Дональд Трампнинг энг катта иқтисодий муаммоси ҳайратланарли даражада таниш туюлади

Дональд Трампнинг энг катта иқтисодий муаммоси ҳайратланарли даражада таниш кўринмоқда

Оқ уй таниш муаммога дуч келмоқда. Иқтисодий кўрсаткичлар айнан ёмон эмас — аммо жамоатчилик кайфияти салбий.

Худди шундай тафовут 2024 йилда Жо Байденни ҳам ташвишга солган эди, ўшанда асосий ижобий маълумотлар кўплаб сайловчиларни иқтисодиёт уларга наф келтираётганига ишонтира олмаганди.

Энди Дональд Трамп ҳам шунга ўхшаш синовга дуч келмоқда.

2024 йилги кампания пайтида Трамп сайловчиларга нархлар ошишидан тезда халос бўлишни ваъда қилган эди.

«Ғалаба қозонганимдан сўнг, мен дарҳол нархларни тушираман», — деган эди у.

Ушбу ваъдани бажариш кутилганидан кўра қийинроқ бўлиб чиқди.

Иқтисодий ўсиш барқарорлигича қолмоқда, ишсизлик даражаси ҳали ҳам паст ва фонд бозори рекорд даражаларга яқин.

Шунга қарамай, оралиқ сайловлар олдидан эълон қилинган сўнгги инфляция ҳисоботи сайловчилар аллақачон тушуниб етган ҳақиқатни тасдиқлайди: нархлар ҳали ҳам юқори.

Сабаблари ҳар хил. Байден Covid пандемиясининг оқибатлари билан курашаётган эди. Трамп эса АҚШ-Исроилнинг Ирон билан низосига боғлиқ юқори энергия нархлари, шунингдек, ўзининг баъзи савдо ва иммиграция сиёсатининг оқибатларига дуч келмоқда.

Аммо сиёсий ҳақиқат жуда ўхшаш. Сайловчилар иқтисодиётни ЯШЎ ёки фонд бозори рекордлари билан ўлчамаяптилар. Улар бунга озиқ-овқат чеклари, бензин нархлари ва ўз харажатларини қоплай олаётганликларига қараб баҳо бермоқдалар.

АҚШнинг 2,2% лик иқтисодий ўсиши кўплаб бой мамлакатлар стандартлари бўйича мустаҳкам бўлар эди. Масалан, Германия шунга ўхшаш суръатни таъминлашга қийналди. Ва АҚШдаги барқарор 4,2% лик ишсизлик даражаси иқтисодиётнинг танззулга учраганидан далолат бермайди.

Трампнинг айтишича, у Байдендан иқтисодий тартибсизликни мерос қилиб олган ва у ўз сиёсати муваффақият қозонаётганининг исботи сифатида кучли ўсиш, инвестициялар ва фонд бозори кўрсаткичларини келтиради.

Сўнгги инфляция ҳисоботидан сўнг Оқ уй матбуот котиби Мэттью Миддлтон маъмуриятнинг «тажовузкор, ўсишни қўллаб-қувватловчи иқтисодий кун тартиби» «Байденнинг инфляция инқирози»ни юмшатганини айтди.

Трампнинг иттифоқчиси ва иқтисодий шарҳловчи Ларри Кадлоу ҳозирги кенгайишни «ҳеч қачон айтилмаган энг буюк воқеа» деб атади ва «ҳеч ким ишдан бўшатилмаяпти» деб таъкидлади.

Аммо сайловчилар бошқача манзарани кўраётганга ўхшайди — унда Трамп яшаш қиймати муаммосини ҳал қилишга ваъда бериб президентликни қўлга киритди, аммо нархлар кўтарилишда давом этмоқда.

Муаммонинг бир қисми шундаки, иш ҳақи нархлар билан тенг равишда ўсмади. Ўртача соатбай иш ҳақи ўтган йил давомида 3% га ошган бўлса, истеъмол нархлари 3,7% га ошди.

Бу нима учун сўровномалар ҳали ҳам сайловчиларнинг Трампнинг иқтисодиётни бошқаришига салбий баҳо бераётганини тушунтиришга ёрдам беради.

Демократлар учун бу манзара танишдек туюлади.

Демократларнинг тажрибали социологи Селинда Лейкнинг айтишича, муаммо иқтисодчилар ва сайловчиларнинг бир хил сўзларни турлича маънода ишлатишидан бошланади.

