Мета компаниясининг 18 миллиард долларлик келишуви болалар хавфсизлиги бўйича ижтимоий тармоқлар учун ҳисоб-китобларни тезлаштириши мумкин

Мета компаниясининг 18 миллиард долларлик келишуви болалар хавфсизлиги борасида ижтимоий тармоқлар учун ҳисоб-китобларни тезлаштириши мумкин.

Мета компаниясининг чоршанба куни ишни ҳал қилиш то'г'рисидаги қарори кутилмаган бо'лди. Мен 29 штат — Шимолий Американинг қарийб учдан икки қисми — АҚШ технология гигантига қарши чиққанида, суд залида бир неча ҳафта давом этадиган драматик воқеаларни кутган эдим.

Техник жиҳатдан, суд жараёни деярли 30 йиллик АҚШ қонуни — бугунги кунда барча йирик ижтимоий платформалардан олдин амал қиладиган Болаларнинг онлайн махфийлигини ҳимоя қилиш то'г'рисидаги қонунга (СОППА) асосланган ҳолда, болаларнинг онлайн махфийлигига қаратилган эди. Асосий масала Мета компаниясининг бир неча йиллар давомида 13 ёшгача бо'лган болалардан ма'лумотларни то'плаши ва улардан фойдаланиши эди. Аслида, бу компаниянинг онлайн хавфсизлик рекордларига мувофиқлаштирилган ҳужумни ифодалайди.

Мета, бошқа ижтимоий тармоқ иловалари билан бир қаторда, 2026-йил бутун саноат учун ҳисоб-китоб йили бо'лиши кутилаётганлиги сабабли, глобал миқёсда текширувга дуч келмоқда, бу эса "доомссроллинг"нинг тугашини англатиши мумкин.

Мета о'з платформаларида болаларни ҳимоя қилиш мажбуриятини ко'п ойлар давом этган ко'плаб қиммат суд жараёнлари орқали қат'ий ҳимоя қилди. Мен Мета компаниясининг Лондондаги бош қароргоҳида батафсил тақдимотларга таклиф қилиндим, у ерда юқори лавозимли раҳбарлар журналистларга компаниянинг о'з иловаларида болаларни яхшироқ ҳимоя қилиш учун йиллар давомида ишга туширган ко'плаб хавфсизлик воситаларини намойиш этишди.

Аксинча, мен ушбу платформаларда зарар ко'рган ёшларнинг ота-оналари ва уларнинг назоратини талаб қиладиган хавфсизлик воситаларининг ко'плигидан чарчаганини тан олган бошқа одамлар билан ҳам учрашдим - охирги ҳисоб-китобда Мета фақат Инстаграмда 60 дан ортиқ эди.

Суд жараёни атиги беш кун давом этди ва бош директор Марк Цукерберг гувоҳлик беришидан олдин якунланди. Бироқ, бу Мета учун қийин давр эди. Инстаграмнинг собиқ ходими, хабарчи Артуро Бежар илгари раҳбарларга платформадаги болаларга та'сир қилувчи зарарли ҳодисалар ҳақида хабар берганини, аммо ҳеч қандай чоралар ко'рилмаганини да'во қилди. Бошқа бир раҳбар слайд-дескда Мета ба'зан о'згаришларни амалга ошириш о'рнига тартибга солиш қоидаларини бузганлик учун жарима то'лашни танлаганини ёзганини эсламаганини айтди. Ички эслатмаларда компания обуна воситаларининг одатда паст даражада қо'лланилишидан хабардор эканлиги, аммо у ҳали ҳам сукут бо'йича ёқилмаган хавфсизлик хусусиятларини ишга туширганлиги айтилган.

