«Ит меваси»дан севимлига айланиш: Ҳиндистонда авокадо ривожланиши
Ҳиндистонда авокадога бўлган талаб шиддат билан ўсиб бормоқда ва маҳаллий етиштирувчилар бозорнинг каттароқ қисмини эгаллашдан умидвор.
**«Ит меваси»дан севимлигача: Ҳиндистонда авокадо буми**
Ҳиндистонда авокадога бўлган талаб кескин ортиб кетди.
Бундан ўн беш йил аввал Ҳиндистонда авокадо бозори деярли йўқ эди, деб эслайди Сунил Бопаиаҳ.
Унинг айтишича, пишган мевалар дарахтлардан тўкилиб, уларни итлар ерди, шу сабабли авокадога «ит меваси» деган ёқимсиз лақаб берилган эди.
Бопаиаҳ Ҳиндистоннинг плантация секторида 26 йил ишлаган ва ҳозирда Ҳиндистон жанубидаги Керала штатининг Ваянад тепаликларида какао, каучук, кофе, зираворлар ва мевалар, жумладан, авокадо етиштирувчи Cottanad Plantations компаниясида гуруҳ менежери бўлиб ишлайди.
«Биз ҳеч қачон авокадони асосий экин сифатида экмаганмиз. Уни кофе плантациялари учун соя берувчи дарахт сифатида киритганмиз ва фақат кейинчалик бу фойдали бизнесга айланиши мумкинлигини англаб етдик», дейди у.
Унинг айтишича, бурилиш нуқтаси 2011 йил атрофида, Болливуд юлдузи Шилпа Шетти тери парвариши учун авокадодан фойдаланишини айтганида юз берди.
«Бир кечада нархлар икки баравар ошди ва кейин ҳам кўтарилишда давом этди», дейди у.
Cottanad 40 акр майдонга авокадо дарахтларини экиш орқали ушбу талабни қондирди. Ўтган йили у 10 дан 15 тоннагача мева ҳосилини йиғиб олди. Уч-тўрт йил ичида бу кўрсаткични 40-50 тоннага етказиш умид қилинмоқда.
Ўрганиш керак бўлган нарсалар жуда кўп эди.
«Жанубий африкалик мутахассислардан ўрганганимиздан сўнг, авокадо етиштириш усулини бутунлай ўзгартирдик. Бугунги кунда биз баланд кўтарилган жўяклар, кенгроқ масофа ва бошқача экиш усулларидан фойдаланамиз, чунки авокадо илдизлари касалликларга жуда заифдир», дейди Бопаиаҳ.
Ҳиндистонлик фермерлар учун ишлаб чиқаришни кенгайтириш учун катта имкониятлар мавжуд.
«Бозорни ўрганганимизда, талаб ва таклиф ўртасида катта фарқ борлигини аниқладик. Ҳиндистон ҳар йили 15 000 тоннага яқин авокадо импорт қилади, ички ишлаб чиқариш эса атиги 8 000–9 000 тоннани ташкил этади», дейди Ҳиндистон авокадо саноатини ривожлантиришга ёрдам берувчи Манилал Паллият.
У фермерлар учун катта имкониятларни кўрмоқда, айниқса анъанавий экинлар қийинчиликларга дуч келаётган бир пайтда.
«Иқлим шароитининг ўзгариши сабабли кофе ва мурч етиштириш зарар кўрди, бу эса фермерлар учун диверсификацияни ҳаётий заруратга айлантирди».
Ҳиндистон ресторанларида авокадоли таомлар кўпроқ тортиқ қилинмоқда
Ҳиндистонда талаб ортиб бораётган бўлса-да, бу ҳар доим ҳам маҳаллий етиштирилган меваларга тегишли эмас.
«Ҳиндистонда етиштириладиган авокадолар яхшиланмоқда ва маҳаллий навлар билан ишлайдиган ажойиб фермерлар бор, аммо сифат ва мавжудлик мавсум ва минтақага қараб сезиларли даражада фарқ қилиши мумкин», дейди Hunger Inc. Hospitality бош ошпази Ҳусайн Шаҳзод.
Гуруҳ Мумбайда тўртта ресторанга, жумладан, Veronica’s ва The Bombay Canteen ресторанларига эгалик қилади.
«Биз Ҳиндистонда мавжуд бўлган турли хил авокадо навларини ўрганиб чиқдик, аммо импорт қилинадиганлари ҳозирда бизга таъм, текстура, ҳажм ва пишиб етилиш жиҳатидан керакли барқарорликни таклиф этади», дейди у.
Шунга қарамай, умумий овқатланиш бизнесидаги кўпчилик каби, у ҳам маҳаллий маҳсулотларни сотиб олишни афзал кўради.
«Биз ривожланиб бораётган яхшироқ маҳаллий маҳсулотларни ўрганишдан доимо манфаатдормиз. Ҳиндистон қишлоқ хўжалигини қўллаб-қувватлаш ва маҳаллий маҳсулотлар билан ишлаш бизнинг таомларга бўлган ёндашувимизнинг асосини ташкил этади».
Ҳиндистонда Hass каби хорижий навларга талаб бор
Баъзи ҳинд тадбиркорлари учун мақсад импорт қилинадиган меваларнинг сифати ва барқарорлигига эришишдир.
