Марк Цукербергнинг имиж муаммоси бор — унда нега Meta бизнеси гуллаб-яшнамоқда?

Ўтган ойда компаниянинг ҳар йиллик Meta Connect маҳсулотлар тақдимотида Марк Цукерберг ўз маърузасини бошлаганига атиги уч дақиқа бўлган эдики, унинг оҳанги деярли маҳзун тус олди.

«Яратиш — бу муҳаббат изҳоридир», деди у қўлларини чўнтагига солиб, ерга қараб. «Бу орқали биз ишонган нарсаларимизни етказамиз ва яратаётган нарсаларимизга қалбимиз ҳамда жонимизни бағишлаймиз».

Юзлаб таҳлилчилар ва дастурчиларга мурожаат қилар экан, Цукерберг Meta’нинг энг сўнгги сунъий интеллект (СИ) маҳсулотларини тақдим этди: янги Muse агентлик чатботи, бир қатор ақлли кўзойнаклар ва фойдаланувчилар билагига тақиб юриши мумкин бўлган Тамагочисимон СИ қурилмаси.

Бу янги технологияларга бағишланган конференция эди — шунга қарамай, деярли бир соат давом этган тақдимотда Цукерберг Meta’ни 2 триллион долларлик компанияга айлантиришга ёрдам берган энг муваффақиятли икки маҳсулоти — Instagram ва Facebook ижтимоий тармоқларини бирор марта ҳам тилга олмагани эътиборга лойиқдир.

Ўтган йилнинг катта қисмида Meta ёш фойдаланувчиларда қарамлик келтириб чиқарадиган маҳсулотларни қасддан лойиҳалаштирганликда айбланиб, ҳуқуқий муаммолар гирдобида қолди.

Бу эса ички электрон хатлар, компания ҳужжатлари ва инсайдерларнинг кўрсатмалари ошкор бўлишига олиб келди. АҚШ бўйлаб шахсий жароҳатлар бўйича адвокатлар ва прокурорлар ўз даъволарини асослаш учун ушбу маълумотлардан фойдаландилар.

Цукербергнинг ўзи ҳам оммабоп эмас: ўтган йили Pew тадқиқот маркази ўтказган сўровнома америкаликларнинг учдан икки қисми у ҳақида салбий фикрда эканини кўрсатди.

Бу йил Meta ўзининг Muse СИ ҳамроҳ иловасини ва фойдаланувчиларга у билан гаплашиш имконини берувчи Тамагочисимон тақиладиган қурилмани тақдим этди

Унинг обрўси шу ҳафтада намойиш этилган Аарон Соркиннинг «The Social Reckoning» («Ижтимоий ҳисоб-китоб») фильмидан кейин яхшиланиши даргумон. Фильм Meta раҳбарлари ўз маҳсулотлари ёшларга зарар етказаётганини билганликлари ҳақидаги инсайдерлик айбловларига қаратилган. «Succession» («Ворислар») сериали актьори Жереми Стронг Цукерберг образини «ҳақиқий ёвуз қаҳрамон» сифатида гавдалантиради, деб ёзади Hollywood Reporter тақризчиси, «у пул ҳақида гап кетганда, ҳатто энг кичик масъулият белгиси ҳам қабул қилиниши мумкин эмаслигини совуққонлик билан исботлайди».

Баъзилар буни Meta учун «Катта тамаки» (Big Tobacco) инқирозига ўхшаш пайт деб ҳисобламоқда, чунки компанияга ва умуман ижтимоий тармоқлар соҳасига қарши консенсус кучайиб бормоқда.

Бироқ реаллик анча мураккаб кўринади. Ойлаб давом этган салбий хабарларга қарамай, Meta маҳсулотлари реал дунёда ҳар қачонгидан ҳам яхшироқ натижа кўрсатмоқда. Унинг иловаларидан фойдаланиш кўрсаткичи тинимсиз ўсиб бормоқда ва фойдаланувчилар аллақачон унинг янги СИ ёрдамчисига ёпирилиб ўтишмоқда.

Бу эса савол туғдиради: Meta’ни ҳақиқатан ҳам бирор нарса секинлаштира оладими? Ёки у жанжаллар шунчаки юқиб қолмайдиган «тефлон» компанияга айланиб бўлдими?

