Сиёсат

Ўзбекистон Хитой қанотларини синаб кўрмоқда

Ўзбекистон Хитойдан олтита Ж-10СЕ қирувчи самолётларини қабул қилди.

Ўзбекистон биринчи марта ўз Ҳарбий-ҳаво кучлари учун Хитойнинг Ченгду Ж-10СЕ қирувчи самолётларини сотиб олганини расман тасдиқлади. 30-август куни Мудофаа вазирлиги ушбу самолётларнинг бир нечтасининг парвози ва қўнишини акс эттирувчи видеони эълон қилди, унда "Замонавий қирувчи самолётлар мамлакат ҳаво майдонини ҳимоя қилмоқда" сарлавҳаси остида ёзилган эди. Икки кун олдин, 28-август куни Ўзбекистон мустақиллигининг 35 йиллигига бағишланган "Ўзбекистон 24" давлат телеканалида камида олтита Ж-10СЕ намойиш этилди. Бироқ, Мудофаа вазирлиги сотиб олинган самолётлар сони, етказиб бериш муддати ёки шартнома қиймати ҳақида маълумот бермади. Хитой ҳам битим тафсилотларини расман тасдиқламади.

Қирувчи самолётларни етказиб бериш бўйича музокаралар бир йилдан ортиқ давом этди. 2025-йил июл ойида Ўзбекистон мудофаа вазири генерал-маёр Шуҳрат Халмухамедов Хитой билан самолётларни сотиб олиш ва шахсий таркибни ўқитиш бўйича "кўп йиллик келишув" мавжудлигини тасдиқлади, уларнинг тури ёки миқдорини кўрсатмади. Покистоннинг ҳарбий-таҳлилий нашри Қува хабарига ко'ра, Тошкент Ченгду Аирсрафт Сорпоратион томонидан ишлаб чиқарилган 24 та Ж-10СЕ қирувчи самолётига буюртма берган бо'лиши мумкин. Шартнома тахминан 1 миллиард долларга баҳоланмоқда, аммо бу рақам расман тасдиқланмаган.

Мудофаа нашрларининг (Дефенсе Сесуритй Асиа, Милитарй Ватч Магазине, Тҳе Авиатионист) хабар беришича, то'ртта самолётнинг биринчи партияси О'збекистонга 2026-йил июл ойида етиб келган. Бироқ, бошқа оммавий ахборот воситаларининг хабар беришича, дастлабки иккита Ж-10СЕ самолёти 2025-йил июл ойидаёқ Тошкентга етказиб берилган ва яна то'ртта самолёт 2026-йил 21-22-июл кунлари Қарши-Хонобод авиабазасига етиб келган. На Тошкент, на Пекин бу ма'лумотни расман тасдиқламади; О'збекистон Мудофаа вазирлиги Тимес оф Сентрал Асиа газетасининг изоҳ бериш со'ровига жавоб беришдан бош тортди.

Оммавий ахборот воситалари хабарларига ко'ра, самолётлар Қашқадарё вилоятидаги Қарши-Хонобод (К2) авиабазасида жойлашган бо'либ, у О'збекистоннинг энг катта ҳарбий аеродроми бо'либ, ог'ир самолётларни қабул қила оладиган 3600 метрлик учиш-қо'ниш ё'лагига эга. Ушбу базавий ма'лумот О'збекистон расмийлари томонидан ҳам тасдиқланмаган.

Ж-10СЕ қо'шилиши О'збекистон ҳаво кучларининг жанговар кучини янгилаш учун мо'лжалланган. Жамоатчилик ҳисоб-китобларига ко'ра, флотнинг энг жанговар тайёр қисмига 12 та МиГ-29 қирувчи самолёти ва Совет Иттифоқида ишлаб чиқарилган 12 та Су-25 ҳужум самолёти киради. Қо'шимча 18 та МиГ-29, 26 та Су-27 ва 15 та Су-24 самолётлари омборда сақланмоқда. Бу рақамлар Ҳарбий-ҳаво кучлари флотининг ко'лами ҳақида тасаввур беради, аммо унинг ҳақиқий техник ҳолати ва жанговар вазифаларни бажаришга қодир самолётлар сони расман ошкор қилинмаган.

Хитой самолётларига о'тиш О'збекистон ҳаво кучларини модернизация қилишнинг ягона варианти эмас эди. 2017-йилда Россия ва О'збекистон Тошкентга Су-30СМ ко'п мақсадли қирувчи самолётларини етказиб бериш имкониятини муҳокама қилишди. 2019-йилда Россия оммавий ахборот воситалари О'збекистон томонидан ушбу самолётларни сотиб олиш бо'йича расмий со'ров, жумладан, қарз маблаг'ларини жалб қилиш имконияти ҳақида хабар беришди. Бироқ, 2022-йилдан кейин Россия ҳарбий-саноат комплекси ички талабнинг кескин о'сишига дуч келди. 2025-йилда Ростес бош директори Сергей Чемезов чет элда қурол савдоси камайганини тан олди ва шу билан бирга "қо'шинларга олдиндан етказиб бериш" ни та'кидлади. Бироқ, экспорт аста-секин тикланмоқда: жаноб Чемезовнинг со'зларига ко'ра, 2025-йил бошидан бери Россия маҳсулотлари 15 дан ортиқ мамлакатларга етказиб берилди. Шунга қарамай, Москва ва Тошкент Су-30СМ учун шартнома тузиш босқичига етиб бормадилар. 2023-йилда Франсиянинг Рафале самолётларини сотиб олишга уриниш ҳам муваффақияцизликка учради.

