Солиқ имтиёзлари амал қилмоқда, лекин улар кодексга ҳали киритилмаган. Депутатлар Иқтисодиёт ва молия вазирлигига саволлар беришди
Ўзбекистонда 2026 йил бошидан кўзда тутилган солиқ имтиёзларининг бир қисми, бизнес улардан аллақачон фойдаланаётган бўлса-да, ҳалигача Солиқ кодексида мустаҳкамлаб қўйилмаган. Депутатлар нима учун ўзгартиришлар кечикиш билан киритилаётганини сўрашди. Иқтисодиёт ва молия вазирлиги буни узоқ давом этадиган процедуралар ва ўзгаришларнинг кўплиги билан изоҳлади.
Солиқ имтиёзлари аллақачон амалда, лекин кодексга ҳали киритилмаган: депутатлар Иқтисодиёт ва молия вазирлигига саволлар беришди
Ўзбекистонда тадбиркорларга президент қарорлари билан белгиланган солиқ имтиёзларидан улар Солиқ кодексида мустаҳкамлангунга қадар фойдаланишга рухсат бериш таклиф қилинмоқда. Депутатлар 2026 йил бошидан амал қилиши керак бўлган имтиёзларнинг бир қисми, бизнес улардан аллақачон фойдаланаётган бўлса-да, ҳалигача кодексга киритилмаганига эътибор қаратишди.
Ушбу саволлар 27 октябрь куни Олий Мажлис Қонунчилик палатасининг тадбиркорликни янада қўллаб-қувватлашга қаратилган қонун лойиҳасини кўриб чиқишга бағишланган мажлисида янгради. Ҳужжатни иқтисодиёт ва молия вазири ўринбосари Аҳадбек Ҳайдаров тақдим этди.
Қонун лойиҳасида бир қатор тармоқлар учун солиқ имтиёзларини узайтириш ва жорий этиш, шунингдек, солиқ маъмуриятчилигига ўзгартиришлар киритиш назарда тутилган. Тўзатишларни, хусусан, Солиқ кодексининг 75 ва 483-моддаларига киритиш таклиф этилмоқда.
«Миллий тикланиш» Демократик партияси фракцияси депутати Зафар Худойбердиев қонунчиликка ўзгартишлар ўз вақтида киритилмаганига эътибор қаратди.
«Ҳозирда Солиқ кодексининг 483-моддасига киритиш таклиф этилаётган имтиёзларнинг аксарияти 2026 йил 1 январдан кучга кириши керак эди. Ҳозир октябрь ойи, қонун қабул қилингунча яна маълум вақт ўтиши мумкин», — деди у.
Депутатнинг сўзларига кўра, амалдаги тартибга мувофиқ, солиқ тўловчилар президент қарорлари билан белгиланган имтиёзлардан тегишли қоидалар Солиқ кодексига киритилгандан сўнг фойдаланишлари керак. Бироқ амалиётда улар аллақачон қўлланилмоқда.
«Кеча бу ҳақда сўраганимизда, бу имтиёзлардан аллақачон фойдаланилаётганини айтишди. Аммо амалдаги тартибга кўра, улардан Солиқ кодексига ўзгартиришлар киритилгандан сўнг фойдаланиш мумкин», — деди Худойбердиев.
Депутат 75-модда «Солиқ имтиёзлари»га таклиф этилаётган қўшимчага эътибор қаратди.
Лойиҳага кўра, агар президент қарорлари билан иқтисодиётнинг алоҳида тармоқларини ривожлантиришга қаратилган солиқ имтиёзлари белгиланса, солиқ тўловчиларга улардан фойдаланишга рухсат берилади. Бунда тегишли қоидалар имтиёзларнинг амал қилиш муддати давомида Солиқ кодексига киритилиши керак.
Шу тариқа, кодексга ўзгартишлар киритиш тартиби якунлангунга қадар бундай имтиёзларни қўллаш имкониятини қонунчиликда мустаҳкамлаб қўйиш таклиф этилмоқда.
Зафар Худойбердиев бундай механизмнинг мақсадга мувофиқлигига шубҳа билдирди.
«Ушбу норманинг жорий этилиши Солиқ кодексининг обрўсини туширмайдими? Бу президент қарорлари билан белгиланган имтиёзларни кодексга киритишни янада кечиктиришга олиб келмайдими?» — деб сўради депутат.
Иқтисодиёт ва молия вазири ўринбосари Аҳадбек Ҳайдаров саволнинг асосли эканини тан олди, бироқ «биз шиддатли ўзгаришлар даврида яшамоқдамиз», деди.
Унинг сўзларига кўра, президентнинг бизнес вакиллари билан учрашувлари чоғида, жумладан, ҳудудларга ташрифлари чоғида тезкор ечимни талаб қилувчи кўплаб масалалар кўтарилмоқда.
«Тадбиркорлар муаммоларини тезкорлик билан ҳал этиш учун президент фармон ва қарорларида тегишли имтиёзлар бериш бўйича топшириқлар берилмоқда. Шунга кўра, биз уларни Солиқ кодексига ўзгартиришлар шаклида расмийлаштирамиз. Лекин амалиётда белгиланган тартиб-омиллардан ўтиш муайян вақтни талаб қилади. Шу сабабли тадбиркорларда эътирозлар пайдо бўлади», — деб тушунтирди вазир ўринбосари.
