«Мовий сайёра» (Blue Planet) ва «Ганди» (Gandhi) фильмлари бастакори Жорж Фентон 76 ёшида вафот этди

«Мовий сайёра» ва «Ганди» композитори Жорж Фентон 76 ёшида вафот этди

Жорж Фентон Буюк Британиянинг энг маҳсулдор ва муваффақиятли композиторларидан бири эди

«Ганди», «Суғур куни» ва «Қирол-балиқчи» каби фильмлар, шунингдек, «Ер сайёраси» ва «Бержерак» каби телесериалларга мусиқа басталаган Жорж Фентон 76 ёшида вафот этди.

Сермаҳсул композитор кино соҳасидаги ишлари, жумладан, «Куннинг қолган қисми» ва «Озодлик нидоси» фильмлари учун беш марта «Оскар» мукофотига номзод бўлган.

Унинг Би-би-сининг «Мовий сайёра» сериали учун ёзган мусиқаси Bafta, Emmy ва Ivor Novello мукофотларига сазовор бўлган, шунингдек, у Би-би-си янгиликлар дастурлари, жумладан, Newsnight ва Breakfast Time учун ҳам титр мусиқаларини ёзган.

Фентоннинг оиласи берган баёнотда шундай дейилади: «Жорж Фентоннинг бугун тўсатдан вафот этганини чуқур қайғу билан маълум қиламиз».

Улар қўшимча қилишди: «Ундан севимли рафиқаси Аманда, собиқ рафиқаси Жейн, фарзандлари Жемма, Грейс ва Брижит, набиралари Лола, Одри, Альфред, Жорж, Фрэнк ва Беатрис ҳамда мусиқага бахшида этилган ҳаёт қолди».

Фентон 1949 йилда Кент графлигининг Бромли шаҳрида Жорж Хоу бўлиб туғилган. Унинг расмий веб-сайтидаги таржимаи ҳолида айтилишича, отаси механик-муҳандис бўлган, онаси эса уруш пайтида ҳамшираликка ўқишдан олдин раққоса бўлиб ишлаган.

Ота-онасининг иккаласи ҳам мусиқага қизиқарди — отаси барабан, онаси эса пианино чаларди — лекин Фентон етти ёшида ўз чолғу асбоби сифатида электр гитарани танлади.

Бу «мусиқа футболдан кўра муҳимроқ бўлган пайт» эди, деб эслаганди у кейинчалик The Express газетасига берган интервьюсида. «The Beatles менга жуда катта таъсир кўрсатган».

Унинг илк сабоқлари Брайан Радд исмли мусиқачидан бўлган.

«У ҳаётимизга мўри тозаловчи бўлиб кириб келди, лекин аслида ундай эмаслиги кўриниб турарди», деб эслаганди Фентон кейинчалик.

«Онам ундан жуда ғазабланди, чунки у уйни қурумга тўлдириб юборди.

Кетаётиб у: 'Жуда афсусдаман, лекин мен боланинг гитарасини созлаб қўйдим', деди. Онам уйни ифлос қилгани учун товон сифатида менга дарс беришни таклиф қилди, у буни қилди ва кейин ҳам давом эттирди».

Кейинчалик Фентон черков органини ўрганди, аммо ижрочилик фаолиятини давом эттириш учун университет ва мусиқа коллежига бориш имкониятидан воз кечди.

1968 йилда у Алан Беннеттнинг Вест-Энддаги илк «Қирқ йил ўтиб» пьесасида рол ўйнади ва онасининг қизлик фамилиясидан фойдаланишга мажбур бўлди, чунки касаба уюшмаси қоидалари икки актёрнинг бир хил исм-шарифга эга бўлишини тақиқларди.

Ушбу спектаклда у шоунинг мусиқий раҳбари, кейинчалик йирик кино ва телевидение композиторига айланган Карл Дэвиснинг ўринбосари сифатида ҳам ишлади.

Гарчи у фаолиятининг катта қисмини ёлғиз мусиқа ёзиш билан ўтказган бўлса-да, ижрочиликка бўлган меҳрини ҳеч қачон бутунлай йўқотмади. «Мен жонли аудиторияни яхши кўраман», деганди у 2003 йилда Radio 4 бошловчиси Сью Лоулига.

Бир йил ўтгач, у рекорд компанияси билан шартнома имзолади ва Швецияда The Beatles гуруҳининг «Maxwell's Silver Hammer» қўшиғига ишланган кавер билан топ-10 таликка кирди, аммо унинг яккахонлик фаолияти қисқа бўлди.

1970-йилларнинг ўрталарида у ITV телеканалининг «Эммердейл фермаси» совун операсида аскар Мартин Гимбел ролини ўйнади.

Аммо вақт ўтиши билан у режиссёрлар унга доимо чолғу асбобини чалишни талаб қиладиган ролларни беришаётганини пайқади ва мусиқани ўз ҳаётининг асосий мақсадига айлантиришга қарор қилди.

Фентоннинг композитор ва мусиқий раҳбар сифатидаги илк иши 1974 йилда Стратфорд-апон-Эйвондаги Қироллик Шекспир театрида «Ўн иккинчи кеча» спектакли билан бошланди.

Саккиз йил ўтгач, у Ричард Аттенборонинг «Ганди» фильмига ёзган мусиқаси учун «Оскар» мукофотига номзод бўлди. У ҳинд композитори ва созандаси Рави Шанкар билан биргаликда мамлакатнинг мусиқий анъаналарини акс эттирувчи мусиқа яратди.

