Хитойнинг гуманоид роботларидан ташқари, жимроқ машина инқилоби ҳам ривожланмоқда

"Мен бир оз ухлаб оламан ва дунё о'згаради", дейди Чен Тианю.

Дарҳақиқат, унинг дунёси доимий о'згаришда. 28 ёшли йигит бо'ш вақтини автоматлаштириш жараёнида бо'лган заводларга ташриф буюришга баг'ишлаб, технологик ютуқлардан хабардор бо'либ туради. Бу амалиёт унинг сун'ий интеллект (АИ) ва робототехника дарсларида дарс беришда устуворликларини белгилайди.

Ундан олдин тахминан 30 нафар коллеж талабаси кодлаш билан банд. Бир талаба тез теради, нигоҳи экран ва робот орасидан о'тиб кетади. У шундай тушунтиради: "Гап шундаки, у силиндрсимон бо'лакни ушлаб, у ерга олиб боради".

Бир қатор саноат роботлари дастурлашни кутмоқда, синфнинг бошқа қисмида талабалар робот тиббий асбобларни яратишга ҳаракат қилмоқдалар. У уларга ё'л-ё'риқ ко'рсатар экан, Чен шундай дейди: "Агар сиз АИ ва робототехника дунёсига керак бо'лмасангиз, унда сиз албатта четлатилганлар қаторида бо'ласиз".

Ҳозир бо'лганлар учун бу Хитой томонидан пухта ишлаб чиқилган келажакка қаратилган муҳим қадамни, аниқрог'и, сакрашни англатади: Президент Си Цзинпиннинг миллатни инновациялар соҳасида етакчи о'ринга қо'йиш ва Қо'шма Штатлар билан то'г'ридан-то'г'ри рақобатлашишга қаратилган 20 миллиард долларлик (14,7 миллиард фунт стерлинг) ташаббуси.

Бу мақсадга оид далиллар кенг тарқалган. Улар Ханчжоу Техник Институтида жойлашган бо'либ, у технологияга оид муҳандисларнинг кейинги авлодини тарбиялашга қаратилган бир нечта кенг қамровли, мақсадли касб-ҳунар мактабларидан биридир. Кампус собиқ империя пойтахти Ханчжоунинг чеккасида жойлашган бо'либ, унинг футуристик уфқи шунчаки глобал технология маркази сифатидаги тобора ортиб бораётган ролига ишора қилади.

Хитой бо'йлаб фабрикаларда икки миллиондан ортиқ роботлар ишлайди - бу рақам бошқа ҳар қандай мамлакатдан ҳам ошиб кетади - ва уларнинг жойлаштирилиши г'айриоддий сур'атларда тезлашишда давом этмоқда.

Бу мажбурият, худди Хитой иқтисодиётидаги аввалги улкан о'згариш сингари, дунёни о'згартиришга тайёр. Хитой аллақачон о'з роботларини глобал миқёсда экспорт қилмоқда, ҳозирда дунёдаги саноат роботларининг ярмидан ко'пи у ерда ишлаб чиқарилмоқда.

Бироқ, глобал ишлаб чиқариш, савдо ва инновациялар марказида бо'лган мамлакатда бундай кенг тарқалган автоматлаштиришнинг то'лиқ та'сири аниқ эмас. Масалан, бу Хитойнинг инсон ищи кучи учун қандай оқибатларга олиб келади? Ва бу о'згаришнинг ҳақиқий қийматини ахборотни қаттиқ назорат қиладиган режимда қандай қилиб аниқ баҳолаш мумкин?

Дунё кузатаётган саноат инқилоби орасида Хитой ищиларининг келажаги ноаниқлигича қолмоқда: ялтироқ қуёш тармоқлари, электр транспорт воситалари томонидан о'чирилган энг юқори соатлар ва Усаин Болтдан ошиб кетган машиналар. Яқинда Хитойда бокс, спринт ва юриш билан шуг'улланадиган роботлар иштирок этган иккинчи Жаҳон гуманоид о'йинлари бо'либ о'тди.

Бу оммавий томошани фабрикалар ва синфларда содир бо'лаётган камроқ ко'ринадиган инқилоб ёқиб юборади.

ББС саҳнада рақсга тушмайдиган ёки чиқиш қилмайдиган гуманоид бо'лмаган роботлар намойиш этилган саноат майдонларига ташриф буюрди. Бунинг о'рнига улар пайвандлаш, бо'яш, ко'тариш, йиг'иш ва танаффусларсиз ёки имтиёзларсиз узлуксиз ишлашади. Ба'зилари ко'проқ роботлар яратиш учун махсус ишлаб чиқилган. ББС шунингдек, Хитой робот ищи кучи билан ҳамкорлик қилиш учун шахсларни о'қитаётган академияларга ҳам ташриф буюрди.

