Инновация маркази, венчур фонди ва рақамли сумма. Марказий банк раҳбари Ўзбекистонда финтечни ривожлантириш бўйича.
Ўзбекистон 2030-йилга келиб финтеч секторига 1 миллиард долларлик хорижий инвестицияларни жалб қилиш ва 5000 мутахассисни тайёрлаш ниятида. Шу мақсадда Марказий банк миллий финтеч стратегияси, Инновация маркази ва венчур фондини ишга туширмоқда ҳамда марказий банкнинг потенциал рақамли валюта моделини синовдан ўтказишга тайёргарлик кўрмоқда.
Инновация маркази, венчур фонди ва рақамли валюта: О'збекистон Марказий банки раиси Финтечни ривожлантириш бо'йича
О'збекистон Марказий банки Инновация маркази ва ихтисослаштирилган венчур фонди ташкил этилганини, шунингдек, марказий банкнинг рақамли валютаси (СБДС) бо'йича ҳужжатни нашр этишни режалаштираётганини э'лон қилди. Газета хабар беришича, Марказий банк раиси Тимур Ишметов бу ҳақда 24-август куни Тошкентда бо'либ о'тган Ипак ё'ли молия ва технологиялар форумининг очилишида ма'лум қилди.
Ишметовнинг со'зларига ко'ра, 2030-йилга келиб О'збекистон ҳукумати финтеч секторига 1 миллиард долларлик хорижий инвестицияларни жалб қилиш ва 5000 нафар ёш мутахассисларни о'қитишни режалаштирмоқда. Ҳозирда мамлакатда то'ловларнинг 57 фоизи нақд пулсиз амалга оширилади ва банк ҳисоб рақамларига эга аёллар улуши 39 фоиздан 61 фоизгача ошди.
Губернатор О'збекистоннинг Марказий Осиёда етакчи финтечни ривожлантириш марказига айланиш истагини та'кидлаб, халқаро компанияларни мамлакатда инвестиция қилиш, ечимларни синаб ко'риш ва лойиҳаларни ишлаб чиқишга таклиф қилди.
"О'збекистон инвестициялар, технологиялар, тажриба ва узоқ муддатли ҳамкорликка очиқ. Минтақавий молиявий алоқаларни фақат битта мамлакат о'зи қура олмайди. Биз ҳамкорларимизни Марказий Осиё ва бошқа минтақалар бозорларини бог'лайдиган инфратузилма ва стандартлар устида биз билан ишлашга таклиф қиламиз", деди Тимур Ишметов.
У қо'шимча қилди: "Бу ерда яратинг, бу ерда янги ечимларни синаб ко'ринг, бу ерга инвестиция қилинг ва бу ерда исте'додларни ривожлантиринг. То'г'ри ҳамкорлик билан Марказий Осиё глобал молия тизимига янада о'заро бог'лиқ, рақобатбардош ва интеграциялашган минтақага айланиши мумкин."
Асосий ё'налишлар қаторида Марказий банк раҳбари О'збекистоннинг 2026–2030 йилларга мо'лжалланган Миллий Финтеч Ривожланиш Стратегиясини та'кидлади.
"Биз О'збекистоннинг 2026–2030 йилларга мо'лжалланган Миллий Финтеч Ривожланиш Стратегиясини тақдим этмоқдамиз." "У секторнинг ривожланишини инновациялар, мутаносиб тартибга солиш, замонавий молиявий инфратузилма, исте'додлар ва капиталга киришга қаратилган ягона миллий сиёсат доирасида бирлаштиради ва О'збекистонни Марказий Осиёда Финтеч Ривожланиш маркази сифатида жойлаштиради", деди Тимур Ишметов.
Унинг со'зларига ко'ра, регулятор шунингдек, халқаро компанияларнинг ечимларини о'з ичига олган янги молиявий маҳсулотларни синовдан о'тказиш учун янада шаффоф шароитлар яратиш мақсадида тартибга солиш синов майдонини такомиллаштиришда давом этмоқда.
**Инновация маркази ва венчур фонд**
Марказий банк о'зининг Инновация марказини яратди, у 2026-йилнинг то'ртинчи чорагида о'зининг биринчи резидентлар гуруҳини қабул қилишни бошлашни режалаштирмоқда.
"Марказ инкубация ва тезлаштиришдан тортиб, тартибга солишни қо'ллаб-қувватлаш, синов синовлари ва бозорга чиқариш учун ечимларни тайёрлашгача то'лиқ хизматни тақдим этади", деб тушунтирди Тимур Ишметов.
Бундан ташқари, ихтисослаштирилган венчур фонди ташкил этилди.
"Ҳозирда биз тажрибали халқаро фонд менежерлари билан музокаралар олиб бормоқдамиз ва бир вақтнинг о'зида Инновация маркази ва лойиҳаларнинг халқаро бозорларга кириши о'ртасида то'г'ридан-то'г'ри алоқа о'рнатмоқдамиз. Мақсад - йирик инвестицияларни жалб қилиш ва халқаро ҳамкор инвесторларни жалб қилиш", деди Марказий банк раҳбари.
Финтеч экотизимини ривожлантиришнинг бешта устувор ё'налиши орасида Тимур Ишметов молиявий инфратузилмани алоҳида та'кидлади.