Агар Мета ютқазганида юзлаб миллиардлаб доллар жаримага тортилиши мумкинлиги ҳақида кучли миш-мишлар тарқалган эди. Энг ёмон сценарий, 12 йиллик давр мобайнида ҳар куни ярим соатдан ортиқ вақт давомида платформаларидан фойдаланган ҳар бир бола учун максимал жарима 1,4 триллион долларни (1 триллион фунт стерлинг) ташкил этди - бу компаниянинг умумий қийматига тенг. Бу ҳеч қачон реал натижа бо'лмаса-да, эҳтимолийроқ рақам ҳали ҳам юзлаб миллиардларда эди. Таққослаш учун, 18 миллиард долларгача (10 йиллик даврда) бу анча кичикроқ.

Мета ҳеч қандай қонунбузарликни тан олмаяпти. Ижтимоий тармоқлар унинг асосий даромад манбаи бо'либ қолаётгани сабабли, келишув унинг асосий бизнесини ҳимоя қилади, деб баҳслашиш мумкин. Инстаграм ва Фасебоокнинг миллиардлаб фойдаланувчилари компанияга ма'лумотлар олтин конини тақдим этади ва катталар фойдаланувчиларининг ма'лумотларидан реклама учун фойдаланиш мумкин. Мета сун'ий интеллектга лазер ё'налтирилганлигини да'во қилиши мумкин бо'лса-да, у ҳали ҳам ижтимоий иловалари томонидан ишлаб чиқарилган катта даромадга таянади.

Келишувнинг бир қисми сифатида ижтимоий медиа гиганти Инстаграм ва Фасебоокнинг энг ёш фойдаланувчилари учун ишлаш усулида бир нечта о'згаришларни амалга оширишга рози бо'лди. Ба'зи мутахассисларнинг фикрича, бу о'згаришлар аллақачон кечиктирилган. Янги хавфсизлик чоралари иккала платформада ҳам икки соатлик кунлик вақт чегарасини о'з ичига олади, бу ма'лум о'смир фойдаланувчилар учун стандарт созлама бо'лади. Бироқ, платформалардаги то'г'ридан-то'г'ри хабар алмашиш ушбу кунлик чекловга киритилмайди. Билдиришномалар ярим тундан эрталаб соат 6:00 гача, мактаб кунларида эса соат 8:00 дан 15:00 гача о'чирилади. Постлар ва контентдаги лайклар ҳам платформалардаги о'смирлар учун бутунлай яширин бо'лади. Ушбу янги функсияларнинг аксарияти олти ой ичида о'смирлар учун стандарт ёки ихтиёрий бо'либ қолади. Бироқ, Мета платформаларида болалар фойдаланувчиларини яхшироқ аниқлаш бо'йича янги са'й-ҳаракатлари бир йилгача давом этади.

Агар бу чоралар узоқ вақт давомида АҚШ билан чегараланиб қолса, мен ҳайрон бо'лардим, чунки бошқа мамлакатлар уларни қабул қилишга деярли тайёр бо'лишади. Мета шунингдек, бу янги функсиялар фақат барча рақобатчилари ҳам уларни қабул қилган тақдирдагина болаларга чинакам ёрдам беришини та'кидлайди. Бу жуда рақобатбардош саноат, аммо ижтимоий медиага қарши глобал норозилик ва унинг болаларга та'сирини ҳисобга олсак, эҳтимол ТикТок ва Снапчат каби бошқалар ҳам шундай ё'л тутишлари керак бо'лиши мумкин.

Кейин савол туг'илади, болалар атайлаб жуда соддалаштирилган таклифга айлантирилгандан со'нг, улар билан ҳали ҳам алоқада бо'лишадими ёки ё'қми. Бу ижтимоий медиа даврини табиий равишда якунлаши мумкин, чунки мавжуд катталар аста-секин ундан чиқиб кетишади.

Инстаграмнинг собиқ муҳандиси ва хабарчи Артуро Бежарнинг айтишича, янги о'смирлар учун хавфсизлик хусусиятларининг самарадорлиги ҳақиқий синов бо'лади. "Кун охирида Мета са'й-ҳаракатлар учун эмас, балки натижалар учун жавобгар бо'лиши керак", деди у менга.