Британиянинг нуфузли мактаблари ўқувчилар ва фойда илинжида Ҳиндистонга йўл олмоқда

Британиянинг элита мактаблари ўқувчилар ва фойда излаб Ҳиндистонга йўл олмоқда

Харроунинг Бенгалурудаги кампусида ўқувчилар мактабнинг анъанавий шляпалари ва формаларини кийиб юришади.

Ҳиндистоннинг шимоли-ғарбидаги Пенжаб штатининг Чандигарҳ шаҳри чеккасида шу йил бошида 473 йиллик тарихга эга Британия хусусий мактаби ўзининг қизлар учун мўлжалланган илк халқаро кампусини очди.

Мактабнинг Англиянинг Бедфордшир графлигидаги майдонида жойлашган, диққатни тортадиган готика услубидаги марказий биносидан фарқли ўлароқ, Ҳиндистондаги ҳудуд замонавийроқ бўлиб, махсус қурилган ўқув блокларига эга. Шунга қарамай, кўзга ташланиб турадиган қизил ғиштли соат минораси мактабнинг Британиядаги илдизларини аниқ акс эттиради.

Бедфорд Моҳали мактаби — Ҳиндистон бўйлаб ўз кампусларини ташкил этаётган, мамлакатдаги энг қадимги учта мактабни ҳам ўз ичига олган камида ярим ўнлаб Британия хусусий мактабларининг (бой тарихга эга, ўқиш учун тўлов олинадиган элита хусусий мактаблар) энг охиргисидир. Уларнинг бу қадами Хитойда шароитлар қийинлашаётгани ва Британия 2025 йил 1 январдан бошлаб хусусий мактаб тўловларига ҚҚС жорий этаётган бир пайтда юз бермоқда.

2023 йилдан бери Ҳиндистоннинг Силикон водийси ҳамда дастурий таъминот ва стартап фирмалари маркази бўлмиш Бенгалуру Ҳиндистоннинг биринчи бош вазири Жаваҳарлал Неру таҳсил олган нуфузли Харроу мактабига мезбонлик қилиб келмоқда. Шрусбери мактаби Марказий Ҳиндистондаги Бҳопал шаҳрида ўз кампусини очди, Веллингтон коллежи эса ўзининг ҳурматли университетлари ва коллежлари сабабли ўзини “Шарқнинг Оксфорди” деб атайдиган ғарбий Пуна шаҳрини танлади.

Миллфилд, Қиролича Елизавета мактаби ва бошқа бир қанча мактаблар ҳам яқин йилларда сунъий йўлдош кампусларини режалаштираётгани айтилмоқда.

Ўн йиллар давомида Ҳиндистонда элита ва аристократик оилаларга хизмат кўрсатадиган, мустамлакачилик даври Британия хусусий мактаби моделига асосланган маҳаллий интернат мактаблари мавжуд эди. Аммо янги бойиган ҳинд оилалари ўз фарзандларининг кўпроқ халқаро тажрибага эга бўлишини тобора кўпроқ хоҳлаётгани сабабли бозор жадал кенгайди.

“Бизнинг халқаро ўқув дастуримиз уларнинг кўпчилиги учун асосий ҳаракатлантирувчи омилдир”, деди Бенгалурудаги Харроу мактаби раҳбари Кэролайн Паско BBCга.

Харроу ва Бедфорд Ҳиндистонда бошланғич даражадан тортиб A-level даражасигача бўлган бутун Кембриж ўқув дастурини — бутун дунё бўйлаб 10 000 та мактаб томонидан қўлланиладиган глобал таълим тизимини таклиф қилувчи кам сонли мактаблар қаторига киради.

Бедфорд мактаби — Ҳиндистонга кириб келган камида ярим ўнлаб Британия хусусий мактабларининг энг янгисидир

Катта оиласи Ҳиндистон бўйлаб мактаблар тармоғини бошқарадиган Ҳарсимран Сингҳ Коччар ўзининг беш ёшли қизи Паринитни Бедфорд Моҳалига юборишни танлаганини, чунки мактаб “фақат академик билимларга эмас, балки характерни ривожлантириш ва ўзига бўлган ишончга ҳар томонлама эътибор қаратишини” айтади.

У, шунингдек, кўплаб ҳинд муқобилларидан фарқли ўлароқ, мактабда “VIP маданияти” йўқлиги уни ўзига жалб қилганини таъкидлади.

“Барча болаларга бир хил муносабатда бўлинади. Вазирлар ва бюрократларнинг фарзандлари каттароқ имтиёзларга эга бўлишмайди”, деди Сингҳ.

Пасконинг айтишича, бадавлат маҳаллий оилалардан ташқари, Ҳиндистондан ташқарида яшовчи ҳиндлар ҳам ушбу мактаблар учун муҳим бозор ҳисобланади — шу жумладан, узоқ вақт чет элда бўлганидан Contingent кейин ватанига қайтганлар, шунингдек, Буюк Британия ёки Яқин Шарқда бўлиб, фарзандларининг ўз илдизлари билан боғланишини хоҳлайдиганлар.

Бенгалурудаги Харроу ходимларининг олтмиш фоизи халқаро мутахассислардир ва бошқалар каби, мактаб ҳам кампусга ўзининг ўзига хос анъаналарини олиб келган: ўқитувчилар Beaks деб аталади, ўқувчилар анъанавий Харроу шляпалари ва формасини кийишади ҳамда улар The Long Ducker — бутун дунё бўйлаб унинг мактабларида ўтказиладиган кросс югуришида иштирок этишади. Шунга оид уйлар тизими ҳам мавжуд, бу анъанавий Британия таълимининг классик хусусиятидир.

