120 kilometr yonilgʻisiz va dvigatellarsiz. Uchuvchilar Atlantika osmonida 306 kishini qanday qutqarib qolishgan

Yonilgʻi va dvigatellarsiz 120 kilometr. Pilotlar Atlantika okeani ustida 306 kishini qanday qutqarib qolishdi

Ekipaj dvigatellari ishlamayotgan 170 tonnalik samolyotni qanday qilib qoʻndirishga va barcha yoʻlovchilarni qutqarishga muvaffaq boʻlgani — fuqarolik aviatsiyasidagi eng ajablanarli hodisalardan birining tarixini soʻzlab beramiz.

Dunyoda har kuni yuz mingdan ortiq aviareyslar amalga oshiriladi. Millionlab yoʻlovchilar osmonda xizmat safariga, biznes ishlari boʻyicha yoki uzoq kutilgan sayohatga uchib ketishmoqda. No 2001 yil 24 avgustda yuz bergan hodisa hanuzgacha mantiqqa sigʻmaydi.

Tasavvur qiling: liq toʻla yoʻlovchi layneri tungi qorongʻilikda cheksiz Atlantika okeani ustida uchib bormoqda. Toʻsatdan uning baklaridagi yonilgʻi butunlay tugaydi va samolyotning ikkala dvigateli ham ishdan chiqadi. Kanadaning Toronto shahridan Portugaliyaning Lissaboniga uchayotgan Erbas A330 aynan shunday kritik vaziyatga tushib qolgan edi.

Maʼlumki, avialaynerlar yonilgʻisiz uchmaydi. Ammo komandir Robert Pishe va ikkinchi pilot Dirk de Yagerning aql bovar qilmas mahorati evaziga ekipaj haqiqiy moʻʼjizani amalga oshirdi — fuqarolik aviatsiyasi tarixidagi ishlamayotgan dvigatellar bilan eng uzoq masofaga parvoz qilish (planerlash). ular tortish kuchisiz yana 120 kilometr uchishga va 170 tonnalik mashinani Azor orollaridagi Portugaliyaning Lajesh harbiy aviabazasiga eson-omon qoʻndirishga muvaffaq boʻlishdi. Oʻsha kuni bortdagi barcha 306 kishi tirik qoldi.

Ushbu Erbas 1999 yilda ishlab chiqarilgan va muvaffaqiyatli sinovlardan soʻng Eyr Transat aviakompaniyasiga topshirilgan edi. Tasvirlanayotgan voqealar sodir boʻlgan vaqtda layner foydalanishda boʻlganiga bor-yoʻgʻi ikki yil toʻlgandi. Shu vaqt ichida u oʻn ming soatdan ortiq uchib, deyarli ikki yarim ming marta havoga koʻtarilgan va qoʻngandi. Oʻsha meshʼum kuni keng fyuzelyajli samolyot bortida 293 nafar yoʻlovchi va 13 nafar ekipaj aʼzosi bor edi. Ularning aksariyati Portugaliya fuqarolari edi.

Uchishdan oldin baklarga deyarli 47 tonna kerosin quyilgan. Bu zaxira Torontodan Lissabongacha uchib borish uchun ortigʻi bilan yetarli edi. Parvozning dastlabki toʻrt soati aniq reja boʻyicha oʻtdi. Ammo soat 05:16 da pilotlar kabinasida ogohlantiruvchi indikator yondi: oʻng dvigatelda moy bosimi past va qizib ketish.

Bu signalning oʻzi yonilgʻi yetishmasligini anglatmas edi. Aksincha: ishqalanib ketgan shlang orqali yashirin sizib chiqish sababli sovuq kerosin shunchaki oʻng dvigateldagi moyni sovutishni toʻxtatgandi — aynan shuning uchun priborlar kritik haroratni qayd etgandi. Ammo pilotlar buni yonilgʻi bilan bogʻlay olishmasdi, chunki yonilgʻi zaxirasi bilan quyilgan edi. Bu soxta signal va kompyuterning oddiy nosozligi deb oʻylab, ular har ehtimolga qarshi aviakompaniyaning texnik xizmati bilan bogʻlanishdi, ammo texnik xizmat koʻrsatish markazi mutaxassislari faqat: «Eʼtiborli boʻling va vaziyatni kuzatib boring», deb javob berishdi.

Soat 05:36 da ikkinchi signal ishlab ketdi. Priborlar yonilgʻining kritik disbalansini koʻrsatdi: oʻng qanotda kerosin deyarli yoʻqolgan edi. Haqiqiy sababni tushunmay, pilotlar meshʼum xatoga yoʻl qoʻyishdi: ular qayta haydash klapanini ochishdi va soz holatdagi chap bakdan boʻshab qolayotgan oʻng bakka kerosin uzatishni boshlashdi. Yonilgʻi kuchli oqim bilan toʻgʻridan-toʻgʻri okeanga oqib keta boshladi. Aynan oʻshanda havo kemasi komandirida dahshatli gumonlar paydo boʻldi: yonilgʻi qanday qilib yoʻlning yarmida yoʻqolib qolishi mumkin? U eng yomon narsani — sizib chiqishni taxmin qildi. Komandir katta styuardni chaqirdi va illyuminator orqali qanotni koʻzdan kechirishni buyurdi. Ammo bort tashqarisida qop-qorongʻi tun edi va ofat koʻlamini oʻz koʻzlari bilan koʻrishning imkoni yoʻq edi.