Бу унинг кино мусиқаси соҳасидаги тўртинчи уриниши эди ва у ҳали ҳам деярли бутунлай ўз устида ишлаган созанда эди.

1980-йилларда у бир нечта телесериаллар, жумладан, Bafta мукофотига сазовор бўлган «Тождаги дурдона», «Моноклли исёнчи» ва Алан Беннеттнинг «Гапирувчи бошлар» сериаллари учун мусиқа ёзди.

У шунингдек, Би-би-сининг One O'Слоск Невс, Сих О'Слоск Невс, Нине О'Clock News, Newsnight, The Money Programme ва Radio 4 нинг PM дастурлари учун кўплаб таниш куйларни басталаган.

1987 йилдаги «Озодлик нидоси» фильми — полиция томонидан шафқатсизларча ўлдирилган жанубий африкалик фаол Стив Бико ҳақидаги ҳикоя — учун у жанубий африкалик жаз мусиқачиси Жонас Гвангва билан ҳамкорлик қилди ва энг яхши оригинал мусиқа ва қўшиқ номинациясида иккита «Оскар» номзодлигини қўлга киритди.

Тасодифан, асосий қўшиқда Фентоннинг Жанубий Африка ҳукумати томонидан қамоққа олинган ёки ўлдирилган апартеидга қарши фаоллар рўйхатини куйлагани ҳам жой олган эди.

У дастлаб қўшиқ матнини Гвангва учун йўриқнома сифатида ёзиб олган эди, аммо мусиқачи «биродарлик рамзи сифатида» уларнинг баъзиларини сақлаб қолишни танлади.

«Кейин у 'Оскар'га номзод бўлди ва мен ўзимни жонли эфирда миллиардга яқин одам қаршисида қўшиқ куйлаётганимни кўрдим, бу мен умуман режалаштирмаган нарса эди», деганди Фентон кейинчалик Radio 4 нинг Desert Island Discs дастурида.

Фентоннинг Дэвид Аттенборонинг табиат тарихи ҳақидаги дастурлари учун ёзган мусиқалари халқаро феноменга айланди

1990 йилда Би-би-сининг «Ҳаёт синовлари» дастури учун мусиқа ёзганидан сўнг, Фентон кейинчалик Дэвид Аттенборонинг «Ер трилогияси» сифатида танилган «Мовий сайёра», «Ер сайёраси» ва «Музлаган сайёра» ҳужжатли фильмлари учун мусиқа басталади.

Унинг мусиқаси океан туби ва қутб музликларининг ҳайратланарли тасвирларига мос тушиб, ҳикояга ҳиссий куч бағишлади ва ҳайрат, қўрқув, таранглик ва ҳаяжонни етказиш учун оркестрнинг бор кучидан фойдаланди.

Ҳужжатли фильмлар муваффақиятидан сўнг, Фентон «Мовий сайёра концертда» шоусини яратди, у дунё бўйлаб етакчи оркестрлар томонидан ижро этиб келинмоқда.

Бошқа машҳур асарлари қаторига «Уйга узоқ йўл», «Сизга хат бор», «Ширин уйим Алабама», «Фургондаги хоним» ва «Миссис Хендерсон тақдим этади» фильмлари киради.

Фентон, шунингдек, британиялик режиссёр Кен Лоучнинг бошқа ҳар қандай композиторга қараганда кўпроқ фильмларига мусиқа ёзган.

Уларнинг 18 та ҳамкорликдаги ишлари қаторига «Хонқизи, хонқизи», «Мен, Дэниэл Блейк» ва 2006 йилги Канн кинофестивалида «Олтин пальма шохи»ни қўлга киритган «Арпани тебратган шамол» фильмлари киради.

У шунингдек, Профессионал композиторлар уюшмасига асос солган, у кейинчалик The Ivors Academy билан бирлашган. У Сэр Эндрю Ллойд Уэббер, Сэр Элтон Жон, Кейт Буш, Брюс Спрингстин ва Жорж Майкл қаторида Академиянинг фахрий аъзолигини олган кам сонли мусиқачилардан биридир.

Бундан ташқари, Фентон Қироллик мусиқа коллежи ва Ноттингем университетининг таклиф этилган профессори эди. У 2023 йилда мусиқа соҳасидаги хизматлари учун CBE (Британия империяси ордени командири) унвонига сазовор бўлган.

Композитор тез-тез унинг мусиқий фаолияти тасодиф бўлганини айтарди, аммо ўз ишининг ҳаётга тадбиқ этилишини кўришдан кўра кўпроқ завқ берадиган ҳеч нарса йўқ эди.

Desert Island Discs кўрсатувида Фентон ўз асарларидан бири — «Тасодифий қаҳрамон» фильми саундтрекидан «Қайта учрашув» (Reunion) куйини танлади, чунки бу унга пианиночи Жон Лоунинг студияда ушбу куйни чалганини томоша қилганини эслатарди.

«Агар мен кимсасиз оролда ўтириб, мусиқа ёзиш билан қандай яхши вақт ўтказганим ҳақида ўйласам, менга энг яхши қисмини эслатиб турадиган биргина нарсани хоҳлайман — бу сиз бирор нарса ёзасиз ва кейин унинг ижро этилиш усулидан жуда ҳайратланасиз ва ҳаяжонланасиз», деганди у Сью Лоулига.

«Композитор учун бу олиш мумкин бўлган энг катта завқдир».