Ўтган йил Meta учун ҳақиқатан ҳам ёмон сарлавҳалар билан тўла бўлди.

Ўтган ёзда Reuters агентлиги Meta ўз чатботларига «болалар билан романтик ёки шаҳвоний суҳбатлар қуришга» ва фойдаланувчиларга нотўғри тиббий маълумотлар беришга рухсат бергани ҳақида хабар берган эди.

Шундан сўнг Meta ушбу сиёсатини ўзгартирди ва бундай жавобларга ҳеч қачон йўл қўйилмаслиги керак бўлганини айтди.

Бу йил эса суд харажатлари янада ортди. Март ойида ҳакамлар ҳайъати Meta’нинг Instagram ва Google’нинг YouTube иловаларидан фойдаланиши натижасида руҳий саломатлигига зарар етганини айтган 20 ёшли калифорниялик аёлга 6 миллион доллар (4,5 миллион фунт стерлинг) товон пули тўланиши ҳақида қарор чиқарди.

Тахминан ўша вақтда Нью-Мексико болалар хавфсизлиги масаласида Meta устидан даъво аризасида ғолиб чиққан биринчи штат бўлди. Ҳакамлар ҳайъати компания ўз платформалари болалар учун туғдирадиган хавф-хатарлар ҳақида жамоатчиликни огоҳлантирмаган деб топди. Meta жами 942 миллион доллар жаримага тортилди. Судья Meta’ни ҳаво ифлосланишига қиёслаб, «жамоатчилик учун зарарли омил» деб атади.

Meta ушбу қарорларга қўшилмаслигини ва ҳар икки иш бўйича апелляция берганини айтмоқда.

«Succession» актьори Жереми Стронг «The Social Reckoning» фильмига ёзилган тақризлардан бирига кўра, Цукерберг ролини «ҳақиқий ёвуз қаҳрамон» сифатида ўйнайди

Май ойида Meta Кентукки мактаб округи томонидан қўзғатилган даъво ишини судгача ҳал қилиш орқали жараёндан қутулиб қолган ижтимоий тармоқ компаниялари қаторида эди. Даъвода маҳсулот дизайни ёшлар ўртасидаги руҳий саломатлик инқирозига сабаб бўлгани таъкидланган эди. Хабар қилинишича, Meta 9 миллион доллар тўлашга рози бўлган, бу барча жавобгарлар ичида энг катта суммадир.

Сўнгра шу ёзда Meta АҚШнинг 48 та штати, шунингдек, Колумбия округи ва АҚШнинг учта ҳудуди билан шов-шувли 18 миллиард долларлик келишувга эришди. Келишув доирасида Meta ўз айбини инкор этди ва беш кунлик суд жараёнида ўз платформаларини ёш фойдаланувчилар учун хавфсизроқ қилиш устида йиллар давомида ишлаганини, синов ва тадқиқотларга катта маблағ сарфлаганини таъкидлади. Келишувга кўра, компания ёш фойдаланувчилар учун кунлик икки соатлик чекловлар, тунги чекловлар, дарс вақтида билдиришномаларни ўчириб қўйиш ва бошқа ўзгаришларни жорий этиш мажбуриятини олди.

Компания яна бошқа даъволарга ҳам дуч келмоқда, жумладан, шу ой охирида Лос-Анжелесда бошланиши керак бўлган ва яна ёш фойдаланувчилар ўртасидаги ижтимоий тармоқларга қарамлик билан боғлиқ даъво иши шулар жумласидандир.

Шу билан бирга, ўтган йилнинг декабрь ойида Австралиядан бошлаб бир нечта давлатлар болалар учун ижтимоий тармоқларни бутунлай тақиқлаш чораларини кўрди. Ижтимоий тармоқ компаниялари маҳсулотлари жуда оммабоп бўлса-да, уларнинг ўзлари кенг жамоатчиликка ёқмайди. Reuters/Ipsos сўровномаси шуни кўрсатдики, америкаликларнинг 85 фоизи ижтимоий тармоқлар болаларда қарамлик келтириб чиқариши мумкин деб ҳисоблайди, 61 фоизи эса давлат назоратини кучайтиришни қўллаб-қувватлайди.

