Ғазода аёлларга нисбатан зўравонлик ҳолатлари кескин ортгани хабар қилинмоқда, деб топди БМТ агентлиги

БМТ агентлиги: Ғазода аёлларга нисбатан зўравонлик ҳолатлари кескин ошгани хабар қилинмоқда

БМТнинг Аҳолишунослик жамғармаси (UNFPA) томонидан яқинда эълон қилинган бир қатор ҳисоботларга кўра, Ғазо секторида аёллар ва қизларга нисбатан зўравонлик, жумладан, эрта ва мажбурий никоҳ ҳолатлари кескин ошган.

10 та ташкилот томонидан тўпланган маълумотларни таҳлил қилган ҳисоботлардан бирида айтилишича, урушдан вайрон бўлган Ғазодаги узоқ давом этаётган инқироз "аёллар ва қизларнинг гендер асосидаги зўравонлик хавфига тобора кўпроқ дучор бўлиши учун шароит яратди".

Шунингдек, унда жорий йилнинг иккинчи чорагида эрта ва мажбурий никоҳ ҳолатлари "кескин кўпайгани" ҳақида огоҳлантирилади. БМТ иккаласини ҳам гендер асосидаги зўравонлик (ГАЗ) шакли сифатида таснифлайди.

Ғазо шаҳри ва Хон Юнисдаги гавжум қочқинлар лагерларида яшаётган 230 нафар аёлнинг кўрсатмаларига асосланган иккинчи ҳисобот улар бошидан кечирган ёки гувоҳи бўлган зўравонликларнинг аянчли манзарасини чизиб беради.

Айрим ўқувчилар ушбу ҳисоботдаги баъзи тафсилотларни оғир қабул қилишлари мумкин

Ғазодаги бошпанага айлантирилган мактаблардан бирида яшаётган қочқин аёл зўрлаш қурбонлари шармандалик ва жанжалдан қочиш учун кўпинча ўзларига ҳужум қилган шахсларга қандай турмушга берилишини тасвирлайди. "Мактабларда зўрлаш ҳолатлари аниқланганда, эртаси куниёқ мактабда тўй ва тантаналар бўлаётганини кўрасиз", дейди у.

Яна бир аёл ўтган йили, очлик пайтида, "бир киши ўзи ва [бошқа] фарзандлари овқатланиши учун 14 ёшли қизини икки қоп ун эвазига турмушга берганини" ҳикоя қилади. Турли қочқинлар лагерларидаги олти нафар аёл шунга ўхшаш ҳолатларни тасвирлаб берди — бу 2023 йилда Исроил ва Ҳамас ўртасидаги можаро бошланишидан олдин тасаввур қилиб бўлмайдиган ҳолат эди.

Аниқ рақамларни аниқлаш учун маълумот тўплаш қийин бўлиб қолаётган бўлса-да, UNFPA маълумотларига кўра, жорий йилнинг иккинчи чорагида қайд этилган эрта ва мажбурий никоҳ ҳолатлари биринчи чоракка нисбатан 123 фоизга ошган. Эрта ёки болалар никоҳи 12 ёшдан 17 ёшгача бўлган қизларни қамраб олган.

"Бу тенденциялар даҳшатли", дейди UNFPAнинг Фаластиндаги вакили Нестор Овомуҳанги. Унинг сўзларига кўра, сўнгги уч йилдаги ўн минглаб ўлимлар, кенг кўламли вайронагарчиликлар ва Ғазода такрорий кўчирилишларни олиб келган ўта оғир шароитлар ижтимоий тузилмаларни парчалаб ташлади, шунинг учун "ҳамма нарса емирилди... ҳеч қандай тизим йўқ".

Озиқ-овқат бозорлари қайта очилган бўлса-да, кўпчилик сотилаётган маҳсулотларни сотиб олишга қурби етмайди, ўта қашшоқлик ва очлик сақланиб қолмоқда, одамлар хайрияга қарам бўлиб қолган. Ғазонинг икки миллиондан ортиқ аҳолисининг деярли барчаси ўз уйларини тарк этишга мажбур бўлди, уларнинг аксарияти ҳозирда ифлос чодир лагерларида ёки шикастланган биноларда яшамоқда. Жамоат хизматлари асосан издан чиққан ва сулҳга қарамай, Исроилнинг ҳаво ҳужумлари давом этмоқда.

