Ҳиндистоннинг ялпи ички маҳсулотининг ўсиши нефт шокига қарши турди, аммо баҳс-мунозараларни келтириб чиқарди

Ҳиндистоннинг иқтисодий кенгайиши нефт нархларининг кескин ко'тарилишининг та'сирига қарши турди, аммо бу жиддий мунозараларга сабаб бо'лди. Тарифлар билан бог'лиқ ноаниқликларга қарамай, мамлакат экспорти тез о'сишни бошдан кечирди.

"Қиёмат башоратчилари ҳалокатга учради ва Ҳиндистон яна гуллаб-яшнади..." деб э'лон қилди Ҳиндистон Бош вазири Нарендра Моди Х да, шу ҳафта бошида э'лон қилинган та'сирчан биринчи чорак ялпи ички маҳсулот ко'рсаткичларига жавобан. Бу ко'рсаткичлар башоратлардан сезиларли даражада ошиб кетди, аммо уларнинг ишончлилиги борасида ҳам жиддий баҳс-мунозараларга сабаб бо'лди.

Юзаки қараганда, 7,8% о'сиш сур'ати яқинда ҳукуматининг имтиҳон варақаларининг оқишини ҳал қилиши ва ёшлар ишсизлигининг ортиши билан бог'лиқ талабаларнинг кескин норозилигига дуч келган Бош вазир учун туртки бо'лди. Ушбу доимий хавотирлар сақланиб қолса-да, кутилганидан ҳам яхши о'сиш унинг ма'мурияти Ҳиндистон импорт қилинган хом нефтга катта даражада бог'лиқлигига қарамай, Яқин Шарқдаги нефт шокини моҳирона бошқарган бо'лиши мумкинлигини ко'рсатади.

ЖП Морган компаниясининг Ҳиндистон бо'йича бош иқтисодчиси Сажжид Чиной Ҳиндистоннинг "циклик о'сишнинг тикланиши" со'нгги олти ой ичида яққол ко'риниб турганини та'кидлади. Бу тикланиш о'тган йилнинг феврал ойида то'г'ридан-то'г'ри солиқларнинг камайиши, сентябр ойида исте'мол солиқларининг камайиши ва 2025 йил бошидан бери тахминан 1,5% га пасайган фоиз ставкалари каби жиддий молиявий раг'батлантириш билан та'минланди.

"Аммо савол шундаки, Ҳиндистон Яқин Шарқдаги воқеалардан кейин тикланишни та'минлай оладими ва бу ерда ҳукумат улкан э'тирофга лойиқ", деди жаноб Чиной Индиа Тодай нашрига. Ҳиндистон Ҳормуз бо'г'озидаги блокадага жавобан энергия манбаларини тезда диверсификация қилди.

Глобал энергия бозорларидаги узилишлар шароитида Осиёнинг учинчи йирик иқтисодиётининг ривожланишига экспортнинг кучли тезлашиши ва хусусий корпоратив инвестицияларнинг кескин о'сиши ҳисса қо'шди, бу соҳа иқтисодчилар учун узоқ вақтдан бери катта ташвиш бо'либ келган. Тариф ноаниқликларига қарамай, экспорт кескин 12% га ошди, бу эса кучли глобал талаб ва заиф валюта курси билан бог'лиқ. Иқтисодчиларнинг ҳисоб-китобларига ко'ра, Ҳиндистон рупиясининг АҚШ долларига нисбатан 15% га пасайиши ҳинд компанияларининг рақобатбардошлигини оширган бо'лиши мумкин ва шу билан ҳинд товарларига талабни оширган.

Айни пайтда, Сорпорате Индиа ниҳоят янги бинолар ва фабрикаларга инвестиция киритаётганга о'хшайди. Ҳиндистоннинг ялпи асосий капитални шакллантириш, умумий ички давлат ва хусусий инвестицияларнинг асосий ко'рсаткичи, жорий йилнинг дастлабки уч ойида қарийб 12% га о'сди.

"Нодавлат ма'лумотлари, шунингдек, со'нгги ойларда компанияларнинг инвестиция ниятлари ошганини, айниқса ма'лумотлар марказлари, қайта тикланадиган энергия ва металлар каби соҳаларга қаратилган э'лонлар ко'пайганини ко'рсатади", деди давлат банки Барода бош иқтисодчиси Мадан Сабнавис ББСга. "Албатта, хусусий инвестициялар ҳали кенг ко'ламли эмас, аммо бу, албатта, о'сиш белгиларидир."