Хитой қирувчи самолёти аллақачон жанговар ҳаракатларда ишлатилган. 2025-йил май ойида ПЛ-15 ракеталари билан қуролланган Покистон Ж-10 самолётлари (Исломобод ушбу турдаги биринчи самолётни 2022-йилда олган) ҳинд самолётлари билан ҳаво жангларида қатнашди. 8-май куни Реутерс агентлиги икки америкалик амалдорга таяниб, Покистон Ж-10 самолётлари камида иккита ҳинд ҳарбий самолётини уриб туширганини хабар қилди, бир америкалик манба улар орасида франсуз Рафале самолёти ҳам борлигини да'во қилди. О'ша пайтда Ҳиндистон бу ма'лумотни тасдиқламаган эди.

Янги самолётни олишдан олдин, О'збекистон Хитой ҳарбий техникасини бошқариш тажрибасига эга эди: у илгари Хитойдан бир қатор ФД-2000 самолётларини, Хитой ҲҚ-9 ҳаво мудофааси ракета тизимининг экспорт версиясини сотиб олган эди. Энди О'збекистон Ж-10СЕ нинг Покистондан кейин иккинчи тасдиқланган хорижий операторига ва Марказий Осиёда биринчисига айланади. Бошқа давлатлар ҳам самолётга қизиқиш билдирмоқда: 25-август куни Реутерс агентлиги Бангладеш расмийлари Ж-10СЕ сотиб олиш бо'йича шартнома лойиҳасини тайёрлашни бошлаганини хабар қилди.

Ма'лумотнома: Ченгду Ж-10СЕ - бу Ченгду Аирсрафт Сорпоратион томонидан ишлаб чиқилган ва ишлаб чиқарилган Хитойнинг Ж-10С ко'п мақсадли қирувчи самолётининг экспорт версияси. Самолёт 4-авлодга тегишли бо'либ, ҳаво жанглари ва ер усти ҳужумлари каби кенг ко'ламли вазифаларни бажариш учун мо'лжалланган. Ж-10СЕ фаол электрон сканерланган массив (АЕСА) радарлари билан жиҳозланган. Қирувчи шунингдек, ПЛ-15Э ҳаво-ҳаво ракеталарини о'з ичига олган замонавий ҳаво-ҳаво қуролларидан ҳам фойдаланиши мумкин. Ж-10 самолёти Исроил Аероспасе Индустриес (ИАИ) томонидан ишлаб чиқилган Исроил Лави қирувчи самолётига жуда о'хшайди, унинг ишлаб чиқарилиши 1988-йилда ҳукумат қарори билан бекор қилинган эди. Хорижий оммавий ахборот воситалари хабарларига ко'ра, кейинчалик Хитой маҳаллий то'ртинчи авлод қирувчи самолётини ишлаб чиқишни тезлаштириш ва ҳаво кучларини модернизация қилиш учун Лави режаларини сотиб олди. Хитой томонидан то'ланган маблаг'лар Исроилда лойиҳани тугатиш харажатларини қоплашга ёрдам берди. Самолёт Америка Ф-16 дан арзонроқ ва Америка қирувчи самолётларини сотиб олишдан манфаатдор бо'лмаган мамлакатларга сотилмоқда. Битта Ж-10СЕ қирувчи самолётининг нархи 40-60 миллион долларга баҳоланмоқда.

О'збекистоннинг Хитойнинг Ж-10СЕ қирувчи самолётларини сотиб олиши ҳақидаги хабарлар Марказий Осиё мамлакатларининг қурол-ярог' манбаларининг тобора диверсификация қилинаётганини ва Россиянинг бу бозордаги ан'анавий монополиясининг заифлашаётганини ко'рсатиши мумкин. Бир нечта Марказий Осиё республикалари (ҳозирда фақат О'збекистон) ҳаво кучларининг Хитой стандартларига о'тиши ер усти инфратузилмасини то'лиқ қайта ко'риб чиқишни, янги турдаги ракеталар, симуляторлар сотиб олишни ва Хитойда қиммат учувчиларни тайёрлашни талаб қилади. Бу Пекинга узоқ муддатли технологик қарамликни келтириб чиқаради.

xabarchi’да cookie файллари

Тил ва мавзу танловингизни эслаб қолиш ҳамда ҳозир сайтни нечта одам ўқиётганини санаш учун cookie файлларидан фойдаланамиз — бу ҳисоб аноним, фақат браузерингиз очиқ турганда сақланади ва на сиз билан, на бошқа ташриф билан боғланмайди. Рухсатингиз билан сайт қандай ўқилишини ҳам ўлчаймиз: Microsoft Clarity саҳифа кўришлари ва улардаги ҳаракатларни ёзиб боради, ўз ҳисобимиз эса қайтган ўқувчиларни санайди. Сизни ташрифлар орасида танийдиган ҳеч нарса сиз қабул қилмагунингизча ўлчанмайди.