«Иқтисодчилар инфляция пасайди деганда, улар ўсиш суръати камайганини назарда тутадилар», — дейди у.

«Сайловчилар инфляция пасайди деганда, нарх аввалги ҳолатига қайтганини назарда тутадилар. Ҳайриятки, у ҳеч қачон аввалги ҳолатига қайтмайди».

Байден маъмурияти 2024 йилнинг катта қисмини паст ишсизлик, мустаҳкам ўсиш ва юмшаётган инфляцияга урғу бериш билан ўтказди. Аммо кўплаб сайловчилар ҳар куни дуч келадиган юқори нархларга эътибор қаратишда давом этдилар.

Байденнинг 2020 йилги кампаниясига маслаҳат берган, аммо 2024 йилги пойгага жалб қилинмаган Лейкнинг айтишича, сайловчилар иқтисодиётни кўрсаткичлар орқали эмас, балки шахсий тажриба орқали баҳолайдилар.

«Одамлар билан уларнинг ўз ҳаётий ҳақиқати ҳақида тортиша олмайсиз», — дейди у.

Бу Трампнинг муаммоси нима учун Байденникига жуда ўхшашини тушунтиришга ёрдам бериши мумкин.

Байденнинг рақиблари уни инфляцияда айбладилар. Аммо у асосан ўз назоратидан ташқарида бўлган кучларга, жумладан пандемия ва унинг таъминот занжиридаги оқибатларига ишора қилиши мумкин эди.

Трампда бундай важ келтириш учун имконият камроқ.

Баъзи иқтисодчиларнинг айтишича, бугунги юқори нархлар лоақал қисман бўлса-да унинг ўз сиёсати, жумладан божлар, шунингдек, АҚШ-Исроилнинг Эрон билан урушининг иқтисодий оқибатлари натижасидир.

«Инфляцияни бевосита Дональд Трамп билан боғлаш мумкин», — дейди Республикачиларга харирихоҳ бўлган Мэриленд университети иқтисодчиси Питер Моричи.

«Бу унинг тарифлари ва уруш. Одамлар буни билишади. Улар буни кўриб туришибди».

Трампнинг 2025 йил апрель ойида эълон қилинган «Озодлик куни» тарифлари истеъмолчилар учун харажатларни оширди.

Нью-Йорк Федерал резерв банки тадқиқоти шуни кўрсатдики, тарифлар истеъмол товарлари нархларини тахминан 2,9% га оширган.

Агар Трамп кейинчалик баъзи тарифларни тўхтатиб қўрмаганида, янги савдо битимларига эришмаганида ва Олий суд томонидан бошқа кўплаб тарифларни жорий этиш учун фавқулодда ваколатлардан фойдаланиш тўсиб қўйилмаганида, таъсир янада каттароқ бўлиши мумкин эди.

Кейин яна бир зарба берилди. Эрон билан низо нефть нархини оширди, бу эса бензин харажатларини оширди ва уй хўжаликлари бюджетларига янги босим қўшди.

Оқ уй солиқларни камайтириш, иш ўринларининг ўсиши ва рецепт бўйича бериладиган дори-дармонлар нархининг арзонлашиши маъмуриятнинг Америка оилалари учун натижа бераётганининг исботи сифатида кўрсатмоқда. У шунингдек, босимни енгиллаштиришга қаратилган сиёсатни тобора кўпроқ қабул қилмоқда.

Трамп кредит карталари бўйича фоиз ставкаларига чеклов қўйишга чақирди ва агар Республикачилар Конгресс назоратини сақлаб қолса, америкалик катта ёшлиларга 5 000 доллар миқдорида тўлов қилиш ғоясини илгари сурди.

Ушбу қадамлар иккала партия ҳам яхши биладиган сиёсий ҳақиқатни акс эттиради: сайловчилар нархлардан хавотирда бўлганида, кучли ўсиш ва паст ишсизлик ҳақидаги важлар одатда етарли бўлмайди.

Байден ҳеч қачон иқтисодий кўрсаткичлар ва иқтисодий кайфият ўртасидаги тафовутни ёпиш йўлини топмаган. Оралиқ сайловларга яқинлашар эканмиз, савол туғилади: Трамп буни уддалай оладими?

Агар яқин сиёсий тарих мисол бўла олса, иқтисодиёт ҳақидаги қарашлар маълумотларнинг ўзидан кўра муҳимроқ бўлиши мумкин.