Президент Трамп бошқаруви остида АҚШ иқтисодиётининг аҳволи ҳақиқатда қандай?
Оралиқ сайловлар олдидан Трамп АҚШ иқтисодиётининг кўрсаткичлари билан мақтанди. BBC Verify мамлакатдаги инфляция, иш ўринлари ва иқтисодий ўсишни кўриб чиқади.
Президент Трамп бошқаруви остида АҚШ иқтисодиёти аслида қандай ҳолатда?
Президент Дональд Трамп конгрессга оралиқ сайловлар олдидан АҚШ иқтисодиётининг мустаҳкамлигини таъкидлаб, даромадларни оширгани, инфляцияни камайтиргани ва иш ўринлари яратганини айтмоқда.
Трамп қайта-қайта шундай баёнот берди: «Биз дунёдаги энг гуллаб-яшнаётган мамлакатмиз».
Гарчи АҚШнинг умумий иқтисодиёти Трамп 2025 йилда ўзининг кенг қамровли «Озодлик куни» тарифларини жорий қилганидан кейин кўпчилик кутганидан кўра яхшироқ ривожланаётган бўлса-да, ушбу импорт божлари, АҚШ-Исроилнинг Эрон билан уруши оқибатлари билан биргаликда, инфляцияни ошириб юборганига ва салбий оқибатлар аксарият Америка хонадонлари томонидан сезилаётганига далиллар мавжуд.
АҚШ иқтисодиёти, шунингдек, сунъий интеллектга (СИ) инвестициялар буми томонидан ҳам қўллаб-қувватланмоқда ва агар бу харажатлар сусайса, кучсизланиши мумкин.
Хўш, буларнинг барчаси оддий америкалик учун нимани англатади? BBC Verify далиллар президентнинг даъволарини тасдиқлайдими-йўқми, шуни ўрганиб чиқди.
АҚШнинг кенгроқ иқтисодиёти сўнгги Америка тарихий стандартларига кўра барқарор суръатларда кенгаймоқда.
- бу иқтисодчилар АҚШ иқтисодиёти ҳажмини баҳолашда фойдаланадиган кўрсаткичдир - ва ҳозирда йиллик 2,2% суръатда ўсмоқда.
Умуман олганда, у 2024 йил охиридан, яъни Трамп иккинчи муддатини бошлашидан сал олдинги даврдан бери қарийб 3,2% га ўсди.
Бу худди шу даврдаги бошқа ҳар қандай G7 етакчи иқтисодиётидан кўпроқ ўсишдир.
АҚШнинг ўсиш суръати Халқаро валюта жамғармаси (ХВЖ) прогноз қилганидан кучлироқ бўлди.
Ўша пайтда у Трампнинг импорт божлари инвестициялар ва истеъмол харажатларига салбий таъсир кўрсатишини кўрсатиб, ўз прогнозларини қисқартирган эди.
Шуни ҳам таъкидлаш жоизки, Трамп кейинги ойларда тарифларни сезиларли даражада юмшатди ва бу дастлаб иқтисодиётга кутилган таъсирни камайтирди.
Сўнгги йилларда АҚШ иқтисодиёти Америка технология компанияларининг СИга, жумладан, бутун мамлакат бўйлаб маълумотларни қайта ишлаш марказларини қуришга жуда катта маблағлар жўнатаётгани билан ҳам кучли қўллаб-қувватланди.
АҚШ корхоналари томонидан 2026 йил август ойида маълумотларни қайта ишлаш марказлари қурилишига қилинган харажатлар
(улардаги IT-аппарат воситаларини истисно қилганда) 5 миллиард долларни ташкил этди, бу Трамп лавозимга қайтган пайтдаги ойлик даражадан деярли икки баравар кўпдир.
Кўплаб америкалик сайловчилар 2024 йилги президентлик сайловларида Жо Байденни пандемиядан кейин нархларнинг кескин ошиши туфайли келиб чиққан қийинчиликларда айблаб, жазолашни хоҳлашган эди.
АҚШдаги ҳозирги инфляция даражаси
Бу ҳали ҳам Байден давридаги 2022 йилдаги 9 фоизлик сўнгги энг юқори чўққидан сезиларли даражада паст, аммо Дональд Трамп 2025 йил январида мерос қилиб олган 3 фоизлик даражадан юқори.
Иқтисодчиларнинг ҳисоб-китобларига кўра
Трамп лавозимга қайтганидан кейин киритган янги тарифлар бўлмаганида, АҚШда инфляция пастроқ бўлар эди.
Эрондаги уруш, шунингдек, глобал энергия нархларига таъсири ҳамда Яқин Шарқдан нефть ва ёнилғи етказиб беришдаги йирик узилишлар орқали АҚШ инфляциясининг ошишига ёрдам берди.
АҚШда бир галлон дизель ёнилғиси нархи
- нафақат ҳайдовчилар, балки қишлоқ хўжалиги ва саноатда ҳам кенг қўлланиладиган ёнилғи - сентябрь ойида рекорд даражадаги 6,52 долларга етди.
Трамп лавозимага қайтганидан бери мол гўшти ва кофе каби баъзи асосий озиқ-овқат маҳсулотлари нархи ошди, гарчи тухум нархи тушган бўлса-да.
