quyi Manxettenda havoda asbest va boshqa xavfli moddalar aniqlangan. 2002-yil iyulida, hujumlardan o‘n oy o‘tgan bo‘lsa-da, mutaxassislar egizak minoralardan 1,5 kilometrdan kamroq masofadagi Jon-strit binosida ham asbest izlarini topgan. Ular binoning peshtoqi, tomi va Quyi Manxettenning boshqa qismlarida aniqlangan.
Ayrim namunalarda asbest miqdori ruxsat etilgan me’yorlardan oshgan. Hujjatlarda, shuningdek, minoralar vayron bo‘lgan hudud yaqinida saratonni keltirib chiqarishi mumkin bo‘lgan benzolning yuqori konsentratsiyasi kuzatilgani qayd etilgan.