Meta ёш ижтимоий тармоқ фойдаланувчиларига бўлган муносабати туфайли суд даъволарига дуч келмоқда. Шу ёзда Калифорниядаги суд биноси ташқарисида намойишчилар ижтимоий тармоқлар зарари туфайли вафот этгани айтилаётган ёшларнинг исмларини намойиш қилишди. Meta кўплаб айбловларни рад этмоқда

Баъзилар учун ишонч муаммоси экзистенциал аҳамиятга эга.

«Жамоатчилик сизга ишонишни тўхтатгандан сўнг, бу пастга қараб шўнғишга ўхшайди», дейди Нью-Йорк университети Стерн бизнес мактаби доценти Элисон Тейлор.

«Ишонч тақчиллиги шу қадар каттадек туюладики, улар бундан кейин ўзини тиклай олишига кўзим етмайди».

Шунга қарамай, ушбу шов-шувли суд ишларига қарамай, компания Instagram ва WhatsApp каби баъзи иловаларидан фойдаланувчилар сони ўтган йилга нисбатан 3 фоизга ошганини ва жорий йилнинг иккинчи чорагидаги даромад 2025 йилнинг шу даврига нисбатан 28 фоизга кўпайганини маълум қилди.

Кўпгина брендлар келажакдаги фойдаланувчиларни жалб қилиш учун фаол нишонга оладиган ўсмирлар бозорига бўлган интилишини камайтиришга рози бўлган бўлса-да, Meta ўсмирлар унинг даромадининг 1 фоизидан камроғини ташкил қилишини билдирди. TikTok ва Google’нинг YouTube иловалари ёш фойдаланувчилар орасида оммабопроқдир.

48 та штат билан тузилган келишув эса Meta учун катта ғалаба сифатида баҳоланди, чунки у компаниянинг баъзи юқори мартабали раҳбарларини, жумладан Цукербергнинг ўзини ҳам кўрсатма беришдан қутқариб қолди, кўпроқ ички ҳужжатларнинг эълон қилинишини тўсиб қўйди ва компанияга ўз айбини тан олмаслик имконини берди. Ушбу эълондан сўнг акциялар нархи дарҳол 4 фоизга кўтарилди ва ўтган ой давомида 25 фоиздан кўпроққа ошди.

Танқидчилар орасида кенг тарқалган фикрлардан бири шундаки, компания истеъмолчиларнинг номақбул хатти-ҳаракатларга қанчалик тоқат қила олишини синаб кўрди ва ҳозиргача унинг бизнеси бу норозиликларни асосан енгиб ўтди. Бошқача айтганда, одамлар компанияни ёқтирмаса ҳам, унинг маҳсулотларидан фойдаланишда давом этмоқдалар.

«Менимча, улар мен кутмаган даражада жуда яхши мавқега эга бўлиб туришибди», дейди Moor Insights & Strategy асосчиси ва бош директори Патрик Мурхед.

Шунга қарамай, Meta’нинг СИ соҳасига кириши қисман жамоатчилик ишончини тиклашга боғлиқ.

Ўтган ойда компания ўзининг янги Muse СИ шахсий ёрдамчи иловасини ишга туширди. Энг муҳими, Muse бу СИ агентидир, яъни у одатда бир вақтнинг ўзинда битта вазифани бажарадиган ChatGPT каби чатботлардан фарқли ўлароқ, вазифаларни бир неча босқичда бажариши ва соатлаб бирор нарса устида ишлашни давом эттириши мумкин.

Бу йирик технология компанияси томонидан оммавий равишда чиқарилган биринчи СИ агентдир. Ундан икки ҳафта давомида фойдаланган New York Times технология мухбири ҳайратда қолганини айтди; илова унинг ўрнига тиш суғурталовчисига қўнғироқ қилган, озиқ-овқат маҳсулотларига буюртма берган ва кредит карта харажатларини жадвалда кузатиб борган.

