O‘zbekistonda 10−16-avgust kunlari ob-havo qanday bo‘ladi? Gazeta sharhi

**O‘zbekistonda 10-16-avgust kunlari ob-havo prognozi: Issiqdan salqinlikka o‘tish kutilmoqda**

Joriy hafta O‘zbekistonda ob-havo ikki xil xarakterga ega bo‘ladi: dastlabki kunlarda kuchli issiqlik hukm sursa, hafta oxiriga borib salqinlashish kuzatiladi. Bu haqda "Gazeta" sharhida ma'lum qilindi.

**Hafta boshidagi issiqlik**

10-12-avgust kunlari O‘zbekistonning tog‘li hududlaridan tashqari barcha joylarda issiq va quruq ob-havo saqlanib qoladi. Bunga mamlakat ustida past bosimli, issiq havo massasi bilan bog‘liq sinoptik jarayon sabab bo‘ladi.

"Meteoinfo.ru" xorijiy ob-havo byurosi ma'lumotlariga ko‘ra, ushbu hafta o‘tgan yilning shu davriga nisbatan biroz issiqroq bo‘lishi mumkin. Ish kunlari respublika bo‘ylab iqlimiy me'yordan 2-5 darajagacha yuqori harorat muhiti kuzatiladi.

O‘zgidromet prognozlariga ko‘ra, dushanba, seshanba va chorshanba kunlari kunduzgi harorat Surxondaryo, Qashqadaryo, Buxoro, Navoiy viloyatlari va Qoraqalpog‘istonda +43 darajagacha ko‘tariladi. Toshkent, Jizzax, Sirdaryo, Samarqand va Farg‘ona vodiysi viloyatlarida +40 daraja, tog‘larda esa +32 darajagacha yetishi kutilmoqda.

Tungi haroratlar hafta boshida cho‘l, shimol va janub hududlarda +23…+28 daraja, boshqa hududlarda +21…+26 daraja oralig‘ida bo‘ladi.

**Haftaning ikkinchi yarmidagi salqinlik**

Haftaning ikkinchi yarmidan boshlab atmosfera bosimi yuqoriroq bo‘lgan nisbatan salqin havo massasining kirib kelishi harorat pasayishiga olib keladi. Payshanbadan boshlab shimoliy hududlarda salqinlik sezila boshlaydi.

Payshanba kuni shimolda havo harorati sezilarli pasayib, +33…+38 daraja oralig‘ida kuzatilsa-da, boshqa hududlarda hafta boshlaridagi kabi issiq ob-havo saqlanib qoladi. Faqatgina shanbadan boshlab salqinroq havo oqimlari respublika hududlarida haroratni biroz pasaytirishi mumkin.

Dam olish kunlari respublika hududlari bo‘ylab sezilarli salqin kunlar kuzatilishi kutilmoqda. Ish haftasi oxirlari va dam olish kunlari respublikaning katta qismida tungi harorat qiymatlari sezilarli salqinlab, +21 daraja va hatto undan biroz pastroq bo‘lishi mumkin. Tog‘larda esa tungi harorat qiymatlari +13 darajagacha pasayadi.

ECMWF ma'lumotlariga ko‘ra, 13-avgust, payshanba kuni respublika hududlarining katta qismida harorat maksimumlari +41…+43 darajagacha ko‘tarilishi aks etgan. Shu bilan bir qatorda, shimoldagilar shu kuni hafta boshlariga nisbatan biroz salqin ob-havoga guvoh bo‘lishi mumkinligi ham tasvirlangan.

**Yog‘ingarchilik va shamollar**

Hafta boshlarida ayrim tog‘li hududlarda qisqa muddatli kuchli jala bo‘lishi mumkin, ammo hafta respublika hududlarining katta qismida deyarli yog‘ingarchiliksiz o‘tishi kutilmoqda. ECMWF yog‘ingarchilik prognozi xaritasida hafta davomida joylarga deyarli yomg‘ir tushmasligi aks etgan.

Hafta davomida deyarli har kuni shimol tomonlarda kuchli shamollar esishi mumkin. O‘zgidromet sinoptiklari hafta boshlari shimol hududlarda kuchli shamollar va kunning ikkinchi yarmida ayrim tog‘ etaklarida kuchli bulutosti shamollar esishi va uning ortidan ayrim hududlarda chang to‘zoni bo‘lishiga e'tibor qaratgan. Ayrim joylarda ko‘zga ko‘rinmaydigan mayda chang zarrachalari (PM2,5 va PM10) miqdori ortishi mumkin.

**Bioiqlimiy sharoitlar va salomatlikka ta'siri**

O‘zgidromet va ECMWF prognozlariga ko‘ra, ushbu hafta respublikaning katta qismida o‘rtacha havo harorati me'yordan 3-6 daraja yuqori bo‘lishi, yog‘ingarchilik miqdori esa me'yordan kam yoki ayrim hududlarda shu davrga xos qiymatlarga yaqin bo‘lishi prognoz qilinmoqda.

