Avtomobillarni bir yilgacha olib qo‘yish, chegirmalarni bekor qilish va 14 yoshdan jinoiy javobgarlik — YHQga qanday o‘zgartirishlar kiritish taklif etildi?

Avtomobillarni bir yilgacha olib qo‘yish, chegirmalarni bekor qilish va 14 yoshdan jinoiy javobgarlik: YHQga kiritilishi taklif etilayotgan o‘zgartirishlar

Oliy Majlis Qonunchilik palatasi 4-avgust kuni bo‘lib o‘tgan majlisda Yo‘l harakati qoidalarining ayrim buzilishlari uchun javobgarlikni kuchaytirishga qaratilgan qonun loyihasini ko‘rib chiqdi.

Hujjatni Ichki ishlar vazirligi (IIV) Jamoat xavfsizligi departamenti Yo‘l harakati xavfsizligi xizmati boshlig‘i Murodbek Sherliyev taqdim etdi. "Gazeta" uning ma’ruzasidagi asosiy fikrlarni keltirdi.

IIV ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yilda O‘zbekistonda qariyb 27 millionta yo‘l harakati qoidabuzarligi qayd etilgan bo‘lib, ularning 77 foizi qo‘pol buzilishlar hisoblanadi. Yo‘l-transport hodisalari (YTH) natijasida 2188 kishi halok bo‘lgan, yana 8900 kishi turli darajadagi tan jarohatlari olgan.

Avtomobilni 14 yoshdan 16 yoshgacha bo‘lgan voyaga yetmagan shaxslarga boshqarish uchun berish holatlari qariyb 2500 marta qayd etilgan. Bunday hodisalar oqibatida 44 kishi hayotdan ko‘z yumgan, 101 kishi jarohatlangan.

Mast holatdagi haydovchilar ishtirokidagi YTHlarda yana 92 kishi halok bo‘lgan, 46 kishi jarohatlangan.

IIV, shuningdek, tezlikni 40 km/soat va undan ortiq oshirish bilan bog‘liq 156,3 mingta qoidabuzarlik haqida ma’lum qildi. Bunday hodisalar oqibatida 1625 kishi halok bo‘lgan, 606 kishi jarohat olgan.

**Yangi jazo choralari**

Qonun loyihasida jamiyat uchun yuqori xavf tug‘diradigan huquqbuzarliklar uchun transport vositasini olti oydan bir yilgacha bo‘lgan muddatga vaqtincha olib qo‘yish ko‘rinishidagi yangi jazo turi nazarda tutilmoqda.

IIVning fikricha, qonun talablariga muntazam va ochiqchasiga mensimasdan qaraydigan haydovchilarni harakatdan vaqtincha chetlatish yangi YTHlarning oldini olishga yordam beradi.

Bunda, insonparvarlik tamoyilidan kelib chiqib, huquqbuzar oilasining normal hayot kechirishi uchun zarur bo‘lgan yagona avtomobilni olib qo‘yish taklif etilmaydi.

**Voyaga yetmaganlarga avtomobil boshqarishni topshirish**

Loyiha bilan avtomobilni boshqarishni voyaga yetmagan shaxsga topshirganlik uchun alohida ma’muriy javobgarlik belgilash taklif etilmoqda. Agar bu og‘ir oqibatlarga olib kelgan bo‘lsa, javobgarlik jinoiy tus oladi.

IIV vakili misol tariqasida fevral oyida Toshkentda yuz bergan YTHni keltirib o‘tdi. BMW avtomobilini 10-sinf o‘quvchisi boshqargan, halokat oqibatida yo‘l-patrul xizmati inspektori halok bo‘lgan edi.

Idorada ta’kidlashlaricha, bu normaning maqsadi jazoni kuchaytirish emas, balki avtomobil egalarining mas’uliyatini oshirish hamda bolalar va boshqa harakat ishtirokchilarini himoya qilishdan iborat.

**Noqonuniy poygalar**

Qonun loyihasi bilan noqonuniy poygalarni tashkil etish va ularda ishtirok etganlik uchun ham alohida ma’muriy javobgarlik joriy etish taklif qilinmoqda.

"Yo‘l harakati to‘g‘risida"gi qonunda umumiy foydalanishdagi yo‘llarda bunday poygalarni taqiqlashni mustahkamlash va ularni o‘tkazishga qo‘yiladigan umumiy talablarni belgilash rejalashtirilmoqda. Poygalar faqat maxsus ajratilgan xavfsiz hududlarda o‘tkazilishi kerak.

IIV ma’lumotlariga ko‘ra, joriy yilda Surxondaryo viloyatida noqonuniy poyga vaqtida ikki kishi halok bo‘lgan, yana bir necha kishi jarohat olgan.

