Ўт ўчирувчиларнинг таъкидлашича, ушбу антиоксидант уларга ёрдам берган - уларнинг касаба уюшмаси эса бу хавфли бўлиши мумкинлигидан огоҳлантирмоқда
Глутатион антиоксиданти сўнгги йилларда АҚШдаги энг йирик ўрмон ёнғинлари пайтида даволаш воситаси сифатида таклиф қилинди.
Ўт ўчирувчилар ушбу антиоксидант уларга ёрдам берганини айтмоқда — уларнинг касаба уюшмаси эса бу хавфли бўлиши мумкинлигидан огоҳлантирмоқда
25 йилдан ортиқ тажрибага эга ўт ўчирувчи Дэвид Маркес қонун чиқарувчиларга глютатиондан қанчалик катта фойда кўрганини сўзлаб берди.
Лос-Анжелесдаги «Итон» ёнғинини ўчиришда қатнашганидан бир неча кун ўтиб, Пасадена ўт ўчириш хизмати капитани Дэвид Маркес «Роуз Боул» стадиони ташқарисидаги йўл ёқасида туриб, глютатионнинг биринчи дозасини қабул қилди.
Ушбу табиий ёнғин Калифорния тарихидаги иккинчи энг вайронкор ёнғинга айланиб, 19 кишининг ҳаётига зомин бўлди ва 9000 та бинони вайрон қилди.
«Ухлашга қийналаётган эдик», деди у ўз гуруҳи ҳақида. «Сурункали йўтал, бош оғриғи, чарчоқ — ёнғиндан кейинги жуда оғир симптомлар мажмуи».
«Фаолиятимдаги энг ёмон заҳарланишдан кейин дарҳол ўзимни анча яхши ҳис қилдим», деди йиллар давомида соғлиғидаги муаммолар билан курашиб келган 25 йиллик тажрибали ўт ўчирувчи Маркес.
«Аҳволимиз жуда ёмон бўлганидан чорасиз эдик. Ҳар қандай нарсани синаб кўришга тайёр эдик», деди у.
Олимлар ёнғиндаги заҳарли тутунни ютиш кўплаб касалликларга, жумладан, саратоннинг бир неча турларига олиб келиши мумкинлигини аллақачон тушуниб етган. Ўт ўчирувчилар каби биринчи бўлиб ёрдамга шошилувчилар бунга айниқса заифдирлар.
АҚШ Меҳнат хавфсизлиги ва соғлиғи миллий институти маълумотларига кўра, ўт ўчирувчиларда саратон касаллигидан вафот этиш хавфи оддий Америка аҳолисига нисбатан 14 фоизга юқори.
Хавф-хатарлар ҳақидаги хабардорлик ортиб бориши билан, муқобил — аммо кўпинча исботланмаган ва потенциал хавфли — даволаш усулларига қизиқиш ҳам ортди.
Инсон танасида табиий равишда ишлаб чиқариладиган антиоксидант — глютатион сўнгги йилларда АҚШдаги энг йирик табиий ёнғинларда, жумладан, яқинда Вашингтон штатининг Спокан шаҳрида даволаш воситаси сифатида таклиф қилинди. Шифокорлар ва ўт ўчириш бўлимлари томонидан тўпланган алоҳида далиллар шуни кўрсатадики, у ўт ўчирувчилар ёнғин пайтида ютадиган баъзи саратон келтириб чиқарувчи кимёвий моддаларни чиқариб юборишга ёрдам бериши мумкин. Аммо унинг хавфсизлиги ёки самарадорлигини ўрганувчи ҳеч қандай кенг кўламли тадқиқот ҳали ўтказилмаган, шунингдек, унинг софлиги ва ифлосланган захиралари борасида хавотирлар мавжуд.
Ўтган ойда Халқаро ўт ўчирувчилар уюшмаси (IAFF) глютатион ҳақида камдан-кам учрайдиган огоҳлантириш чиқарди. У глютатион ишлаб чиқарадиган дорихоналардаги ифлослантирувчи моддалар билан боғлиқ яқинда содир бўлган иккита чақириб олиш ҳолатига ишора қилди. Шунингдек, у саратон хавфини камайтириш ўрнига ошириши аниқланган бошқа кенг тарқалган, табиий витаминларнинг илмий синовларини мисол қилиб келтирди, гарчи ушбу витаминларнинг ҳеч бири глютатион билан даволашда ишлатилмаса ҳам.