Haftaning ish kunlari respublika bo‘ylab juda issiq, dam olish kunlariga borib esa biroz salqin ob-havo bo‘lishi kutilmoqda. Ushbu holat joylarda turli tarmoqlarga sezilarli yuklamalar, yong‘inlar xavfini oshirishi mumkin.

Joriy hafta ish kunlari uchun eng issiq kun chorshanba va payshanba kunlariga to‘g‘ri keladi. Ayni 12 va 13-avgustda kunning ikkinchi yarmidagi ayrim muddatlarda Xorazm, Buxoro, Navoiy, Qashqadaryo, Surxondaryo viloyatlari va Qoraqalpog‘istonda havo harorati, shamol tezligi va nisbiy namlikning birgalikdagi ta'siri tufayli issiqlik stressining eng yuqori darajalari shakllanishi mumkin.

ECMWF bioiqlimiy sharoit prognoz xaritasiga ko‘ra, 13-avgust soat 14:00 muddatda Buxoro, Navoiy, Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlari ayrim hududlarida issiqlik stressining yuqori darajasi qayd etilishi mumkin.

+41…+43 darajagacha ko‘tariluvchi quruq issiqlik organizm uchun oddiy meteorologik noqulaylik emas, balki yurak-qon tomir tizimi, buyraklar va suv-elektrolit muvozanatiga yuklama beruvchi fiziologik stressdir. Ayniqsa, keksalar, bolalar, ochiq havoda mehnat qiluvchilar, yurak-qon tomir, buyrak, nafas yo‘llari kasalliklari va diabeti bor kishilar uchun xavf yuqoridir. Bunday sharoitda suyuqlik iste'moli, kunning eng issiq paytlarida jismoniy faollikni cheklash va organizmni ortiqcha qizib ketishdan asrash muhim.

Soat 12:00 va 16:00 oralig‘ida imkon qadar ochiq quyosh ostida uzoq qolmagan ma'qul. Favqulodda vaziyatlar vazirligi shunday kunlarda soat 10:00 dan 17:00 orasidagi muddatlarda quyosh nuri tik tushadigan joylarda harakatlanmaslikni targ‘ib etib, ogohlantirish xabari ulashgan.

Aholi zich istiqomat qiluvchi hududlarda juma va dam olish kunlari, shimoliy hududlarda esa payshanba va juma kunlari kuzatiladigan yozgi jazirama vaqtida issiqlikning organizmga ta'sirini kamaytirish bo‘yicha Sog‘liqni saqlash vazirligi tavsiyalariga amal qilish foydadan xoli bo‘lmaydi.

Shunga qaramay, ushbu haftadagi issiqlik iyul o‘rtalarida kuzatilgan kuchli issiqlik darajasiga yetmaydi. Ayniqsa, yarim tunda havo salqinlab, kunduzi juda ham yuqori harorat kuzatilgan hududlarda tonggi muddatlarda "qulay" bioiqlimiy sharoitlar kuzatiladi. Dam olish kunlariga borib, respublikaning katta qismida issiqlik stressining ta'siri sezilarli darajada susayishi mumkin.

**Kosmik ta'sirlar**

O‘tgan dam olish kunlari quyosh sirtidagi dog‘larda juda ham sokinlik kuzatildi. Ko‘plab xorijiy geofizika markazlari, shuning uchunmi, hafta boshlarida kuchli "qizil" yoki "sariq" xavf darajasidagi magnit bo‘roni qo‘zg‘alishlarini ko‘zda tutmagan.

Qozog‘istonning Olmaota ionosfera markazi ham shunga o‘xshash taxminlarni taqdim etib, hafta ish kunlari asosan yashil xavf darajasidagi magnit bo‘roni qo‘zg‘alishlari bo‘lishiga e'tibor qaratgan.

Magnit bo‘ronlari bo‘yicha 2-3 kundan ortiq muddatga ishonchli prognoz berish hozircha imkonsiz. Shu bois uzoq muddatli taxminlarga emas, yaqin kunlar uchun yangilanib boruvchi ma'lumotlarga tayanish maqsadga muvofiq.

Sanitariya-epidemiologiya qo‘mitasi havoda ifloslanish ortsa yoki mayda zarrachalar bilan bog‘liq ifloslanish ro‘y berganida qanday harakat qilish bo‘yicha aholining turli yosh qatlamlari va bemorlar uchun tayyorlagan tavsiyalari bilan tanishib qo‘yish zarar qilmaydi.

Xulosa qilib aytganda, 10-16-avgust haftasi O‘zbekistonda ikki xil xarakterga ega bo‘ladi: haftaning birinchi yarmi va o‘rtalarida kuchli quruq issiqlik va yuqori fiziologik yuklama, dam olish kunlarida esa shimoldan kirib keluvchi nisbatan salqin havo hisobiga issiqlikning susayishi.