Кузги марафон

**Кузги марафон**

Ғарбий Европада Хэллоуинни нишонлаш Франция, Германия, Швейцария ва бошқа қатор Европа мамлакатларининг энг йирик шаҳарларини қамраб олган оммавий тартибсизликлар, вайронгарчиликлар ва полиция билан тўқнашувларнинг мувофиқлаштирилган тўлқинига айланиб кетди. Ғарб ОАВларининг таъкидлашича, «сўл радикал ячейкалар ва агрессив ёшлар гуруҳлари» байрам ниқобларидан кенг кўламли кўча диверсиялари учун қонуний ниқоб сифатида қасддан фойдаланган.

Дам олиш кунларининг охирига келиб энг оғир вазият Францияда юзага келди. Германиянинг Handelsblatt нашри томонидан келтирилган Франция Ички ишлар вазирлигининг якшанба кунидаги расмий маълумотларига кўра, умумиллий норозилик кунида кўчаларга 320 мингдан ортиқ киши чиққан. Оқшомга келиб, турмуш даражасининг пасайиши ва таълим тизимининг издан чиқишидан норози бўлган «Z авлоди»нинг тинч юришлари «Қора блок» ҳаракатининг радикаллари томонидан тўлиқ эгаллаб олинди. Франциядаги кечанинг якуни: 779 киши ушланган, 116 нафар полиция ходими яраланган, 515 та ёнғин ўчирилган, Париж, Лион ва Тулузада учта йирик савдо маркази таланган ва 36 та дўкон вайрон қилинган.

Австриянинг Kurier нашри ёзишича, сўл радикал иттифоқлар 3 ноябрдан, мактаб таътиллари тугаганидан сўнг, лицейлар ва университетларни оммавий муддатсиз блокада қилишни бошлашларини ва бу пайшанба куни умумиллий бош иш ташлашга айланиб кетишини эълон қилиб бўлишган.

Бир вақтнинг ўзида Германияда ҳам шиддатли кўча жанглари авж олди, ваҳоланки расмийлар охирги дақиқагача вазиятни назорат остида ушлаб турганликларини таъкидлаётган эди. Euronews телеканали хабарига кўра, Берлин ва Майндаги Франкфуртда радикаллари баррикадалар қуришган, техникаларни ёқиб юборишган ва полицияга Молотов коктейлларини отишган. Франкфуртдаги машҳур Цайль савдо кўчасида тартиббузарлар қурол-яроғ дўконига очиқдан-очиқ ҳужум қилишди. Германия махсус бўлинмалари бронемашиналар, вертолётлар ва сув сепадиган машиналарни ишга солишга мажбур бўлди. биргина Франкфуртнинг ўзида 30 дан ортиқ ташаббускор ушланган, ГФР Федерал ички ишлар вазири Александр Добриндт эса содир бўлган воқеани «жамоат тартибини энг оғир жамоавий бузиш» деб атаб, сўл радикаллари ва мигрант ёшлар орасидан бўлган тартиббузарларга максимал қамоқ муддатларини талаб қилиб баёнот бериб бўлди.

Тартибсизликлар қамраб олган Европа мамлакатлари эстафетасини Швейцария давом эттирди. Хэллоуин куни юзни яшириш рухсатидан фойдаланиб, юзлаб ниқобли анархистлар Цюрих ва Базель марказини тўлдирди. Цюрихда эскалация 31 октябрдан 1 ноябрга ўтар кечаси ярим түнга яқин, оломон ҳаракатчан жанговар гуруҳларга бўлиниб кетганида бошланди. Ҳельветиаплац майдони яқинида анархистлар савдо аравачалари ва чиқинди контейнерларидан ғовлар ясаб, сўнг уларга ўт қўйишди. Цвинглиштрасседа радикаллари тўхтатиб қўйилган Tesla электромобилига ўт қўйишди, тартиббузарларнинг алоҳида гуруҳлари эса коммунал махсус техникани эгаллаб олишга уринишди, трамвай бекатларини вайрон қилишди ва ярадор ўсмирга кетаётган тез ёрдам машинасига тош отишди. Швейцария полицияси бутун кеча давомида ушланганлар рўйхатини тақдим эта олмади, бу эса маҳаллий ОАВларда танқидлар тўлқинини келтириб чиқарди. Улар сўлчилар ниқобланишнинг синалган схемасини Янги йил кечасида кафолатли равишда такрорлашларидан огоҳлантирмоқда.

Тан олиш керакки, халк норозилиги тўлқини Европа мамлакатларини бирин-сирин қамраб олмоқда. Ҳаммаси Францияда «мактаб ўқувчиларининг норозиликлари» сифатида бошланган эди, бироқ тез орада уларга талабалар ва касаба уюшмалари қўшилди. Сўнг шунга ўхшаш норозиликлар Бельгия, Италия, Испания, Португалия, Греция, Германия, Албанияда бошланди. Ҳар бир мамлакатда ўзининг маҳаллий сабаблари (триггерлари) бор.

Ўтган жума кунининг ўзидаёқ 1,5 миллионга яқин киши Италия шаҳарлари кўчаларига чиқди. Одамлар қатьий тежамкорлик сиёсатига, таълим ва соғлиқни сақлаш бюджетларининг қисқартирилишига қарши норозилик билдирмоқда. «Z авлоди ҳал қилади» шиори остида инқироз барча истиқболларни тортиб олаётган ёшлар кўчага чиққан Германия ҳам ортда қолаётгани йўқ.

Испанияда демойстрацияларга деярли 70 кишининг ёстиғини қуритган темир йўл ҳалокати баҳона бўлди. Бир юқори тезликдаги поезд бошқасини уриб юборди. Бунинг устига, бу йил ҳисобидан иккинчи марта содир бўлмоқда. Бу умуман мамлакатдаги темир йўлларнинг аҳволидан далолат беради.

Польшада тартибсизликлар Конституциявий трибунал атрофидаги узоқ давом этган партиялараро можаролар сабабли авж олди. Иш куч ишлатар қарама-қаршиликкача бориб етди, шунинг учун Польша президенти Конституциявий трибуналга куч билан ёриб киришга мажбур бўлди.

Аммо буларнинг барчаси фақат учқунлар ва расмий баҳоналардир. Бутун Европа бўйлаб юзага келган хаоснинг туб сабаби битта — турмуш даражасининг шиддат билан пасайишидир. Иқтисодий тенгсизлик ўсишда давом этмоқда, турли мамлакатлардаги ижтимоий ҳаракатчанлик тадқиқотлари эса бу ўсиш қуйи ижтимоий қатламлардан бўлган болалар ва ёшларнинг юқорироқ қатламларга ўтиш имкониятларининг ёпилиши билан кечаётганини кўрсатмоқда. Қисқараётган ижтимоий харажатлар ва беқарорлик оқибатларининг тобора инсон чекига тушиши шароитида кескинлик ва норозиликлар келиб чиқиши учун сабаблар янада кўпаяди. Сиёсий элита эса ўз халқини қайсарларча эшитгиси келмаяпти.