"Ким билади?" Марказий банк раҳбари финтеч стартаплари банкларни сотиб олиши мумкинлигини тан олди.
Марказий банк раиси Тимур Ишметовнинг таъкидлашича, Ўзбекистонда очиқ банк тизимининг жорий этилиши финтеч компанияларига анъанавий банк бозорига индивидуал маҳсулотлар билан киришга имкон беради ва рақобатни кучайтиради. Шунингдек, у бу бозорни бирлаштиришга, жумладан, стартаплар томонидан банкларни сотиб олишга олиб келиши мумкинлигини таъкидлади.
"Ким билади?", деб Марказий банк раҳбари финтеч стартаплари банкларни сотиб олиши мумкинлигини та'кидлади.
О'збекистонда Очиқ банк тизимининг жорий этилиши банк муассасалари ва финтеч компаниялари о'ртасидаги рақобатни кучайтиришга қаратилган бо'либ, бу охир-оқибат бозорнинг консолидациясига олиб келиши мумкин. Марказий банк раиси Тимур Ишметов бу ҳақда 24-август куни Тошкентда бо'либ о'тган "Ипак ё'ли молия ва технологиялар форуми"да э'лон қилди, деб хабар беради "Газета" мухбири.
**Изоҳ:** Очиқ банк - бу банкларга мижознинг розилиги билан о'зларининг банк ва то'лов ма'лумотларини бошқа банклар ва финтеч хизматлари билан стандартлаштирилган очиқ АПИ орқали алмашиш имконини берувчи технология. Бу, масалан, фойдаланувчи битта ойнадан бир нечта банкларнинг ҳисоблари ва карталарини ко'риши ва бошқариши мумкин бо'лган ягона дастур яратиш имконини беради.
Банклар ва финтеч компаниялари учун очиқ банк хизмати мижозлар ма'лумотларига асосланган янги маҳсулотлар ва хизматларни яратиш имкониятларини очади, ҳукуматлар учун эса бу молия бозорида рақобатнинг кучайишига олиб келади. Ма'лумотларга кириш фақат мижознинг розилиги билан берилади ва транзаксиялар уларнинг илтимосига биноан амалга оширилади.
Муҳокама давомида модератор ан'анавий банклар финтечнинг жадал ривожланиши шароитида о'з мавқеини сақлаб қола оладими ва бозорни консолидация қилиш, жумладан, банклар ва технология компаниялари о'ртасидаги битимлар орқали мумкинми деган саволни ко'тарди.
Глобал Молия ва Технология Тармог'и (ГФТН) бош директори Соппенду Моҳантй финтеч консолидацияси глобал тенденция эканлигини та'кидлади. Унинг та'кидлашича, кичик о'йинчилар учун узоқ вақт давомида мустақил равишда барқарор о'сишни та'минлаш қийин ва банклар тобора ко'проқ финтеч компанияларини сотиб олмоқда, чунки тайёр технологияларни сотиб олиш уни ишлаб чиқиш ёки йирик провайдерлардан дастурий та'минот сотиб олишдан ко'ра тежамкорроқ бо'лиши мумкин.
"Бизда ҳар бир кичик о'йинчи о'з ишини қиладиган парчаланган экотизим бо'лиши мумкин эмас." "Технология, о'з табиатига ко'ра, консолидацияни раг'батлантиради - бу содир бо'лади", деди у.
Унинг қо'шимча қилишича, консолидацияни раг'батлантирувчи қо'шимча омил - бу ҳам йирик банклар, ҳам кичик рақамли о'йинчилар томонидан қопланадиган тартибга солишга риоя қилиш харажатлари.
"Мувофиқлик талаблари, қоидалари ва қоидалари кучга кирганида, мувофиқлик харажатлари ҳамма учун - йирик банклар, кичик банклар ёки финтеч компаниялари учун сезиларли бо'либ қолади. Улар бу харажатларга бардош бера олмаслиги мумкин. Шунинг учун, мувофиқлик харажатларини бошқариш учун консолидация зарур бо'либ қолади. Сиз улардан тежаб қо'ёлмайсиз", деб та'кидлади Моҳантй.
Унинг фикрича, мувофиқлик талаблари асосан финтеч консолидациясини, банклар томонидан технологик компанияларни сотиб олишни ёки о'зларининг хусусий технология моделига эга лицензияланган рақамли банклар билан қо'шилишни келтириб чиқаради.
Тимур Ишметов, о'з навбатида, Марказий банк финтеч компанияларини "инновацияларни амалга оширишнинг энг яхши ва, эҳтимол, энг тезкор ва энг самарали усули" деб билишини та'кидлади.
"Биз очиқ банк фаолиятини э'лон қилганимизда, биз ушбу финтеч компаниялари ан'анавий банк бозорига том ма'нода киришини, эҳтимол, одатда банклар томонидан таклиф қилинадиган маҳсулотлардан фақат биттасини таклиф қилишини хоҳладик. Аммо улар буни шунчалик самарали амалга оширишлари мумкинки, улар охир-оқибат рақобат ва инновацияларни раг'батлантиради", деди Тимур Ишметов.
Унинг со'зларига ко'ра, бу банкларни о'з самарадорлигини оширишга ва янги о'йинчилар билан рақобатлашишга ёки бозорни янада консолидациялашда (кичик банклар йирик о'йинчилар билан ёпиладиган ёки бирлашадиган бозорни консолидациялаш жараёни) иштирок этишга мажбур қилиши керак.
"Банклар ёки рақобатлашиши ва уларга эргашиши керак бо'лади, ёки аллақачон айтилганидек, банклар бу стартапларни сотиб олишга тайёр бо'лиши мумкин. Лекин, эҳтимол, стартаплар ва финтеч компаниялари банкларни сотиб оладиган ҳолатлар ҳам бо'лади. Ким билади?", деди Марказий банк раиси.
Ишметовнинг та'кидлашича, регулятор учун финтеч ва очиқ банк хизматларини ривожлантириш биринчи навбатда молиявий инклюзивликни ошириш, маҳсулот таннархини пасайтириш ва операцион самарадорликни ошириш воситасидир.
"Ва охир-оқибат, бу ягона, мувофиқлаштирилган, бирлашган бозор бо'лади", деди у.
Эслатиб о'тамиз, 2025-йил 27-ноябрдаги президент фармони билан 2026-йил 1-сентабргача "очиқ банк" тизимини жорий этиш режалаштирилган эди. Ушбу тизим банклар, то'лов институтлари ва молиявий технологиялар бозори иштирокчилари о'ртасида хавфсиз ва стандартлаштирилган ма'лумотлар алмашинувини та'минлайди.