Бироқ Muse фойдаланувчилар Meta’га ўзларининг энг шахсий маълумотларини, жумладан кредит карта тафсилотларини, харидлар тарихини ва электрон почта қутиларига кириш ҳуқуқини бергандагина энг яхши тарзда ишлайди.

Бундан ўн йил олдин Cambridge Analytica можароси туфайли шахсий ҳаёт дахлсизлиги борасидаги обрўсига путур етган компания учун бу жуда катта сўровдир. Ўшанда миллионлаб Facebook фойдаланувчиларининг маълумотлари сизиб чиққани ва улардан сиёсий консалтинг фирмаси фойдалангани маълум бўлган эди.

Цукерберг Facebook’ни 2004 йилда, 19 ёшида, Гарвард университетида таҳсил олаётган пайтида ишга туширган

Meta Connect тақдимотидаги Цукербергнинг маърузасидан атиги икки кун ўтиб, Нью-Мексикодаги яна бир ҳакамлар ҳайъати Meta компанияси Facebook шахсий маълумотлардан қандай фойдаланиши ҳақида ёлғон гапирган деб топди. Компания ушбу қарорга қўшилмаслигини ва ўз фаолиятини сохталаштиришга бўлган уринишларга қарши ўзини ҳимоя қилишини айтмоқда.

Хўш, мижозлар Muse таклиф қилаётган қулайлик эвазига ушбу маълумотларни топширишга тайёрмилар?

Баъзи фойдаланувчилар ҳа деб жавоб беришмоқда. Бир ой олдин ишга туширилганидан бери Muse аллақачон беш миллиондан ортиқ марта юклаб олинди ва ҳафтасига уч миллиондан ортиқ фаол фойдаланувчига эга — бу ChatGPT’нинг Шимолий Америка бозоридаги дастлабки кўрсаткичларидан юқоридир.

Цукерберг Muse иловаси Meta СИ ақлли кўзойнакларининг тобора кенгайиб бораётган қатори билан бирга ишлайдиган келажакни тасаввур қилмоқда, бу эса фойдаланувчиларга қўлларсиз у «шахсий супер-интеллект» деб атайдиган тизимни чақириш имконини беради.

Meta ўз ақлли кўзойнакларига катта умид боғлаётгани аниқ. «Менимча, улар ўзларини ушбу тоифада етакчи сифатида кўрсатиш учун сармоя киритмоқдалар», дейди Forrester бош таҳлилчиси Кейт Уиник. «Бу тоифа қанчалик катта бўлишидан қатъи назар, улар ҳозирча унга эгалик қилишади».

Цукерберг ўтган йили Илон Маск ва Amazon асосчиси Жефф Безос билан бирга Президент Трампнинг инаугурация маросимида иштирок этган эди

Кўзойнаклар баҳс-мунозараларга сабаб бўлмоқда ва баъзилар уларни яширин тасвирга олиш учун ишлатилиши мумкинлиги сабабли «ғаразли кўзойнаклар» деб аташди. Meta фойдаланувчиларнинг фотосурат ёки видео ёзиб олинаётганини кўрсатувчи чироқни ўзгартиришига йўл қўймасликка ҳаракат қилди. Цукерберг яқинда шахсий ҳаёт дахлсизлиги хавотирларини камайтириш мақсадида фақат аудиоли янги ақлли кўзойнакларни ҳам эълон қилди.

Бироқ компаниянинг энг ашаддий танқидчилари бунга ишонмаяптилар.

«Истеъмолчилар Meta’нинг муаммолари борлигини ва ҳозиргача уларнинг маҳсулотларини болалар учун хавфсиз қилишига ишона олмаганимизни билишади. Шундай экан, нега истеъмолчи уларга ўзларининг энг шахсий ва нозик маълумотларини ишониб топширишни хоҳлаши керак?» дейди Heat Initiative кампания гуруҳидан Брук Истук.

Ўз нутқида Цукерберг шахсий ҳаёт дахлсизлиги масаласига қисқача тўхталиб ўтди. Бир вақтнинг ўзида унинг орқасидаги экранда Muse тумори кўк қулфни қучоқлаб турган тасвир пайдо бўлди.