Унинг со'зларига ко'ра, Марказий банк миллий ҚР тизими УзҚР, очиқ банк АПИ (турли рақамли тизимлар о'ртасидаги о'заро та'сир интерфейси) ва ягона то'лов стандартларини фаол равишда ривожлантирмоқда.
"Биз ҳозирда очиқ банк АПИ ва то'лов стандартларини ишлаб чиқмоқдамиз, бу эса молия тизимининг турли юрисдикциялар бо'йлаб миқёсланиши ва о'заро та'сирини та'минлайди", деди у.
Марказий банк раҳбари ушбу о'згаришларнинг мақсади рақобатни кучайтириш, мижозлар танловини кенгайтириш ва "хизматларни яхшилаш учун ма'лумотлардан хавфсиз ва мас'улиятли фойдаланиш мумкин бо'лган" молиявий экотизимни яратиш эканлигини та'кидлади.
У шунингдек, Марказий банкнинг сун'ий интеллектдан фойдаланган ҳолда о'зининг муқобил кредит скоринг моделини ишлаб чиқишини э'лон қилди.
Бундан ташқари, Марказий банк то'лов тизимлари, очиқ банк иши ва операцион барқарорлик бо'йича сиёсатини "кейинги босқичга ко'таришни" режалаштирмоқда. Тимур Ишметов асосий тартибга солиш базаси, бошқарув модели ва техник архитектура аллақачон яратилганини та'кидлади.
Яна бир муҳим э'лон Марказий банкнинг рақамли валютаси (СБДС) бо'йича оқ қог'оз (концепция ҳужжати) тайёрлаш бо'лди.
"Ҳужжатда потенциал фойдаланиш ҳолатлари, дизайн вариантлари, асосий муросага келишлар ва молия тизими учун оқибатлар ко'риб чиқилади", деди Марказий банк раиси.
Унинг со'зларига ко'ра, тадқиқот натижалари экспериментал босқичга о'тиш учун асос бо'лиши керак.
"Тадқиқот натижалари оптимал ёндашувларни синаб ко'риш ва О'збекистонда инновациялар ва рақамли иқтисодиётни ривожлантириш учун рақамли валютанинг салоҳиятини баҳолаш учун экспериментал босқичга о'тиш учун асос бо'лиши керак", деди Тимур Ишметов.
Регулятор раҳбари Марказий банк рақамли активлар ва пулнинг янги шакллари бо'йича ҳали ҳам тадқиқот ва ишланмалар босқичида эканлигини та'кидлади.
"Бизнинг ёндашувимиз мувозанатли ва далилларга асосланган бо'лади", деди у.
Молиявий технологиялар бо'йича мутахассисларни тайёрлаш алоҳида э'тиборга олинади. 2030-йилга келиб 5000 талаба о'қитилиши кутилмоқда.
Биринчи гуруҳ 2026-йил охирига қадар Сингапур университетлари томонидан ГФТН (Сингапур Валюта бошқармаси томонидан ташкил этилган нотижорат ташкилот) билан ҳамкорликда ишлаб чиқилган дастур бо'йича о'қишни бошлаши режалаштирилган.
"У фундаментал академик тайёргарликни амалий финтеч ко'никмалари билан бирлаштиради", деди Тимур Ишметов.
Марказий банк раиси О'збекистон аҳолисининг о'ртача ёши тахминан 29 ёш эканлигини, бу "сезиларли демографик устунлик" ни яратишини, аммо ко'никмалар ва инсон капиталига доимий инвестицияларни талаб қилишини та'кидлади.
Тимур Ишметовнинг со'зларига ко'ра, ҳозирда О'збекистонда то'ловларнинг 57 фоизи нақд пулсиз амалга оширилади ва бу ко'рсаткич ҳар йили о'сиб бормоқда.
"Кичик ва о'рта бизнес иқтисодиётнинг ярмидан ко'пини ташкил қилади. Шунинг учун молиялаштириш имкониятларини кенгайтиришга тобора ко'проқ э'тибор қаратилмоқда. "Бизнинг мақсадимиз барқарор молиявий тизимни ривожлантириш ва самарали иқтисодий фаолиятни қо'ллаб-қувватлашдир", деди у.
Марказий банк раҳбари шунингдек, банк ҳисоб рақамларига эга аёллар улуши 39 фоиздан 61 фоизгача ошганини ма'лум қилди.
Унинг со'зларига ко'ра, финтечнинг ривожланиши нафақат транзаксиялар сонининг ко'пайиши ва технологияларни жорий этиш, балки барқарор иқтисодий қийматни яратиш ва рақобатнинг кучайиши билан ҳам бирга бо'лиши керак.
"Фақат миқёснинг ошиши етарли эмас. Мақсад технологияларни жорий этиш ва транзаксиялар ҳажмининг о'сишини барқарор иқтисодий қийматга, рақобатга ва молиявий тизимнинг кенгроқ ривожланишига айлантириш бо'лиши керак", деди Тимур Ишметов.
Аввалроқ, о'ша форумда Бош вазир о'ринбосари Жамшид Қо'чқоров О'збекистон 2027-йилда инфляцияни 5% гача пасайтиришни, бюджет тақчиллигини ЯИМнинг 3% дан паст даражада сақлашни ва инвестиция даражасидаги кредит рейтингига эришишни кутаётганини айтган эди. Расмийлар, шунингдек, мамлакатнинг ЖСТга а'зо бо'лишини якунлаш ва давлатнинг иқтисодиётдаги иштирокини камайтириш ниятида.