Ҳеч қандай қоидабузарлик қайд этилмади
Қозоғистон ўзининг Қурултойини танлади. Қозоғистон вице-президенти номи кейинги етти-ўн кун ичида эълон қилинади.
Ҳеч қандай қонунбузарлик қайд этилмади
23-август куни Қозог'истон мустақилликка эришганидан бери о'нинчи парламент сайловларини о'тказди. Бу сайловлар шу йил кучга кирган янги Конституция асосида о'тказилган биринчи сайлов бо'лди. Қурултой номи билан танилган парламент энди бир палатали бо'либ, унинг а'золари фақат партия ро'йхатлари бо'йича сайланади. Еттита сиёсий партияга овоз беришда иштирок этишга рухсат берилди.
Қозог'истон Республикаси Марказий сайлов комиссияси 700 дан ортиқ халқаро кузатувчиларни аккредитациядан о'тказди, уларнинг аксарияти Мустақил Давлатлар Ҳамдо'стлиги (МДҲ) ва Шанхай Ҳамкорлик Ташкилоти (ШҲТ) каби минтақавий ташкилотларни ифодалади. ШҲТ миссияси о'з кузатувчилари 23-август куни овоз беришда ҳеч қандай қонунбузарликларни аниқламаганликларини хабар қилди.
Сайлов участкалари ёпилгандан со'нг, Марказий сайлов комиссияси сайловчиларнинг иштироки 74,1% ни ташкил этганини э'лон қилди. Энг юқори иштирок фуқароларнинг 92% дан ортиг'и овоз берган Туркистон вилоятида қайд этилди, энг паст иштирок эса Олмаотада бо'либ, у ерда сайловчиларнинг атиги 43% келган.
Қозог'истонда сайловни ҳақиқий эмас деб э'лон қилиш учун минимал иштирок чегараси ё'қ, шунинг учун сайлов натижалари фуқароларнинг иштирокидан қат'и назар, қонуний ҳисобланади. Мамлакат аҳолисининг қарийб 62 фоизи, я'ни жами 20,5 миллион кишидан 12,6 миллион киши овоз бериш ҳуқуқига эга.
Бюллетенга еттита партия, шунингдек, "Ҳаммага қарши" варианти киритилган. Қуйидаги партияларга сайловларда иштирок этишга рухсат берилди: Ак Жол (63 номзод ко'рсатди), Ауйл (69 номзод), Адилет (186 номзод), Яшил партия Баитак (47 номзод), Халқ партияси (72 номзод), Миллий социал-демократик партия (33 номзод) ва Республика (76 номзод).
Партиялар жами 545 кишини номзод қилиб ко'рсатди. Бир палатали парламент бо'лган Қурултойда 145 депутат бо'лади. Улар беш йиллик муддатга пропорсионал тизим бо'йича сайланади, я'ни о'ринлар ҳар бир партиянинг овоз бериш улушига қараб тақсимланади.
Илгари, 1-июлда бекор қилинган эски Конституцияга ко'ра, қуйи палата - Мажлис аралаш тизим ёрдамида, иккала партия ва мустақил номзодлар иштирокида шакллантирилган, юқори палата - Сенат эса минтақавий вакиллик органларидан сайланганлар томонидан то'лдирилган, қо'шимча о'нта сенатор эса президент томонидан шахсан тайинланган.
Энди бир мандатли сайлов округлари бекор қилинди ва Қурултой депутатлари ягона умумхалқ сайлов округидан сайланади. Партиялар парламентга кириш учун 5% то'сиқдан о'тишлари керак.
Иштирок этаётган етти партиядан олтитаси аввалги сайловларда аллақачон вакиллик қилинган эди. Истисно - Адилет партияси. Бу қо'шилиш июн ойида ро'йхатдан о'тган ва деярли дарҳол мамлакатнинг асосий сиёсий кучи ҳисобланган Аманат партиясини о'з ичига олган. Бирлаштирилган партиянинг раҳбари - сайлов кампанияси бошланишидан сал олдин лавозимидан четлатилган президент ма'муриятининг собиқ раҳбари Айбек Дадебай. У ко'п йиллар давомида Қозог'истон президенти Қосим-Жомарт Тоқаев билан яқиндан ҳамкорлик қилган.
Амалдаги қозог'истонлик етакчи Остонадаги сайлов участкасида овоз берди ва яқинда бо'либ о'тган сайловларни "муҳим тарихий воқеа" деб атади. У овоз бериш мамлакат учун режалаштирилган кенгроқ ислоҳотларнинг фақат биринчи босқичи эканлигини та'кидлади.
Овоз бериш тугагандан со'нг, Президент Қосим-Жомарт Тоқаев брифингда журналистлар билан суҳбатлашди.
Брифинг давомида "Хабар" телеканали вакили Сагйнйш Абикей давлат раҳбарига қуйидаги саволни берди: "Сиз конституциявий ислоҳот тарихий о'згаришларни бошлаб беришини ва кенг ко'ламли о'згаришлар йил охиригача ва ҳатто кейинги йилгача давом этишини та'кидладингиз. Қозог'истон Халқ Кенеси - Қурултой о'з ишини бошлаганидан ва вице-президент лавозими яратилганидан кейин республикада нима о'згаради?"
Жавоб сифатида Қосим-Жомарт Тоқаев вице-президент ҳақидаги савол ко'пчилик томонидан ко'тарилганини та'кидлади. У шундай тушунтирди: "Бу ҳақиқатан ҳам муҳим қадам. Биз ушбу янги лавозимни Конституцияда атайлаб мустаҳкамладик. Ишончим комилки, унга катта эҳтиёж бор. Ҳозирги қийин шароитда бундай рол мамлакатимиз учун айниқса долзарбдир. Биз бу лавозимни эгаллайдиган шахснинг исмини кейинги етти-о'н кун ичида э'лон қиламиз. Ҳозир уларни номлаш эрта. Айтишим мумкинки, бу сиз учун таниқли шахс, ҳамма биладиган шахс бо'лади."
Бундан ташқари, президент бошқа ислоҳот соҳалари бо'йича режалари билан о'ртоқлашди. У шундай деди: "Биз бошқа о'згаришларни амалга оширишда давом этамиз. Масалан, биз янги органни - Қозог'истон Халқ Кенеси - ишга туширишимиз керак. Ба'зи фуқаролар, билишимча, Ассамблея билан о'хшашликларга эга. Ишонаманки, бу янги институт Ассамблея томонидан илгари бажарилган функцияларни кенгайтиради ва яхшилайди. Аслида, бу замонавий, ко'п функсияли сиёсий воситадир."
Давлат раҳбари Қозог'истон Халқ Кенеси фаолияти самарали бо'лишига умид билдирди. У қо'шимча қилди: "Бизнинг режаларимиз жуда кенг. Айтганимдек, Қозог'истон йирик қурилиш майдончасига айланиши керак. Ҳар бир вилоят марказида, туманларда ва шаҳарларда кенг ко'ламли қурилиш ишлари олиб борилади. Янги клиникалар, болалар учун реабилитация марказлари ва бошқа ижтимоий обьектлар қурилади. Пойтахтда ко'прик, Домбра саройи ва сув ресурсларини тадқиқ қилиш маркази қурилади. Шунингдек, шаҳарларни ободонлаштиришга э'тибор қаратиш ва "Таза Қозог'истон" кампаниясини давом эттириш муҳимдир.