Ва баъзи АҚШ чакана сотувчилари огоҳлантиришди
АҚШдаги хонадонларнинг ўртача даромади Трамп даврида ҳали ҳам ортиб бормоқда.
Медиана даромади - инфляция ҳисобга олинганидан кейин - 2025 йилда 2,6% га ошиб, 87 460 долларни ташкил этди, бу илгари қайд этилган энг юқори кўрсаткичдир.
Бироқ, Солиққа тортиш ва иқтисодий сиёсат институти (ITEP) таҳлилий маркази қуйидагиларнинг умумий таъсирини баҳолади
- Трампнинг солиқларни қисқартириши
- Миллионлаб америкаликлар учун тиббий суғуртани арзонлаштирган қўшимча давлат субсидияларининг тугаши
- Трампнинг иккинчи муддатида кутилганидан юқорироқ нархлар ошиши, шу жумладан тарифлар ва Эрон уруши билан боғлиқ бўлганлари
ИТЕП'нинг таъкидлашича, хонадонларнинг ўрта даражадаги бешдан бир қисми 2026 йилда акс ҳолда бўлиши мумкин бўлган ҳолатга нисбатан ўртача қарийб 1 700 долларга камроқ даромад олган, энг камбағал бешдан бир қисми эса қарийб 750 долларга камроқ даромад олган.
Бундан фарқли ўлароқ, энг бой 1% аҳоли асосан Трампнинг солиқларни қисқартириши сабабли, акс ҳолда бўлиши мумкин бўлган ҳолатга нисбатан ўртача 12 560 долларга бойигани ҳисоблаб чиқилган.
ИТЕП'нинг тарифларнинг турли даромад даражасидаги Америка хонадонларига таъсири бўйича ҳисоб-китоблари Tax Foundation таҳлилий марказининг ҳисоб-китобларига кенг даражада мос келади.
Трамп унинг тарифлари Американи
«иш ўринлари билан тўлдириб ташлашини» айтган эди
У Оқ уйга қайтганидан бери иқтисодиётга ойига ўртача 34 000 та иш ўрни қўшилди.
Лекин бу Байден президентлигининг сўнгги йилида ҳар ой қўшилган 122 000 та иш ўрнидан анча пастдир.
Ва ишлаб чиқариш соҳасида ишлаётган америкаликлар сони
- 2026 йил сентябрида 12,6 миллион киши - Трампнинг иккинчи муддати бошланганидагидан бироз камроқ.
Шунга қарамай,
АҚШда ишсизлик даражаси нисбатан пастлигича қолмоқда
Бунинг сабабларидан бири - Трампнинг иммиграцияга қарши кураши ва депортация дастури бўлиб, бу АҚШдаги мавжуд ишчи кучини қисқартирди
АҚШ давлат қарзлари Трампнинг иккинчи муддати давомида, қисман унинг катта солиқ қисқартиришлари сабабли ошди.
Федерал ҳукумат дефицити - солиқ тушумлари ва харажатлар ўртасидаги фарқ - ташкил этди
2026 йил сентябригача бўлган йилда 2 триллион доллар. Бу қарийб 6% га тенг
Ва АҚШ дефицити 2030 йилга келиб ЯЎМнинг 8% дан кўпроғига кўтарилиши кутилмоқда.
Давлат қарзларининг ушбу юқори даражасининг ўзи АҚШ ЯЎМ ўсишини қўллаб-қувватлашга ёрдам бермоқда.
ХВЖ АҚШ давлат қарзларининг ҳаддан ташқари кўплиги
, ундан дефицитни қоплаш учун фойдаланилади, ва мамлакатнинг жадал ортиб бораётган миллий қарзи Америкада келажакдаги молиявий инқироз хавфини ошираётганидан огоҳлантирди. Бу аксарият Америка хонадонларига жуда оғир салбий таъсир кўрсатади.
Кенгаяётган дефицит, шунингдек, АҚШ ҳукуматига молиявий бозорларда қарз олиш учун юқорироқ фоиз белгиланаётганининг сабабларидан биридир.
10 йиллик АҚШ давлат облигацияларининг даромадлилиги Трамп 2025 йил январида лавозимга қайтганидан бери кескин кўтарилди ва ҳозирда 5% дан юқори, бу 2007 йилги глобал молиявий инқироз оқибатларидан бери энг юқори кўрсаткичдир.
АҚШ давлат қарзлари бозор қийматининг бундай ошиши Америка хонадонлари учун ипотека ставкаларига ҳам юқорига қараб босим ўтказади.
Янги
30 йиллик АҚШ ипотекаси бўйича фоиз ставкаси 7,4% га кўтарилди
Бу АҚШ уй-жой бозоридаги қийинчиликларни ошириб, биринчи марта уй сотиб олувчилар учун уйларни камроқ ҳамёнбоп қилди. Бу, шунингдек, кўплаб амалдаги уй эгаларининг кўчиб ўтишни хоҳламаслигига олиб келди, чунки бу пастроқ ставкаларда олинган арзонроқ ипотекаларидан воз кечишни англатади