YHQni buzish uchun jinoiy javobgarlik yoshini tushirish taklifi bolalar ombudsmani bilan kelishilmagan
YHQni buzib, tan jarohati yoki o‘limga sabab bo‘lganlik uchun jinoiy javobgarlikni 14 yoshdan belgilash taklifi bolalar ombudsmani bilan kelishilmagan, deya tan oldi IIV. Vazirlik buni o‘z kamchiligi deb atadi. Deputat xalqaro normalarga ziddiyat va JK moddalari o‘rtasida kolliziya borligini ko‘rsatdi.
YHQni buzish uchun jinoiy javobgarlik yoshini pasaytirish taklifi bolalar ombudsmani bilan kelishilmaganligi ma’lum bo‘ldi.
Seshanba kuni Oliy Majlis Qonunchilik palatasida qonun loyihasi muhokamasi chog‘ida, Yo‘l harakati xavfsizligi qoidalarini buzish natijasida badanga o‘rtacha og‘ir yoki og‘ir shikast yetkazish yoxud o‘limga sabab bo‘lish (Jinoyat kodeksining 266-moddasi) uchun jinoiy javobgarlik yoshini 16 yoshdan 14 yoshga tushirish taklifi bolalar ombudsmani bilan kelishilmagani aniqlandi.
“Milliy tiklanish” partiyasidan deputat Nodirbek Tilavoldiyev ushbu masalani ko‘tarib, qonun loyihasida Jinoyat kodeksining 17-moddasi 2-qismini to‘ldirish va 266-modda bo‘yicha javobgarlikni 14 yoshdan belgilash taklif etilayotganini eslatdi. Deputatning ta’kidlashicha, bu o‘zgartirish bola huquqlari va O‘zbekistonning xalqaro majburiyatlariga bevosita daxldor.
U “Oliy Majlisning Bola huquqlari bo‘yicha vakili to‘g‘risida”gi qonunning 18-moddasi 3-qismiga muvofiq, bolalarning huquqlari va qonuniy manfaatlariga daxldor har qanday normativ-huquqiy hujjatlar loyihalari majburiy tartibda bolalar ombudsmani bilan kelishilishi kerakligini so‘radi.
IIV vakili Muxtor Abdurahimov ushbu normaning bolalar ombudsmani bilan kelishilmaganligini tan oldi va buni idoraning kamchiligi deb atadi. Palata spikeri Nuriddin Ismoilov IIV vakilidan bunday kelishuvning majburiyligiga aniqlik kiritishni so‘radi. Muxtor Abdurahimovning javobiga ko‘ra, 16 yoshga to‘lgan voyaga yetmagan shaxslar A1 kategoriyasidagi transport vositalarini (mototsikllarni) boshqarish huquqiga ega bo‘lganligi sababli, ushbu norma ularning huquqlariga daxldor bo‘lib, bolalar ombudsmani bilan kelishish zarur. Shundan so‘ng, raislik qiluvchi kelishuvni mas’ul qo‘mita ta’minlashi kerakligini ma’lum qildi.
Nodirbek Tilavoldiyev, shuningdek, taklif etilayotgan o‘zgartirish va Jinoyat kodeksining boshqa normalari o‘rtasida yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan qarama-qarshilikka ham e’tibor qaratdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, 266-modda bo‘yicha jinoyat ehtiyotsizlik oqibatida sodir etilishi mumkin, biroq qonun loyihasi amalda uni javobgarligi 14 yoshdan boshlanadigan qasddan sodir etiladigan o‘ta og‘ir jinoyatlar, jumladan, odam o‘ldirish va bosqinchilik bilan bir qatorga qo‘ymoqda.
Deputat Jinoyat kodeksining 85-moddasi 4-qismida ehtiyotsizlik oqibatida jinoyat sodir etgan voyaga yetmaganlarga ozodlikdan mahrum qilish tariqasidagi jazo tayinlanmasligi nazarda tutilganini ta’kidladi. U 266-moddaning 2 va 3-qismlarida aynan ozodlikdan mahrum qilish jazosi ko‘zda tutilganini qayd etib, natijada amaliyotda ishlamaydigan norma yuzaga kelishi mumkinligini bildirdi.
Muxtor Abdurahimov mumkin bo‘lgan huquqiy kolliziya mavjudligini tan oldi. U Jinoyat kodeksining 85-moddasida voyaga yetmaganlarga nisbatan ijtimoiy xavfi katta bo‘lmagan, uncha og‘ir bo‘lmagan jinoyatlar, shuningdek, ehtiyotsizlik oqibatida sodir etilgan jinoyatlar uchun ozodlikdan mahrum qilish jazosi qo‘llanilmasligi belgilanganini tasdiqladi. Shu bilan birga, 266-moddaning 2 va 3-qismlarida mutlaqo ozodlikdan mahrum qilish jazosi nazarda tutilganligini qayd etdi.
Shu bilan birga, IIV vakili Jinoyat kodeksining 50-moddasida ozodlikdan mahrum qilish umuman tayinlanmaydigan shaxslar toifasi, xususan, homilador ayollar, uch yoshgacha bolasi bo‘lgan ayollar va pensiya yoshiga yetgan shaxslar ham nazarda tutilganini bildirdi. Agar bunday shaxslar yo‘l harakati qoidalarini buzsa, modda sanksiyasida to‘g‘ridan-to‘g‘ri ko‘rsatilmagan bo‘lsa ham, ularga nisbatan jazoning boshqa turlari qo‘llanilishi mumkinligini ta’kidladi.
Muxtor Abdurahimovning so‘zlariga ko‘ra, agar voyaga yetmagan shaxs tomonidan yo‘l harakati qoidalarini buzish odam o‘limiga sabab bo‘lsa, ozodlikdan mahrum qilish bilan bog‘liq bo‘lmagan va modda sanksiyasida to‘g‘ridan-to‘g‘ri nazarda tutilmagan boshqa jazo turini tayinlash mumkin bo‘ladi.
Yo‘l harakati xavfsizligini xavf ostiga soluvchi qoidabuzarliklar uchun javobgarlikni kuchaytirish to‘g‘risidagi qonun loyihasi Qonunchilik palatasi tomonidan birinchi o‘qishda qabul qilindi. Hujjatni ikkinchi o‘qishga deputatlarning e’tirozlarini inobatga olgan holda maromiga yetkazish rejalashtirilmoqda.
Eslatib o‘tamiz, qonun loyihasiga ko‘ra, O‘zbekistonda YHQni ijtimoiy xavfli tarzda buzganlik uchun avtomobillarni vaqtincha olib qo‘yish, noqonuniy poygalar va tezlikni soatiga 80 kmdan oshirganlik uchun javobgarlikni kuchaytirish, shuningdek, mashinani voyaga yetmagan shaxsga topshirish og‘ir oqibatlarga olib kelsa, buning uchun jinoiy javobgarlik joriy etish rejalashtirilmoqda.