«Глютатионнинг самарали эканлигини билмаймиз», деди АҚШ ва Канададаги 360 000 дан ортиқ ўт ўчирувчиларни ифодаловчи IAFF соғлиқни сақлаш ва хавфсизлик бўйича бош президент ёрдамчиси Шон ДеКрейн.
«Бу плацебо эффектими ёки йўқми, билмаймиз. Бу турдаги даволашнинг узоқ муддатли таъсирини билмаймиз».
ДеКрейннинг айтишича, унинг ташкилоти ушбу воситанинг ўт ўчирувчиларга «реклама қилиниши» усулига қарши, жумладан Споканда ҳам, у ерда ўт ўчириш бошлиқларининг ходимларга эрталабки йўриқномаларида даволаниш учун кўнгиллилар чодирига бориш тавсиялари киритилган эди.
«Тадқиқотларнинг йўқлиги бизда ҳақиқатан ҳам хавотир уйғотди», деди у. Унинг қўшимча қилишича, IAFF «даволанишдан кейин ўзларини яхши ҳис қилмаганини, [ва] аҳволи ёмонлашганини айтган бир нечта аъзолар» билан гаплашган.
«Шифокор уларга: 'Оҳ, бу шунчаки ўша металларнинг танангиздан чиқиб кетишидир', деб айтган», деди у.
Глютатиондан фойдаланишнинг яқинда кузатилган кескин ортишини 2017 йилга боғлаш мумкин, ўшанда бир гуруҳ натуропатлар Калифорниянинг Санта-Роза шаҳрида «Таббс» ёнғинига қарши курашаётган ўт ўчирувчиларга ёрдам бериш учун бирлашган эди.
Илгари «Интегратив табиблар тармоғи» сифатида танилган Интеграллашган соғлиқни сақлаш ҳаракатлари тармоғи (IHAN) ҳозирда глютатион, шунингдек, акупунктура ва массаж терапияси каби бошқа натуропатик даволаш усулларини тақдим этиш учун бутун мамлакат бўйлаб йирик табиий ёнғинларга кўнгилли шифокорларни юборади.
IAFF огоҳлантиришидан сўнг, гуруҳ кўпроқ синовлар ўтказиш зарурлигига қўшилиб баёнот берди ва глютатионнинг самарадорлигини исботлаш учун тадқиқотчилар билан ҳамкорлик қилишга тайёрлигини билдирди.
Ҳаммуассис Жен Ригл (у тиббиёт доктори эмас, балки лицензияга эга натуропат) глютатион билан даволаш кўпинча «бош оғриғи, чарчоқ ва мия туманланишида клиник жиҳатдан сезиларли яхшиланишларни таъминлайди, булар ўт ўчирувчилар ёнғинда бўлганларида биз кўрадиган энг асосий симптомлардир», деди. Унинг айтишича, муолажалар ўт ўчирувчилар танасидаги баъзи зарарли ифлослантирувчи моддаларни чиқариб юборишга ёрдам беради ва даволанишдан сўнг дарҳол қисқа муддатли ножўя таъсирларни келтириб чиқариши мумкин.
Ригл гуруҳ тўплаган маълумотлар кўпроқ тадқиқотларга олиб келишига ва «бу ўт ўчирувчилар учун яхши узоқ муддатли ечим эканлигини исботлашига» умид қилмоқда. Аммо у IHAN'нинг барча далиллари алоҳида кузатувларга асосланган ва узил-кесил хулосадан йироқ эканлигини айтади.
«Мен шуни аниқ айтмоқчиманки, биз тўплаётган нарсалар даволаш дастури туфайли қўлимизда бўлган маълумотлардир», деди у.
«Буни ҳеч қачон клиник синов маълумотлари ёки икки томонлама кўр-кўрона, плацебо назорат қилинадиган, тақриз қилинган маълумотлар сифатида нотўғри талқин қилмаслик керак. Бу шунчаки келажакдаги тадқиқотларни қўллаб-қувватлаш учун бошланғич нуқта бўлиб хизмат қилиши керак». Янги дори воситаси учун тиббий синовлар одатда тартибга солувчи органнинг тасдиғини олгунга қадар йиллар талаб қилади ва қатъий тадқиқотлар ҳамда стандартларни талаб этади.
