Эмлаш: уйдирма ва ҳақиқатлар
Ваксинадан асорат олиш эҳтимоли касалликка чалиниб, унинг оғир оқибатларига дуч келишдан минг маротаба камроқ. Масалан,
**Эмлаш: уйдирмалар ва ҳақиқатлар**
Эмлаш ёрдамида турли касалликларнинг олдини олиш тиббиёт фанининг жамоат саломатлигини сақлашга қўшган энг муҳим ҳиссаларидан биридир. Шу туфайли ривожланган мамлакатларда бир қатор юқумли касалликлар — дифтерия, қизамиқ, тепки, туғма қизилча, В типидаги гемофиллик инфексия — кескин камайди, чечак ва полиомиелит эса бутунлай йўқ қилинди.
Шунга қарамай, аҳоли орасида оммавий эмлаш борасида турли уйдирмалар ва эмлашга қарши қарашлар сақланиб қолмоқда. Қуйида эмлаш ҳақидаги илмий ҳақиқатлар келтирилади.
**1-уйдирма: Инфексияларнинг камайишига эмлаш эмас, балки турмуш даражасининг ошиши сабаб бўлган.**
Фақат яхши яшаш шароитлари ва санитария юқумли касалликлардан тўлиқ ҳимоя қила олмайди. Эмлаш қамрови пасайган ҳудудларда инфексияларнинг қайта кучайиши бунга яққол далилдир. Нидерландия ва Буюк Британияда эмлашдан бош тортилган ёки қамров камайган йилларда йирик эпидемиялар кузатилган.
**Давлат ваксиналарнинг ножўя таъсирларини яширади.**
Масалан, постваксинал асоратларни рўйхатга олиш тизими ўнлаб йиллардан бери мавжуд. Барча ножўя реаксиялар қонунчиликка мувофиқ давлат статистикаси томонидан ҳисобга олинади ва препаратларни қўллаш йўриқномаларида очиқ кўрсатилади.
**Ваксинациянинг ножўя таъсирлари касаллик асоратларидан хавфлироқ.**
Ваксинадан асорат олиш эҳтимоли касалликка чалиниб, унинг оғир оқибатларига дуч келишдан минг маротаба камроқ. Масалан, қизамиқ касаллиги ҳар бешинчи боланинг ўлимига сабаб бўлиши мумкин, ваксина эса фақат жуда кам ҳоллардагина вақтинчалик енгил реаксия беради.
**Эмлаш иммунитет тизимини заифлаштиради ва йўқ қилади.**
Ваксиналар иммунитет тизимини бузмайди, аксинча уни муайян касалликларга қарши курашишга «ўргатади». Бола кундалик ҳаётда дуч келадиган миқдордаги антигенларга нисбатан ваксиналардаги антителолар миқдори жуда оз.
**Ваксинация гўдакларнинг тўсатдан ўлими синдромига сабаб бўлади.**
Кенг кўламли илмий тадқиқотлар эмлаш ва гўдакларнинг тўсатдан ўлими ўртасида ҳеч қандай боғлиқлик йўқлигини исботлаган. Аксинча, эмланган болаларда бундай хавф паст бўлиши аниқланган.
**Ваксиналар таркибидаги симоб (тимеросал) аутизмни келтириб чиқаради.**
Тимеросал таркибидаги этил-симоб организмдан тезда чиқиб кетади ва зарар етказмайди. Дунё бўйлаб ўтказилган кўплаб йирик тадқиқотлар тимеросал сақловчи ваксиналар ва аутизм ўртасида ҳеч қандай боғлиқлик йўқлигини кўрсатган.
**Табиий иммунитет ҳар қандай инфексиядан ҳимоя қилиш учун етарли.**
Соғлом турмуш тарзи умумий иммунитетни мустаҳкамласа-да, фақат ваксинагина муайян хавфли патогенларга қарши махсус адаптив иммунитет ҳосил қилади.
**АКДС ваксинаси кўплаб реаксияларни келтириб чиқаради, уни бекор қилиш керак.**
АКДС ваксинаси бошқаларига қараганда кўпроқ реаксия бериши рост (қисқа муддатли қизиш ёки оғриқ), аммо унинг қўлланилишини тўхтатиш Япония мисолида кузатилганидек, дарҳол кўкйўтал эпидемиясига ва болалар ўлимига олиб келади. Ҳозирги кунда хавфсизроқ ацеллюляр ваксиналар ҳам мавжуд.
**Бир вақтнинг ўзида бир нечта касалликка қарши эмлаш иммунитетни ҳаддан ташқари зўриқтиради.**
Боланинг иммунитет тизими бир вақтнинг ўзида минглаб антигенларга жавоб бера олади. Бирлаштирилган (комбинация қилинган) ваксиналар қаттиқ илмий текширувлардан ўтган бўлиб, улар хавфсиз ва бир нечта касалликдан бирваракайига ҳимоя қилади.
**Гепатит Б га қарши ваксина жигарни вайрон қилади ва кўплаб асоратлар беради.**
Гепатит Б ваксинаси жигар клеткаларига зарар етказмайди ва унда метаболизмга учрамайди. У организмда ҳимоя антителоларини ишлаб чиқариш учун хавфсиз миқдордаги антигенни таъминлайди холос.
**БСЖ ваксинаси сил касаллигидан ҳимоя қилмайди, аксинча уни келтириб чиқаради.**
Дунёнинг 150 дан ортиқ мамлакатларида БСЖ ҳамон чақалоқларни оғир сил шаклларидан (сил менингити ва бошқалардан) асрашнинг энг асосий воситаси сифатида қўлланилиб келинмоқда.
**Турли касалликларга чалинган болаларни эмлаб бўлмайди.**
Аксинча, сурункали касалликлари мавжуд шахслар инфексияларга дуч келса, касаллик уларда жуда оғир кечади. Шу сабабдан ҳам бундай гуруҳдагиларни шифокор назорати остида эмлаш улар учун ҳимоя воситаси ҳисобланади.
**Гигиена яхшиланди, касалликлар камайди, шунинг учун эмланиш шарт эмас.**
Инфексия қўзғатувчилари дунёнинг бошқа бурчакларида ҳамон сиркулясия қилмоқда. Агар жамоавий иммунитет тушиб кеца, йўқ бўлиб кетган деб ўйланган хавфли касалликлар тезда қайта авж олади.
Ўзингиз ва атрофдагиларни ҳимоя қилишнинг ягона ишончли йўли — бу ўз вақтида эмланишдир.