Ҳаршит Годҳа Ҳиндистон марказидаги Мадҳя-Прадеш штатининг Бхопал шаҳридаги Indo-Israel Avocado Nursery кўчатхонаси асосчисидир.
У Исроилда ушбу соҳани ўрганиш учун бир ой вақт ўтказгандан сўнг, 2021 йилда кўчатхона бизнесини йўлга қўйди.
Ўшандан бери бизнес жадал ривожланмоқда. Сўнгги беш йил ичида Годҳа Ҳиндистон бўйлаб фермерларга 18 000 га яқин авокадо кўчатларини етказиб берди.
Барча кўчатлар Hass ва Pinkerton каби халқаро навлардир.
«Исроил тахминан 13 000 гектар майдонда авокадо етиштиради — бу йилнинг саккиз ойида деярли ёмғир ёғмайдиган кичик мамлакат. Айнан шунинг учун Исроилнинг авокадо технологияси дунёдаги энг илғор технология ҳисобланади», дейди Годҳа.
Тижорат боғини ташкил этиш осон эмас. Бу Ҳиндистонда авокадо етиштиришнинг анъанавий усулидан жуда фарқ қилади, у ерда улар соя учун бошқа экинлар орасига экилган.
Биринчидан, сиз шунчаки уруғдан дарахт ўстира олмайсиз. Тижорат дарахти маҳаллий шароитларга чидамлилиги учун танланган пайвандтаг ва ишлаб чиқариладиган мева турини белгиловчи юқори қисмга пайванд қилинган куртакдан иборат бўлади.
Шундан сўнг, дарахтлар катта парваришни талаб қилади.
«Профессионал боғ яратганингизда, буташ техникасини билишингиз керак. Дарахт олти-етти йил ичида 25 футгача (тахминан 7,6 метр) ўсиши мумкин ва 25 фут баландликда ҳосил йиғиш деярли имконсиздир», дейди Годҳа.
Ҳосилни ишчилар бошқара оладиган баландликда ушлаб туриш учун «фаол» буташ керак.
Бундан ташқари, авокадо дарахти ўзини осонликча чанглата олмайди. Мева бериши учун икки хил авокадо дарахти нави бир-бирининг ёнига экилиши керак. Бир нав урғочи сифатида очилган вақтда, иккинчи нав эркак сифатида чанг чиқариши керак.
«Агар фермер ушбу экиш нисбатини нотўғри белгиласа, суғориш технологияси қанчалик илғор бўлмасин, дарахтлар мева бермайди. Бу ягона ботаник детал қоғозда ажойиб кўринган, аммо ҳаётда муваффақиятсизликка учраган боғни жуда фойдали, юқори ҳосилли боғдан ажратиб турадиган нарсадир», дейди Годҳа.
Arka Supreme — маҳаллий шароитда яратилган авокадо нави
Оммабоп хорижий навлардан фойдаланиш Ҳиндистон авокадо саноатини модернизация қилиш усулларидан биридир. Яна бир усул — Ҳиндистонда авлодлар давомида мавжуд бўлган дарахтларни яхшилашдир.
«Ҳиндистондаги авокадо дарахтларининг энг катта муаммоси шундаки, ҳар бир ҳовлидаги дарахт генетик жиҳатдан фарқ қилади», дейди Бангалордаги ICAR-Ҳиндистон боғдорчилик тадқиқот институти (IIHR) бош илмий ходими, доктор Ганешан Карунакаран.
«Шунинг учун Ҳиндистон бозорлари турли сифатдаги аралаш мевалар билан тўлиб-тошган. Агар биз ишончли тижорат бозорини хоҳласак, стандарт навлар жуда муҳимдир».
У 25 йил давомида маҳаллий дарахтлар асосида иккита навни тақдим этган селекция лойиҳаси устида ишлади.
«Бизнинг мақсадимиз фермерларни минглаб турли хил номсиз дарахтлар билан эмас, балки бир хил, юқори ҳосилли, сифатли экиш материали билан таъминлашдир», дейди Карунакаран.
У, шунингдек, номаълум ёки касалланган кўчатларни сотадиган тартибга солинмаган кўчатхоналардан хавотирда.
«Фермерлар билмасдан касалланган кўчатларни сотиб олишлари мумкин. Дарахтлар дастлаб соғлом кўриниши мумкин, аммо беш ёки етти йилдан кейин улар тўсатдан қуриб қолиши ва катта молиявий йўқотишларга олиб келиши мумкин», дейди у.
Қийинчиликларга қарамай, фермерлар авокадо етиштиришга ўтишда истиқболни кўрмоқдалар.
Шижу Себастьян буни биринчилардан бўлиб бошлаган. Саккиз йил олдин у Керала штатининг Ваянад шаҳридаги фермасининг икки акр майдонини ушбу экинга ажратган эди.
«Фермерлар авокадо етиштиришга тайёр, аммо уларга тўғри йўл-йўриқ ва кафолатланган бозорлар керак», дейди у.
Бу йил у 3500 кг мева ҳосилини йиғиб олмоқда, уларнинг барчаси Бангалор шаҳрида сотилади.
«Авокадо сизни ҳеч қачон умидсизликка учратмайди. Бу жуда ёқимли ва севимли мева. Мен бу мевани севиб қолдим. Энди яна уч акр майдонга фақат авокадо экишни режалаштиряпман».