«Muse ва кўзойнагингиздаги контент қанчалик шахсий эканлигини ҳисобга олиб, биз бошиданоқ ушбу тизимларнинг барчасига энг замонавий махфийлик ва хавфсизлик тизимини жорий этдик», деди Цукерберг тингловчиларга.

У шахсий виртуал машинага — аслида Meta булути ичида ишлайдиган мустақил компьютер тизимига ишора қилди, компаниянинг айтишича, Muse фойдаланувчиларининг маълумотлари ўша ерда сақланади. Цукерберг бу ҳар бир мижознинг маълумотлари хавфсизлигини таъминлашини ва тез орада «ҳатто Meta ҳам ушбу маълумотларни кўра олмаслигини» ваъда қилди. Унинг айтишича, виртуал машина шу йил охирида ишга туширилади ва кейинчалик кўпроқ махфийлик ҳимояси жорий этилади.

Meta’нинг махфийлик ва хавфсизликка урғу бериши фойдаланувчиларни тинчлантиришга қаратилгандек кўринади. Аммо Уиникнинг айтишича, одамлар ҳали ҳам ушбу ҳимоя воситаларининг кўпини фаоллаштиришни ўзлари танлашлари керак. «Менимча, агар улар буни қилмасдан қутулиб қолишлари мумкин деб ўйлашганида, шундай қилишган бўларди», дейди у.

Цукерберг Калифорнияда саҳнага чиққанидан кўп ўтмай, ижтимоий тармоқ фойдаланувчилари Muse’нинг нотўғри ишлаётгани, жумладан, агент рухсатсиз электрон хатларни ўқигани ҳақидаги даъволарни хабар қила бошлашди. Meta бу хабарларни рад этиб, фойдаланувчи розилик бермагунча Muse электрон хатларга киришига ишонмаслигини айтди.

Бу йил бошида Лос-Анжелесда АҚШ ҳакамлар ҳайъати ижтимоий тармоқларга қарамлик бўйича суд жараёнида Meta ва YouTube’ни айбдор деб топганидан кейин фаоллар буни байрам қилишди

Охир-оқибат, агар натижа қулайлик ва фойдалилик бўлса, кўплаб фойдаланувчилар баъзи махфийликдан воз кечишга тайёр бўлишлари мумкин, дейди Мурхед. «Агар истеъмолчи бу алмашинувни фойдали деб билса, ундан фойдаланишда давом этади», дейди у. «Шунинг учун ҳам Facebook ва Instagram ҳалигача миллиардлаб фойдаланувчиларга эга».

Молиявий жиҳатдан, ижтимоий тармоқлардаги реклама бизнеси — Meta’нинг асосий даромад манбаи — катта даромад келтиришда давом этмоқда. Meta жорий йилнинг иккинчи чорагида 60,8 миллиард доллар даромад ва 15,9 миллиард доллар фойда кўрганини маълум қилди.

Барқарор фойда кўпчилик томонидан масхара қилинган Metaverse’дан тортиб, ҳозирги кенг кўламли СИ инфратузилмасини қуришгача бўлган лойиҳаларга маблағ ажратишга ёрдам берди.

Muse ҳақида гапирадиган бўлсак-чи? «Бу жуда кўп одамлар хоҳлайдиган ва ёқтирадиган ҳақиқий вақтни тежайдиган фойдали воситадир», дейди Уиник.

СИ соҳасига инвестициялар қимматга тушади. Meta’нинг сўнгги молиявий ҳисоботига кўра, ҳозирда унинг узоқ муддатли қарзи 83,7 миллиард долларни ташкил этади.

Шунга қарамай, Meta раҳбарлари компаниянинг СИ томон бурилишига нисбатан оптимистик руҳда қолмоқдалар. «Бу ҳақиқатан ҳам сизнинг номингиздан иш бажара оладиган, ҳаётингиздаги мақсадларингизга эришишда доимий иттифоқчингиз бўлган агентингиз ҳақидадир», деди компаниянинг бош технологик директори Эндрю Босворт BBC’га берган интервьюсида.

Meta’нинг режалари катта. Аммо унинг келажаги охир-оқибат фойдаланувчилар унга ишониши ёки ишонмаслигига боғлиқ бўлиши мумкин.