Судан соғлиқни сақлаш тизими қисқартиришлардан сўнг қулаш ёқасида турибди, дея огоҳлантирмоқда тиббий хайрия ташкилоти
«Чегарасиз шифокорлар» (Médecins Sans Frontières) ташкилоти дунё етакчиларини ёрдамга муҳтож миллионлаб инсонларга кўмак бериш учун молиялаштиришни кўпайтиришга чақирмоқда.
Судан соғлиқни сақлаш тизими молиялаштириш қисқартирилганидан кейин ҳалокат ёқасида турибди, дея огоҳлантирмоқда тиббий хайрия ташкилоти
Маблағ етишмаслиги сабабли шифохоналар ва тиббиёт муассасалари ёпилмоқда
Глобал молиялаштириш қисқартирилгани сабабли бутун мамлакат бўйлаб тиббиёт муассасалари ёпилишга мажбур бўлганидан кейин Суданнинг заиф соғлиқни сақлаш тизими ҳалокат ёқасига келиб қолди, дея огоҳлантирди «Чегарасиз шифокорлар» (MSF) ташкилоти.
Тиббий хайрия ташкилотининг билдиришича, Суданнинг энг йирик донори бўлган АҚШ ўтган йили ўзининг хорижий ёрдам агентлиги — USAID фаолиятини тўхтатганидан кейин ўнлаб ташкилотлар муқобил молиялаштириш манбаларини топа олмаган.
MSF Нью-Йоркда БМТ Бош Ассамблеясида йиғилаётган жаҳон етакчиларини чора кўришга чақирди.
2023 йилнинг апрелида армия ва ярим ҳарбийлаштирилган «Тезкор ҳаракат кучлари» (RSF) ўртасида бошланган уруш дунёдаги энг даҳшатли гуманитар инқирозлардан бирини келтириб чиқарди, бунда 33 миллиондан ортиқ одам тиббий ёрдамга муҳтож.
MSFнинг таъкидлашича, АҚШ Суданнинг энг йирик донори бўлиб қолаётган бўлса-да, USAID томонидан молиялаштириладиган кўплаб ташкилотлар учун мавжуд грантлар муддати июнь ойида тугаган — айни пайтда Европа ҳукуматлари ҳам халқаро ёрдамни қисқартирмоқда.
Парижда жойлашган Иқтисодий ҳамкорлик ва тараққиёт ташкилоти (ИҲТТ) маълумотларига кўра, 2025 йилда глобал халқаро ёрдам ўтган йилга нисбатан 21,3 фоизга камайган.
«Уруш Суданнинг эҳтиёжларини оширмоқда; молиялаштиришнинг қисқартирилиши эса кўрсатилаётган ёрдам кўламини торайтирмоқда», деди хайрия ташкилотининг Судандаги раҳбари Муҳаммад Иброҳим.
«MSFнинг Судандаги фаолияти хусусий маблағлар ҳисобидан молиялаштирилади. Аммо бошқа соғлиқни сақлаш хизматларидан молиялаштириш йўқолганда, клиникалар ёпилади, беморларнинг борадиган жойи камаяди ва босим қолган муассасаларга, жумладан, бизникига ўтади».
Бунинг оқибатида беморлар кўпинча даволаниш учун узоқ ва хавфли йўлларни босиб ўтишларига тўғри келмоқда.
«Узоқроқ ва қимматроқ йўлдан кейин беморлар кўпинча анча оғир аҳволда етиб келишади, шифохона эса аллақачон тўла бўлиши мумкин», деди Себастьян Трафиканте, MSFнинг сўнгги уч йил ичида жангларнинг аксарияти содир бўлган ғарбий Дарфур минтақасидаги фавқулодда вазиятлар координатори.
2026 йилнинг январидан апрелигача MSF Марказий Дарфурда ўзи қўллаб-қувватлайдиган муассасаларга қабул қилишлар сони ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 22,5 фоизга ошганини қайд этди.
Биргина май ойида ҳудуддаги 45 та соғлиқни сақлаш марказини молиялаштириш тўхтатилган, дейилади хабарда.
MSFнинг билдиришича, биринчи навбатдаги хизматларнинг ёпилиши бошқа шифохоналарни жиддий босим остида қолдирмоқда, чунки улар ишлаш қобилиятини йўқотмоқда ва дори-дармонлар тугамоқда.
Ташкилот бунга мисол тариқасида Қадариф штатидаги ўз уйларини ташлаб қочган 18 400 киши истиқомат қиладиган Танедба лагерини келтирди. Июнь ойида гуманитар ташкилот кетганидан кейин унинг туғруқ ва жарроҳлик бўлимлари ёпилган.
Ҳозирда MSF у ерда тез ёрдам хонасини бошқармоқда, бироқ туғиш учун жарроҳлик амалиётига муҳтож бўлган ҳомиладор аёллар энг яқин шаҳарга бориш учун уч соат йўл юришлари керак.
Ум Ракуба лагерида ҳам — худди шу Қадарифда — у ерда ишлайдиган ёрдам агентликлари сони 2021 йилдаги 35 тадан 10 тадан камроққа тушиб кетди.
Хайрия ташкилотининг билдиришича, лагерда ҳозирда 17 000 га яқин одам бошпана топган, уларнинг аксарияти аёллар ва болалардир.
«Агар қўллаб-қувватлаш кўпаймаса, кўпроқ беморлар узоқроқ йўллар, камроқ даволаниш имкониятлари ва тиббий ёрдам учун жуда кеч етиб бориш хавфига дуч келишади», деди MSFнинг Буюк Британиядаги гуманитар вакили Лиз Хардинг.
Соғлиқни сақлаш тизими молиялаштириш билан боғлиқ қийинчиликларга дуч келаётган бир пайтда, тиббиёт ходимларига ҳужумлар давом этмоқда, деди MSF.
2025 йилда Суданда тиббиёт муассасаларига қилинган ҳужумларда 1620 киши ҳалок бўлгани қайд этилди — бу кўрсаткич, хайрия ташкилотининг таъкидлашича, бутун дунё бўйлаб соғлиқни сақлаш тизимига қилинган ҳужумлардан ҳалок бўлганларнинг 82 фоизини ташкил қилади.
БМТнинг билдиришича, 19,5 миллиондан ортиқ одам озиқ-овқат хавфсизлигининг «инқирозли даражасига» дуч келмоқда ва беш миллиондан ортиқ одам «фавқулодда очлик даражаси» билан курашмоқда.
Фуқаролар урушини тугатишга қаратилган маслаҳатлашувлар учун Судан пойтахти Хартумга халқаро дипломатларнинг келиши кутилаётганига қарамай, жанглар сусайиш белгиларини кўрсатмаяпти.
Сешанба куни Шимолий Кордофан штатидан олинган хабарларга кўра, армия назоратидаги Умм Руваба шаҳрига дрон зарбаси берилиши оқибатида камида 11 киши ҳалок бўлган. Тиббий манбаларнинг билдиришича, снаряд суд мажмуасининг одамлар билан гавжум ҳовлисига келиб тушган.