Ameliya Erxartni qidirayotgan ekipaj qisqichbaqalar bilan toʻlib-toshgan orolga yetib keldi
Tadqiqotchilar ogʻir yuklarni koʻtara oladigan, kokos yongʻoqlarini yorib tashlaydigan va Erxartning oʻlimida rol oʻynagan boʻlishi mumkin boʻlgan ulkan krablardan qochish uchun oʻz kemalarida uxlashadi.
Ameliya Erxartni qidirayotgan jamoa krablar bilan toʻla orolga yetib keldi
Tatqiqotchilar guruhi 1937 yilda dunyo boʻylab uchish paytida gʻoyib boʻlgan mashhur uchuvchi Ameliya Erxartning samolyoti qoldiqlarini tekshirish uchun chekka orolga yetib bordi.
Arxeologik meros instituti (ALI) va Perdyu universiteti guruhi dushanba kuni Tinch okeanidagi Nikumaroro oroliga yetib keldi.
Besh kun davom etishi kutilayotgan ularning ishiga quruqlikda yashovchi gigant krablar va hozirda tarixdagi eng kuchlisi sifatida qayd etilgan El-Nino iqlim hodisasi xalaqit berishi mumkin.
«Qaroqchi krablar» deb ham ataladigan kokos krablari kichik sutnamizuvchilar va dengiz qushlarini ovlash uchun kechasi tashqariga chiqadi, shu sababli qidiruv jamoasi xavfsizlik uchun kechalarni oʻz kemasida oʻtkazishiga toʻgʻri keladi.
Amerika aviatsiya kashshofi shturman Fred Nunan bilan birga dunyoni aylanib uchishga urinayotganda Erxartning gʻoyib boʻlishi oʻnlab yillar davomida turli taxminlarga sabab boʻlib kelmoqda.
Tadqiqotchilar birinchi marta 2020 yilda Nikumaroro qirgʻogʻidagi laguna chetida sunʼiy yoʻldosh tasvirlarida koʻringan va «Taraia obʼyekti» deb nomlangan narsani topishga harakat qilishadi.
Baʼzilar bu uning samolyoti qoldiqlari boʻlishi mumkin deb hisoblasa, boshqalar bu umuman samolyot ekaniga shubha qiladi va nazariyalardan birida bu yiqilgan daraxt deyiladi.
Perdyu universiteti maʼlumotlariga koʻra, bu oxirgi yetti yil ichida Nikumaroro oroliga qilingan birinchi ruxsat berilgan sayohat va 15 yildan ortiq vaqt ichida Taraia yarim oroliga qilingan birinchi tashrifdir.
Marin Mainiku kemasi Janubiy Tinch okeani boʻylab 830 dengiz milini bosib oʻtgan besh kunlik sayohatdan soʻng dushanba kuni Kiribati tarkibiga kiruvchi orolning gʻarbiy tomoniga yetib keldi.
«Taraia obʼyektini tekshirishni yakunlashga hamda 89 yildan koʻproq vaqt oldin Ameliya Erxart va Fred Nunanning gʻoyib boʻlishi bilan bogʻliq sirli jumboqni, nihoyat, hal qilishga bunchalik yaqin kelish juda katta mamnuniyat bagʻishlaydi», — dedi ekspeditsiya rahbari Rik Pettigryu dushanba kungi blog postida.
Seshanba kuni ekipaj desant tushishga tayyorgarlik koʻrish uchun 1963 yilda britanlar tomonidan atol rifida portlatib ochilgan tong yoʻlakdan — orolda oxirgi marta odamlar yashagan vaqtda yaratilgan yoʻldan — oʻtishni rejalashtirmoqda.
Blog postiga koʻra, oroldagi birinchi kun «uskunalarni tashish, oʻsimliklarni tozalash va tayyorgarlik operatsiyalarini yoʻlga qoʻyish»ga bagʻishlanadi. Tadqiqotchilarning bir guruhi changalzor boʻylab yoʻl ochadi.
Soʻngra chorshanba kuni ishlar Taraia yarim orolida dalillarni, jumladan magnitofil metallarni qidirishga koʻchadi.
Nihoyat, tadqiqotchilar suvning koʻtarilishi va qaytishiga qarab, qirgʻoqdan bor-yoʻgʻi 10 fut (3 metr) uzoqlikda va atigi besh fut (1,5 metr) chuqurlikda joylashgan deb hisoblangan sirli obʼyektni vizual tekshirish uchun choʻkmalarni surishga moʻljallangan chuqurlashtirish uskunalaridan foydalanadilar.
Tadqiqotchilarning aytishicha, ob-havo va okean sharoitlari «omil boʻlishda davom etadi» va El-Nino qirgʻoqqa kundalik kirishni cheklab qoʻyishi mumkin. Sayohatdagi dengiz arxeologi Maykl Krivorning aytishicha, u hozirda sharqdan gʻarbga harakatlanayotgan va «portlatilgan kanallar ichiga va tashqarisiga xavfsiz oʻtishga» xalaqit berishi mumkin boʻlgan ob-havo oqimidan xavotirda.
Yana bir muammo — bu krablar, sayyoradagi eng yirik quruqlikda yashovchi omurtqasiz jonzotlardir.
«Ekipaj har kecha Marin Mainiku bortida uxlaydi, buning bir qancha sabablari bor, ulardan biri kokos krablarining mavjudligidir, ularning hajmi va tungi faolligi orolda qolishni imkonsiz qiladi», — deyiladi blog postida.
Butun Janubiy Tinch okeanidagi atollar va kimsasiz orollarda yashaydigan krablar 28 kg (62 funt) gacha boʻlgan ogʻirlikni koʻtara oladi va kokos yongʻogʻini yorib ocha oladigan kam sonli turlardan biridir, shuningdek, ular kalamushlar va qushlar kabi jonli oʻljalarni ham ovlaydi.
Oyoqlarining kengligi bir metrgacha va tana vazni 4 kg dan ortiq boʻlgan bu jonzotlar, shuningdek, dunyodagi eng yirik quruqlikda yashovchi qisqichbaqasimonlardir va daraxtlarga chiqa oladi.
2018 yilda Xalqaro tarixiy samolyotlarni qayta tiklash guruhi (TIGHAR) choʻchqa tanalaridan foydalanib, krablar murdalarni oʻz iniga sudrab ketishi va ikki haftadan kamroq vaqt ichida suyakdagi goʻshtni tozalab tashlashi mumkinligini koʻrsatib bergan edi.
Erxart 1937 yil 2 iyulda Papua-Yangi Gvineyaning Lae shahriga yetib kelganida, oʻzining ikki dvigatelli Electra samolyotida Kaliforniyadan Janubiy Amerika, Afrika va Osiyo boʻylab muvaffaqiyatli uchib oʻtgan edi.
U yerdan u va Nunan Gavayi tomon yoʻl olishni niyat qilishgan, ammo Nikumaroro yaqinidagi kimsasiz Houlend oroliga yoqilgʻi quyish uchun yetib olishga urinayotganda samolyot izsiz yoʻqolgan.
Yoʻqolish haqida koʻplab nazariyalar ilgari surilgan boʻlsa-da, rasmiy izoh shundan iboratki, samolyotda aloqa muammolari yuzaga kelgan va u va Nunan orolni topishga urinayotganda yoqilgʻi tugab, okeanga qulagan.