Бу кучли рақамлар бир нечта хусусий брокерлик компанияларини о'зларининг йиллик о'сиш прогнозларини юқорига қараб қайта ко'риб чиқишга ундаган бо'лса-да, улар шунингдек, сиёсатчилар о'ртасида қизг'ин онлайн мунозаралар ва со'з урушини келтириб чиқарди. Ҳукуматдан ташқаридаги мухолифат етакчилари бу рақамларни "статистик гимнастика" деб аташди ва ҳукуматни "Ҳиндистоннинг ог'ир иқтисодий воқелиги" деб атаган нарсани яшириш учун методологияларни бир неча бор о'згартирганликда айблашди. Собиқ молия котиби ҳам жиддий шубҳаларини билдириб, ЯИМ о'тган йилнинг шу даври учун янги қайта ко'риб чиқилган ко'рсаткичлар ва пастроқ база асосида ҳисоблангани учун о'сишга эришганини айтди - бу қараш ҳукумат томонидан қат'иян рад этилди.

Ҳукуматнинг позициясини Жаҳон банкининг Ҳиндистон бо'йича ижрочи директори Неелкантҳ Мишра қо'ллаб-қувватлади, у янги ЯИМ серияси "ма'лумотларни тозалади ва методологияни сезиларли даражада яхшилади", шу билан ҳисоб-китобларнинг ишончлилигини оширди, деб та'кидлади. Бироқ, статистик тафсилотлардан ташқари, собиқ марказий банк раиси Рагҳурам Ражан каби бошқалар, агар о'сиш ҳақиқатан ҳам жуда тез бо'лса, нима учун Ҳиндистон ко'проқ иш о'ринлари яратмаётгани ёки ко'проқ хорижий инвестицияларни жалб қилмаётгани ҳақида савол беришди. Вазиятни янада мураккаблаштиргани, фонд бозорлари ижобий янгиликларни асосан э'тиборсиз қолдирди.

Бу мунозара расмийлар учун вазиятни мураккаблаштирди, улар рақамлар Ҳиндистоннинг о'сиш траекториясининг нотекис табиати ҳақидаги тобора ортиб бораётган танқидларга қарши туришга ёрдам беради деб умид қилишган эди. Ҳиндистонда ёмон муссонлар туфайли озиқ-овқат инфляцияси о'сиб бормоқда, бу йилги жами ёг'ингарчилик узоқ муддатли о'ртача ко'рсаткичдан 13% паст.

О'сиш сур'атини нишонлаш учун ҳали эрта бо'лиши мумкин бо'лган бошқа амалий сабаблар ҳам мавжуд. Биринчидан, келгуси ойларда дефицит мақсадларига эришиш босими кучайгани сайин давлат харажатлари камайиши кутилмоқда. ҲСБС ма'лумотларига ко'ра, товарлар ва хизматлар солиг'ини камайтиришнинг исте'молга раг'батлантирувчи та'сири ҳам тез орада камайиши кутилмоқда.

Бундан ташқари, муссоннинг пастлиги ва Эл-Нинёга о'хшаш об-ҳаво шароитлари мамлакат аҳолисининг ярмининг турмуш даражасини та'минлайдиган Ҳиндистоннинг аграр қишлоқ иқтисодиётига салбий та'сир ко'рсатди. 27-август ҳолатига ко'ра, жами ёг'ингарчилик узоқ муддатли о'ртача ко'рсаткичдан 13% паст эди. Бу "қишлоқ хо'жалиги, қишлоқ талаби ва озиқ-овқат инфляцияси учун аниқ хавф туг'диради [гарчи] Ҳиндистон аввалги эпизодларга қараганда яхшироқ тайёрланган ко'ринса ҳам", деб та'кидлади рейтинг агентлиги СареЕдге.

Шакар ва пиёз нархлари аллақачон бутун мамлакат бо'йлаб ко'тарилиб, ҳукуматни талабни қондириш учун шаҳарларга махсус поездларни ё'налтиришга мажбур қилди. Шу билан бирга, Ҳиндистоннинг чакана савдо инфляцияси май ойида 15 ойлик энг юқори ко'рсаткичга - 3,9% га етди ва бундан кейин ҳам о'сиши кутилмоқда. Ба'зи иқтисодчилар заиф муссон даврида ставка марказий банкнинг қулайлик даражасининг юқори чегарасига тушишини тахмин қилмоқдалар.

Юқори о'сиш ва юқори инфляция сценарийсини ҳисобга олган ҳолда, аксарият брокерлик компаниялари қарз олиш харажатларининг ошишини башорат қилмоқда. Бу, глобал о'сишнинг пасайиши (ва натижада Ҳиндистон экспортига талабнинг пасайиши), о'згарувчан геосиёсат туфайли юқори кириш ва энергия харажатлари билан биргаликда, бу о'сиш бонанзаси - ишончли бо'ладими ёки ё'қми - о'зининг энг юқори чо'ққисига яқинлашаётганини ко'рсатиши мумкин.