Унинг фикрича, таклиф этилаётган ўзгартириш имтиёз бериш тўғрисида қарор қабул қилиш ва уни қонунчиликда мустаҳкамлаш ўртасидаги вақт узилишини бартараф этиш имконини беради.
«Биз бу ерда Солиқ кодексининг обрўсига путур етказиши мумкин бўлган ҳеч нарсани кўрмаяпмиз. Биринчи навбатда, биз тадбиркорларнинг манфаатларидан келиб чиқамиз», — деди Ҳайдаров.
У, шунингдек, нима учун бу сафар тўзатишлар парламент кўриб чиқишига кечикиш билан келиб тушганини тушунтирди.
«Бу сафар ўзгаришлар жуда кўп бўлди. Уларни муҳокама қилиш жараёни бир оз созилиб кетди, шунинг учун қонун лойиҳаси бир оз кечикди. Аслида биз қонунчиликка имкон қадар тезроқ ўзгартиришлар киритишга ҳаракат қиламиз», — деди вазир ўринбосари.
Депутатлар индивидуал имтиёзларни тақиқлаш билан юзага келиши мумкин бўлган қарама-қаршиликка ишора қилишди
Муҳокама чоғида «Адолат» СДП фракцияси депутати Зуҳриддин Мавлонов янги солиқ имтиёзларининг кодекснинг амалдаги қоидаларига мувофиқлигига оид яна бир масалани кўтарди.
У Солиқ кодексининг 75-моддаси тўртинчи қисмида индивидуал хусусиятга эга солиқ имтиёзлари бериш тўғридан-тўғри тақиқланганини эслатди.
Шу билан бирга, депутатнинг сўзларига кўра, 483-моддага ўзгартишлар киритиш лойиҳасида конкрет номланган ташкилотлар, шу жумладан чиқинди полигонларини бошқариш дирекцияси ва чарм-поябзал саноат зоналари дирекциялари учун алоҳида имтиёзлар назарда тутилмоқда.
«483-модданинг янги таҳрири амалдаги 75-моддага зид бўлиб қолмайдими? Битта Солиқ кодексида бир-бирига зид бўлган нормаларни яратмаяпмизми?» — деб сўради Мавлонов.
Аҳадбек Ҳайдаров саноат зоналари дирекциялари учун солиқ енгилликлари уларнинг фаолияти ўзига хослиги билан боғлиқлигини айтди.
Унинг сўзларига кўра, ер участкалари ва объектлар тадбиркорларга топширилгунга қадар улар бошқарувчи ташкилотлар тасарруфида бўлади ва уларнинг ўзи ишлаб чиқариш фаолиятини амалга оширмайди. Шу сабабли, корхоналар иш бошлашидан олдин мол-мулк ва ер солиқларини тўлаш масаласи туғилади.
Вазир ўринбосари ана шундай ёндашув эркин иқтисодий зоналар дирекцияларига нисбатан аллақачон қўлланилаётганини таъкидлади.
«Бу алоҳида индивидуал имтиёз эмас. Бундай тартиб барча эркин иқтисодий зоналар дирекциялари учун белгиланган», — деди Ҳайдаров.
Муҳокамалар якуни бўйича Қонунчилик палатаси қонун лойиҳасини биринчи ўқишда маъқуллади. Раислик қилувчи депутатлар томонидан кўтарилган саволлар ҳужжатни иккинчи ўқишга тайёрлашда қўшимча равишда кўриб чиқилиши мумкинлигини таъкидлади.
Умумий қоидага кўра, солиқ имтиёзлари кодекснинг ўзи томонидан, унда назарда тутилган истиснолардан ташқари, берилади. Бунда улар индивидуал хусусиятга эга бўлиши мумкин эмас.
Хусусан, амалдаги қонунчилик алоҳида имтиёзларни президент қарорлари билан беришга аллақачон рухсат беради. Бироқ бундай механизм чекланган: у муайян солиқлар ставкаларини 50 фоиздан кўп бўлмаган миқдорда ва уч йилгача муддатга камайтиришга йўл қўяди. ҚҚС, фойда солиғи ва бошқа бир қатор солиқлар учун махсус чекловлар ёки алоҳида қоидалар назарда тутилган.
Ушбу қоидалар 2025 йил 25 декабрдаги 2026 йил учун солиқ ва бюджет сиёсати тўғрисидаги, 1 январдан кучга кирган қонун билан аниқлаштирилган эди.
Муҳокама қилинаётган ташаббус президент қарорлари билан белгиланган тармоқ солиқ имтиёзларини тегишли нормалар Солиқ кодексига киритилгунга қадар қўллаш имконини берувчи қўшимча механизмни назарда тутади.
Шу билан бирга, мажлисдаги чиқишлардан айнан қанча имтиёз кодексга тегишли тўзатишлар киритилмасдан қўлланилаётгани, қанча солиқ тўловчи улардан фойдалангани ва улар билан боғлиқ бюджет даромадларининг йўқотиш аломати ҳажми қанча экани тушунарсиз бўлиб қолмоқда.
Шу йилнинг май ойи бошида Солиқ қўмитаси департаменти директори Азиз Умирзоқов президент ҳузуридаги йиғилиш якунлари бўйича қонуности ҳужжатларида назарда тутилган солиқ имтиёзлари Солиқ кодексига киритилишини маълум қилган эди. Тегишли ўзгартиришлар қабул қилингунига қадар Ўзбекистон тадбиркорларига ушбу имтиёзлардан фойдаланишга рухсат берилади.