Ўтган йили Калифорния штати Дорихона кенгаши унинг ишлаб чиқарилишини кескин чеклайдиган янги қоидаларни жорий этишга уринганида глютатионга бўлган қизиқиш янада ортди.
Таклиф этилаётган қоидалар ўзгариши баъзи ўт ўчирувчиларнинг кескин қаршилигига сабаб бўлди, улар штат пойтахтига бориб, бу уларнинг соғлиғини қандай яхшилагани ҳақида гувоҳлик беришди. Кейинчалик уни янада чеклаш ҳаракати тўхтатилди.
Маркес Сакраментога хизмат кийимида гувоҳлик бериш учун борган ўт ўчирувчилардан бири эди. У глютатион ҳозирда тез-тез, жумладан, ўзи ишлайдиган Пасаденадаги барча ўт ўчириш станцияларида таклиф қилинаётганидан миннатдор эканлигини айтди.
У унинг ишлаши борасидаги хавотирларни, жумладан, ҳар қандай симптомларнинг енгиллашиши плацебо эффекти билан изоҳланиши мумкинлиги ҳақидаги даъволарни рад этади.
Сўкинишни ишлатиб, Маркес шундай деди: «Бу плацебо бўлса ҳам менга [фарқи йўқ] — у ишлаётган эди. Йигитлар ўзларини яхшироқ ҳис қилаётганларини айтишди. Мен ўзимни яхшироқ ҳис қилдим. Ва бу мени кўпроқ муолажалар излашга ундади».
Ўт ўчирувчилар ва тиббиёт ходимлари тутундан узоқда туришлари учун чодирлар қурилди
Ўт ўчирувчилар учун қоидалар ва даволаш усуллари баъзан зарур бўлган нарсалардан орқада қолди. Ўтган йилгача Миллий ўрмон хизмати ўт ўчирувчиларига тоғли ҳудудларда ишлаш қобилиятига таъсир қилиши хавотирлари туфайли юз ниқобларини тақиш тақиқланган эди. Ҳозирда ўт ўчирувчилар орасида кўпроқ учрайдиган баъзи саратон касалликларининг олдини олишга ёрдам бериш учун нафас олиш аъзоларини ҳимоя қилиш ва деконтаминация (заҳарсизлантириш) зарурлиги тобора кўпроқ тан олинмоқда.
Вашингтон университетининг ҳаво ифлосланиши танага қандай таъсир қилишига ихтисослашган касбий пульмонологи доктор Коралинн Сэкнинг айтишича, табиий ёнғинларнинг заҳарли тутунлари ўт ўчирувчилар учун «нафас олиш хавфини» туғдириши яхши маълум.
«Умуман олганда, ҳаво ифлосланиши учун антиоксидант қўшимчалардан фойдаланишга қизиқиш катта бўлди», деди у. «Тадқиқотлар турлича натижаларни кўрсатди. Баъзилари ҳатто ёмонроқ натижаларни кўрсатди».
Сэк бундай даволаш усули ишлаши мумкин деб ўйлаш учун «биологик асослилик» борлигини айтди, аммо мавжуд маълумотлар унда «жуда суст таассурот қолдирганини» қўшимча қилди. Унинг айтишича, ўт ўчирувчиларда глютатионнинг ҳеч қандай клиник синовлари ўтказилмаган.
Сэкнинг айтишича, глютатион атрофидаги баҳслар «эътиборни биз ишлашини биладиган нарсалардан чалғитади», масалан, ўт ўчирувчиларга яхши шахсий ҳимоя воситаларидан фойдаланиш имкониятини бериш каби.
Ғарбий Сакраментодаги ўт ўчириш хизмати капитани ва маҳаллий IAFF бўлими вице-президенти Грег Фонтс ўт ўчирувчилар соғлиғи қанчалик муҳимлигини тушуниш тобора ортиб бораётганини айтди. Ускуналарни заҳарсизлантирмаслик ва ўтган ёнғинлар билан мақтаниш учун дубулға ва курткаларда кул қолдириш кунлари ўтди.
«Мен 2000 йилда ўт ўчириш хизматига келганимда, саратон касаллиги ишнинг бир қисми деган муносабат бор эди, деб айта оламан».
«Маданият кескин ўзгарди», деди ўзи ҳам глютатион билан даволанган Фонтс. «Ёш ўт ўчирувчилар соғлиққа анча жиддий ёндашмоқдалар».