Бу Жинпингнинг Хитойнинг "янги ишлаб чиқариш кучлари" деб атаган нарсаси ва мамлакатни қайта шакллантириш салоҳияти ҳақида бевосита тасаввур беради.

Жанубий Ченгду шаҳридаги заводда эски ва янги бирга яшайди.

Тахминан 30 нафар о'рта ёшли эркаклар ва аёллардан иборат йиг'иш линияси СРП Течнологй компаниясининг о'зига хос маҳсулоти - турли саноат вазифалари учун мо'лжалланган робот қо'лини винтлаш, бург'улаш ва сайқаллаш билан банд. Шунингдек, хонада то'ртта ёш муҳандис консол атрофида то'планиб, прототип - бошқа роботларни яратишда ёрдам беришига умид қиладиган янги роботнинг кодини очишга ҳаракат қилмоқда.

Тадқиқот ва ишланмалар гуруҳининг 31 ёшли а'зоси Панг Кай замонавий скелетни хона бо'йлаб суриб о'тади. Хитойнинг келажакдаги ищи кучи то'лиқ ишга туширишга тайёр эмас. Ҳозирча у фақат ҚР кодини сканерлаш каби оддий, такрорий ҳаракатларни бажариши мумкин.

"Балки яна ярим йилдан кейин у яна бир вазифани бажариши мумкин", дейди Панг г'амгин табассум билан. Бу узоқ сафар ва жамоа ҳар бир кичик ютуқни нишонлайди.

Тахминан 300 кишини иш билан та'минлайдиган СРП Течнологй то'ққиз йилдан бери робот қо'лларини ишлаб чиқаради. Ҳар бир қо'лни заводнинг о'зига хос эҳтиёжларига мослаштириш мумкин, бу автомобиллар, электроника ёки шамол турбиналарини ишлаб чиқаришга ёрдам беради. Компания битта қо'лни такрорий вазифаларнинг 90% дан ортиг'ини бажариш учун дастурлаш мумкинлигини та'кидлайди.

Муҳандислар, шунингдек, бир кун келиб улар компаниянинг инсон ищи кучини алмаштириши мумкинми ёки ё'қми, деб о'йлашади. "Биз янги роботимиз одамларга о'хшаш бо'лишини истаймиз. Умид қиламизки, у о'зи мустақил фикрлай олади", дейди Панг. "Бизга бундай роботлар керак, чунки эҳтимол 10 йилдан кейин Хитойда етарли ищилар бо'лмайди."

Аҳоли сонининг камайиши ва ищи кучининг қариши Пекиннинг фабрикаларини инқилоб қилишга шошилишига туртки бо'лган қо'шимча омиллардир. 2035-йилга келиб, расмий ҳисоб-китобларга ко'ра, Хитой аҳолисининг учдан бир қисмидан ко'прог'и 60 ёшдан ошади. Бундан ташқари, ба'зи ҳисоб-китобларга ко'ра, мамлакат кейинги о'н йилликда қарийб 60 миллион кишини ё'қотади - бу ко'рсаткич Франсия аҳолисига деярли тенг.

Кутилмоқдаки, автоматлаштиришнинг ортиши бу яқинлашиб келаётган ищи кучи тафовутини аллақачон суст иқтисодиётга та'сир қилишдан олдин бартараф этади. Бироқ, бу о'тиш сур'ати жуда муҳим. Тахминан 120 миллион киши ҳали ҳам ишлаб чиқариш соҳасида банд. Агар Хитой жуда тез ҳаракат қилса, иш о'ринларининг ё'қолиши мумкин, бу эса завод иш ҳақига бог'лиқ бо'лган миллионлаб одамларга ҳалокатли зарба бериши мумкин.

"Назарий жиҳатдан, машиналар кунига 24 соат ишлаши мумкин, бу, албатта, инсон ищиларига нисбатан афзаллик. Лекин машиналар ҳам техник хизмат ко'рсатишни талаб қилади. Бунинг учун бизга ҳар куни вақт керак ва ҳар ой ишлаб чиқариш линияси ҳам текшириш ва та'мирлашни талаб қилади", деб тушунтиради электромобиллар ишлаб чиқарувчи Леапмоторс вице-президенти Сао Ли.

Европа ва Буюк Британияда тобора оммалашиб бораётган Леапмоторснинг бюджетга мос, технологияга ё'налтирилган автомобиллари Ханчжоу заводида йиг'илади, роботлар ҳар бир босқичда ёрдам беради. Йиг'иш линиясининг охирида ко'проқ инсон ищилари пайдо бо'лади.

Компанияда 25 000 дан ортиқ ищилар ишлайди, уларнинг юзлаблари ялтироқ янги транспорт воситалари о'тиб кетаётганда якуний текширувларни о'тказадилар. Уларнинг роллари энди керак бо'лмайдиган кун келадими?