**Tezlikni oshirish uchun javobgarlik**

Belgilangan tezlikni 80 km/soat va undan ortiq oshirganlik uchun javobgarlikni alohida kuchaytirish taklif etilmoqda. Ushbu qoidabuzarlik uchun avvalroq haydovchilik huquqidan mahrum qilish va 26,8 million so‘mgacha jarimaga tortish taklif qilingan edi. Bunda YHXX boshlig‘i o‘z ma’ruzasida tezlikni 40 km/soat va undan ortiq oshirish bilan bog‘liq 156,3 mingta qoidabuzarlik oqibatida 1625 kishi halok bo‘lganini, 606 kishi jarohat olganini ta’kidladi.

IIVda soatiga 310 km tezlikda harakatlangan toshkentlik motobloger bilan bog‘liq holat ham eslatib o‘tildi.

"Maqsad jarimalarni oshirish emas, balki inson hayotiga juda yuqori xavf soluvchi harakatlarning oldini olishdir", — dedi Murodbek Sherliyev.

**Yuk avtomobillarini noto‘g‘ri to‘xtatish**

Shuningdek, tungi vaqtda yuk avtomobillarini yo‘l yoqasida harakat ishtirokchilari uchun xavf tug‘diradigan holatda qoldirganlik uchun ham javobgarlik belgilash taklif etilmoqda.

IIV ma’lumotlariga ko‘ra, 2025-yilda 2000 dan ortiq shunday holat aniqlangan. Ular bilan bog‘liq YTHlar 84 kishining halokatiga sabab bo‘lgan, yana 126 kishi jarohat olgan.

**Chegirmalarni bekor qilish**

Qonun loyihasida qo‘pol qoidabuzarliklarni takroran sodir etgan haydovchilar uchun jarimalarni chegirma bilan to‘lash imkoniyatini bir yil muddatga bekor qilish nazarda tutilmoqda.

Ushbu chora bir oy davomida quyidagi qoidabuzarliklar sodir etilganda qo‘llaniladi:

* svetoforning taqiqlovchi ishorasiga ikki marta o‘tish;

* noqonuniy o‘zgartirilgan tonirovkali avtomobilni boshqarishning ikkita holati;

* tovush yoki yorug‘lik qurilmalarini ikki marta o‘zboshimchalik bilan o‘rnatish;

* qarama-qarshi harakatlanish bo‘lagiga ikki marta chiqish;

* piyodalarga ikki marta yo‘l bermaslik holati;

* tezlikni 40 dan 80 km/soatgacha bo‘lgan miqdorda besh marta oshirish.

**Yo‘l bezoriligi va mast holda boshqarish**

Haydovchilik huquqiga ega bo‘lmagan yoki undan mahrum etilgan shaxs tomonidan sodir etilgan yo‘l bezoriligi uchun qo‘shimcha ravishda transport vositasini musodara qilish yoki vaqtincha olib qo‘yishni qo‘llash taklif etilmoqda.

YHXX boshlig‘ining hisoblashicha, transport vositasini musodara qilish qonun talablarini ochiqchasiga mensimaydigan va tayinlangan jazodan tegishli xulosa chiqarmaydigan shaxslarga nisbatan huquqiy ta’sir ko‘rsatishning samarali chorasi hisoblanadi.

Huquqbuzar oilasi uchun zarur bo‘lgan yagona avtomobil musodara qilinmaydi.

Transport vositasini mast holda boshqarganlik va tibbiy tekshiruvdan o‘tishdan bosh tortganlik uchun ham mashinani vaqtincha olib qo‘yish joriy etish taklif qilinmoqda.

**Jinoiy javobgarlik yoshini pasaytirish**

Bundan tashqari, loyihada Jinoyat kodeksining 266-moddasida (harakat xavfsizligi yoki transport vositalaridan foydalanish qoidalarini buzish) nazarda tutilgan jinoyat uchun jinoiy javobgarlik yoshini 16 yoshdan 14 yoshgacha pasaytirish nazarda tutilmoqda.

Murodbek Sherliyevning fikricha, bu o‘smirlarda YHQga rioya qilish madaniyatini ertaroq shakllantirishga va og‘ir oqibatli halokatlar sonini kamaytirishga xizmat qilishi kerak.

Muhokamalar yakunlari bo‘yicha deputatlar qonun loyihasini birinchi o‘qishda qabul qilishdi. Hujjatni ikkinchi o‘qishga bildirilgan e’tirozlarni inobatga olgan holda takomillashtirish rejalashtirilmoqda.