Ғазодаги 1,2 миллионга яқин фаластинлик чодирларда ёки вақтинчалик бошпаналарда яшамоқда

Урушдан олдин Ғазода қизлар сони ўғил болалардан кўп эди ва бошланғич мактабдан юқори бўлган таълимнинг барча босқичларида яхшироқ натижаларга эришарди. Эндиликда, мактаблар узоқ вақт ёпилиб қолганидан кейин, кўплаб болалар таълимни тарк этишди. Ўғил болалар оилаларига ёрдам бериш учун норасмий ишларда ишлаш босимига дуч келишмоқда, қизлар эса хавфсизлик борасида каттароқ хавотирларга дуч келмоқда.

Ижтимоий жиҳатдан консерватив жамиятда, бегоналар орасида, шахсий ҳаётсиз яшаётган оилалар жинсий шилқимлик ва зўравонлик кучайганидан шикоят қилмоқдалар — ва кўпчилик қизларини турмушга беришни уларни ҳимоя қилиш ва иффатини сақлаш йўли деб билади. UNFPA ҳисоботи — 2025 йил охири ва 2026 йил бошида ўтказилган тадқиқотларга асосланган — уруш пайтида етим қолган қизлар айниқса хавф остида эканини кўрсатади.

Ҳисобот учун интервью берган Ғазо шаҳридаги лагерда яшовчи бир аёл ўз оиласидан бўлган, бор-йўғи 14 ва 15 ёшли икки қизнинг тўйида қатнашганини айтади.

"Амакилари уларни жуда ёш турмушга беришди. Биласизми нега? Чунки уларнинг ота-онаси шаҳид бўлган, амакилари эса масъулият ва харажатлардан қутулишни хоҳлашган", деди аёл. "Аллоҳ ҳаққи, улар никоҳ ёки ҳаёт нима эканлигини тушунишмайди".

Ғазодаги Аёллар ишлари маркази — UNFPA билан ҳамкорлик қилувчи Фаластин нодавлат ташкилоти — ва бошқа қўллаб-қувватлаш ташкилотлари турмушга чиққан, зўравонликка учраган ва кўпинча ҳомиладор бўлиб қолган қизларнинг ташвишли ҳолатларини қайд этишган. Уларнинг айтишича, ўсмирлик ёшидаги қизларда катта ёшли аёлларга қараганда ҳомила тушиши ёки вазни кам бола туғилиши эҳтимоли анча юқори.

"Болалар никоҳи туфайли ўсмирлар ўртасида ҳомиладорлик кескин ортиб бораётганини кўряпмиз", дейди Овомуҳанги. "Бошқа бир вужудни кўтариш учун танаси ҳали тўлиқ ривожланмаган ёшдаги, оч, гигиеник бўлмаган шароитда яшаётган, чақалоққа қандай ғамхўрлик қилишни билмайдиган, ҳатто ўзига қандай ғамхўрлик қилишни ҳам билмайдиган боланинг ҳомиладорлик оқибатлари ҳар доим жуда ва жуда ёмон бўлади".

БМТ ва аксарият гуманитар гуруҳлар 18 ёшга тўлмаган қизларнинг никоҳини эрта никоҳ деб таърифлайди. Урушдан олдин ҳам бу ҳолат босиб олинган Иордан дарёсининг Ғарбий соҳилига қараганда, Ҳамас назоратидаги Ғазодаги фаластинликлар орасида кўпроқ тарқалган эди, гарчи у камайиб бораётган бўлса-да.

Ғазо қонунчилиги ота-онанинг розилиги ва судьянинг рухсати билан никоҳ ёшининг энг кам чегараси бўлган 17 ёшдан истисноларга йўл қўяди. Суд расмийлари 14 ёшу етти ойлик қизларнинг никоҳини ҳам тасдиқлаши мумкин, гарчи маҳаллий шариат эксперти бизга мусулмонларнинг оилавий масалалари билан шуғулланувчи ислом судлари урушнинг катта қисмида ёпиқ бўлгани сабабли "ҳуқуқий ҳимоя чоралари" олиб ташланганини айтган бўлса-да.

700 000 га яқин бола деярли уч йил давомида анъанавий мактаб таълимидан маҳрум бўлди

Би-би-си яқинларидан айрилган қариндошлари турмуш қурган бир нечта оилалар билан суҳбатлашди. 25 ёшли Зуҳайрнинг айтишича, амакилари уни ўз оиласидан бўлган 16 ёшли қизга уйланишга ундашган, чунки қизнинг отаси — унинг ягона васийси — Исроил ҳаво ҳужумида ҳалок бўлган эди.