"Бу бутунлай мумкин", деб тан олади Сао. "Ва бу нисбатан тез содир бо'лиши мумкин. Штамплаш, пайвандлаш ва бо'яш каби устахоналарда биз асосан 100% автоматлаштиришга эришдик."

Хитой о'зининг кенг ишлаб чиқариш базаси туфайли АҚШга нисбатан устунликка эга. Моторлар, батареялар, электроника, витеслар, сенсорлар - робот корпусини яратиш учун зарур бо'лган барча компонентлар осонгина мавжуд.

"Хитойнинг ҳам г'ояси бор. Унинг режаси бор. Улар беш йилдан кейин қаерда бо'лишни хоҳлашларини билишади. Улар юқори даражада режалаштиришади, лекин уни минтақаларга, муниципалитетларга ажратадилар", деб та'кидлайди Халқаро робототехника федерацияси бош котиби доктор Сюзан Биеллер.

"Агар сиз Шенчженда робот қурмоқчи бо'лсангиз - бутун бир экотизим мавжуд. Робот ясаш учун керакли компонентларни топиш учун бир соатдан кам вақт кетади. Европада бу сизга бир ҳафтагача вақт олиши мумкин."

Бироқ, у Хитой жисмоний роботни яратишда устун бо'лса-да, АҚШ роботларни дастурлаш учун сун'ий интеллектни о'з ичига олган "мия"ни ишлаб чиқишда ҳали ҳам етакчилик қилаётганини тан олади. Шунга қарамай, ДеепСеекдан Мооншотгача бо'лган Хитой фирмалари АҚШнинг етакчи компаниялари билан рақобатлаша оладиган янги АИ моделларини тақдим этмоқдалар.

"Очиқ кодли" ёндашувга асосланган ҳолда, АИ стартаплари о'з кодларини баҳам ко'ришади, АҚШнинг муҳим илг'ор чиплар экспортини назорат қилишига қарамай, Хитой инновацияси кутилганидан тезроқ ривожланди. Таҳлилчилар энди бу рақобатнинг кейинги босқичи кимнинг устун тил моделига эга эканлиги билан эмас, балки бу интеллектни миллионлаб машиналарга ким интеграция қила олиши билан белгиланади, деб ҳисоблашади.

Бу Хитойнинг келажакдаги имкониятларни тасаввур қилиш учун о'қитилган талабалар авлодини тарбиялашга сармоясини тушунтиради.

Масалан, Ханчжоу Техник Институтида болалар 15 ёшдан бошлаб о'қишни бошлашлари мумкин. Та'лим доираси ҳайратланарли бо'лиши мумкин. Бутун бино двигателлар ва аеронавтика учун ажратилган ва чекланган қават Вашингтон билан рақобатдаги яна бир муҳим товар бо'лган ноёб ер металларини қайта ишлашда Хитойнинг етакчилигини сақлаб қолиш учун ишлайдиган талабалар учун ажратилган.

Ба'зилар буни Хитойнинг доимий равишда юқори ёшдаги ишсизлик даражасига ечим сифатида ко'ришади, ҳар беш кишидан бири иш топишга қийналади. "Бизнинг талабаларимизга талаб катта ва ҳатто компаниялар томонидан олдиндан буюртма берилиши мумкин. Улар умуман иш билан та'минлаш ҳақида қайг'урмасликлари керак ва биз уларни о'қитишнинг бир қисми сифатида танловлар о'тказамиз", дейди ёш о'қитувчи Чен.

"Технологик то'лқин ичида о'з о'рнингизни топганингиз ма'қул. Тараққиёт жараёнида таркибий о'згаришлар юз бериши аниқ ва бу таркибий о'згаришлар талабаларнинг келажакдаги иш билан та'минлаш имкониятлари жойлашган жойдир."

Шунга қарамай, Хитой ҳали ҳам давом этаётган мулк инқирозидан тортиб, маҳаллий ҳукуматнинг катта қарзлари ва доимий равишда паст исте'молгача бо'лган жиддий иқтисодий қийинчиликларга дуч келмоқда.

Пекин тарг'иб қилаётган инқилоб бу муаммоларни қандай ҳал қиладими ёки ё'қми нома'лумлигича қолмоқда ва яқинлашиб келаётган о'згаришлар туфайли иш жойлари хавф остида бо'лганларнинг фикрларини баҳолаш қийин. Роботлар улар учун фаровонлик яратадими ёки шунчаки уларнинг ко'пгина ролларини алмаштирадими?

"Менинг талабаларим мендан келажакда нима бо'лишини со'рашади", деб эслайди Чен. "Мен билмайман дейман. Технология жуда тез о'згариб бормоқда. Лекин биз шунчаки жим туриб, бу ерда ухлай олмаймиз. Биз нимага қодир эканлигимизни ко'риш учун олдинга силжишимиз керак."