Ушбу эски мактаб урф-одатлари ҳар куни эрталаб Ҳиндистон давлат мадҳиясини куйлаш ёки асосий ҳинду байрами бўлмиш Ганеш Чатуртҳини нишонлаш каби маҳаллий анъаналар билан мужассамлашган.

Бенгалурудаги Харроу каби мактаблар мусиқа ва драма каби дарсдан ташқари машғулотларни ҳам рағбатлантиради.

Ҳиндистоннинг ортиб бораётган иқтисодий мавқеи ва янги пайдо бўлган миллионерлар аҳолисининг кўпайиши табиий равишда кенгайишни қўллаб-қувватласа-да, бу ўсишнинг бир қисми Хитойдаги секинлашув ҳисобига амалга ошмоқда.

Сўнгги ўн йилликда Британия хусусий мактабларининг чет элдаги кенгайишининг катта қисми Хитой ва Гонконг ҳисобига тўғри келди — Буюк Британиянинг 50 та мактаби томонидан бошқариладиган 151 та сунъий йўлдош кампусларининг ярми ана шу икки жойда жойлашган.

Аммо Буюк Британияда жойлашган Хусусий таълим сиёсати форуми (PEPF) таҳлил марказининг 2025 йилги тадқиқотига кўра, меъёрий ўзгаришлар ва “миллий ҳукуматлар томонидан синчковлик билан текшириш ва ҳатто қаршилик кўрсатиш”дан сўнг бу ўсиш секинлашди.

PEPF маълумотларига кўра, 2024 йилда Хитойнинг мактаблардан ватанпарварлик таълимини барча фанларга сингдиришни талаб қилувчи янги қонуни кенгайишни янада мураккаблаштирди ва ҳатто баъзи режалаштирилган кампусларнинг бекор қилинишига олиб келди, бу эса ушбу мактабларни Ҳиндистон ва Вьетнам как бошқа йўналишларга қарашга мажбур қилди.

Бундан ташқари, Британия 2024 йилги Кузги бюджетда хусусий мактаб тўловларига 20 фоизлик ҚҚС жорий этди. Бедфорд Моҳали мактаби асосчиси ва директори Наоми Аткинснинг айтишича, бу жуда кўп хусусий мактабларни чет элдан имкониятлар излашга мажбур қилди.

“Улар ночор аҳволда. Илгари халқаро миқёсда кенгайишни изламаганлар ҳам энди тўсатдан Ҳиндистонда фаоллашиб қолди”, деди у BBCга.

Тўқ маҳаллий оилалар ва Ҳиндистондан ташқарида яшовчи ҳиндлар Ҳиндистондаги Британия мактаблари учун асосий мақсадли бозор ҳисобланади

Аммо у Ҳиндистон осон бозор бўлмаганини тан олади.

Ушбу мактабларнинг аксарияти маҳаллий инвесторлар ёки операторлар билан ҳамкорликда фаолият юритади.

Бошқа мамлакатлардаги мактаблар бир вақтлар тушумнинг 10 фоизи миқдорида битимлар тузишга муваффақ бўлган бўлиши мумкин — бу маҳаллий ҳамкор-инвестордан олинадиган тўлов — Ҳиндистонда маржа баъзи ҳолларда 1 фоизгача тушиб кетган бўлиши мумкин, дейди Аткинс.

Унинг айтишича, бозор ҳажми баъзан ортиқча баҳоланган.

Ҳиндистонда 250 миллионга яқин мактаб ўқувчиси бўлса-да, инглиз тилидаги таълим мамлакатда чуқур илдиз отган ва маҳаллий провайдерларнинг рақобати Хитой, Корея ёки Вьетнам каби бошқа инглиз тилида гаплашмайдиган мамлакатларга қараганда анча кучли.

Ҳиндистоннинг аҳоли жон бошига тўғри келадиган даромади ҳам анча паст ва Британия мактаблари томонидан ундириладиган юқори тўловлар — тўлиқ пансион учун 15 000 фунт стерлинг ёки ундан юқори бўлиши мумкин — ўсишни чеклаб қўйиши мумкин.

“Мен Индонезия, Малайзия ва Хитойда ишлаганман, лекин ҳиндлар нархга жуда сезгир — улар арзонроқ нархларни яхши кўришади”, дейди Аткинс.

Шу сабабли Бедфорд Моҳали ўз тўловларини бошқа Британия мактаблари томонидан ундириладиган тўловларнинг қарийб ярми миқдорида белгилади.

PEPF маълумотларига кўра, 2011-12 ва 2022-23 йиллар оралиғида Британия мактабларининг сунъий йўлдош кампуслари 152,4 миллион фунт стерлинг фойда келтирди ва бу фойда йиллар давомида кескин ошди.

Аммо Ҳиндистонда ўсиш кескин эмас, балки босқичма-босқич бўлиши мумкин.

Мамлакатнинг мустамлакачилик мероси ва янги бойлиги ушбу узоқ вақтдан бери мавжуд бўлган муассасалар учун катта бизнес имкониятини яратади, аммо ҳеч бўлмаганда ҳозирча бу Хитой бозорининг йўқотилишини қоплаш учун етарли даражада катта бўлиши даргумон.