Бунга нега рози бўлгани ҳақида сўралганда, у шундай деди: "Мени унга уйланишга мажбур қилган сабаблардан бири унга ғамхўрлик қиладиган ҳеч ким йўқлиги эди. Бу биринчи навбатда".

"Агар уруш бўлмаганида, у ҳали ҳам отасининг эркатой қизи бўлар эди. Мактабга борарди", дея қўшимча қилади Зуҳайр. "Унда ҳали ҳам болаларча фикрлаш бор, вояга етган одамникидек эмас. У мактабни, оиласини, дўстларини соғинади. Ҳатто шунчаки уйда ўтиришни ҳам соғинади".

Бир эр-хотин катта ўғли ва қизнинг отаси ҳалок бўлганидан кейин 17 ёшли ўғилларига 16 ёшли амакиваччасига уйланишига рухсат беришганини айтишди. Ўсмир қиз ҳозир ҳомиладор ва мактабга қайтмайди. "У боласига ғамхўрлик қилиши керак", дейди унинг қайнотаси, "унинг ўқиши беҳуда бўлар эди".

Ёрдам агентликларининг таъкидлашича, агар гуманитар шароитлар яхшиланса, аёллар учун хавф-хатарларни сезиларли даражада камайтириш мумкин

Ғазода жинсий зўравонлик ҳолатлари ҳақида хабар бериш, асосан, камситилиш ва қасос олишдан қўрқиш сабабли жуда паст даражада қолмоқда. БМТнинг хавфсизлик текширувлари аёллар ва қизлар учун айниқса тунда хавф-хатарлар борлигини аниқлади, бу эса уларни лагердаги ҳожатхона ва ювиниш хоналаридан қочишга мажбур қилмоқда.

UNFPA бошчилигидаги ишчи гуруҳнинг сўнгги таҳлилий ҳисоботида айтилишича, жинсий зўравонлик, жумладан, зўрлаш ва жинсий тажовуз ҳолатлари "Ғазода критик даражага етган". Улар 2026 йилнинг апрелидан июнигача қайд этилган барча ГАЗ ҳолатларининг 2,7 фоизини ташкил этди — бу ўтган чоракдаги 2,1 фоиздан кўп; мутлақ ифодада бу ҳолатларнинг 61 фоизга ошганини англатади.

Бу ўсиш хабардорликни ошириш ва махфий хабар бериш каналларини яхшилаш борасидаги саъй-ҳаракатлар билан боғлиқ. Демографик маълумотлар шуни кўрсатдики, омон қолганларнинг аксарияти 18-59 ёшдаги аёллар, ундан кейин 8 фоиз билан ўсмир қизлар ва 5 фоиз билан катта ёшли эркаклардир.

Бевалар ва эрлари ҳибсга олинган ёки бедарак йўқолган аёллар жинсий зўравонлик ва эксплуатация хавфига кўпроқ дучор бўлмоқдалар. Хабар қилинишича, ҳозирда деярли ҳар тўртта хонадондан бирини аёл киши бошқармоқда — бу урушдан олдинги кўрсаткичдан икки баравар кўпдир.

"Бир бева аёл чодир қидираётган эди, [лагерь] вакили унга: "Мен сенга чодир бераман, сени лагеримизга жойлаштирамиз ва сен бугун мен билан қолишинг мумкин", деди", деб эслайди Ғазо шаҳрида яшовчи, UNFPA ҳисоботи учун интервью берган аёл.

Ёрдам агентликларининг таъкидлашича, Ғазодаги аёллар учун хавф-хатарларни гуманитар шароитларни яхшилаш орқали сезиларли даражада камайтириш мумкин. Улар Исроилни ҳудудга юқори сифатли бошпаналар, шунингдек, ҳожатхоналар, санитария ва ёритишни яхшилаш учун ускуналар олиб киришга рухсат беришга чақирмоқда. Исроил ҳарбий мақсадларда икки томонлама ишлатилиши мумкин деб ҳисоблаган буюмларни чеклайди.

Таълим ва соғлиқни сақлашни яхшилаш бўйича ишлар олиб борилмоқда, шунингдек, оилавий зўравонлик ва болалар никоҳига қарши кампаниялар бўйича узоқ муддатли режалар мавжуд. Ғазода жуда кўп ҳаётлар аллақачон бутунлай ўзгариб кетган бўлса-да, аёллар ҳеч бўлмаганда ўзларини хавфсизроқ ҳис қиладиган келажакдан умидвор эканликларини айтадилар.