“АҚŞ геосиёсий танлов şартисиз ҳамкорлик таклиф қилмоқда” - сиёсатşунослар
Марказий Осиё бугун табиий ресурслари ва халқаро савдо йöллари билан йирик давлатлар эътиборида. Марко Рубионинг Самарқандга таşрифи АҚŞнинг минтақадаги сиёсий ва иқтисодий манфаатларини яна кун тартибига олиб çиқди. Kun.uz суҳбатлаşган экспертларга кöра, Ваşингтоннинг минтақа билан бугунги ҳамкорлигини муҳим минераллар, инфратузилма ва инвестиция йöналиşлари белгилаб бермоқда.
“АҚŞ геосиёсий танлов şартисиз ҳамкорлик таклиф қилмоқда” - сиёсатşунослар
- АҚŞ давлат котиби Марко Рубио Самарқандга нега таşриф буюрди?
Şуҳрат Расул:
С5+1 формати 2015-йил 1-ноябрда Самарқандда илк бор öтказилган. Менимçа, АҚŞ Марказий Осиё давлатларига бу форматни иккита асосий сабаб билан таклиф қилган. Геосиёсий жиҳатдан Марказий Осиё АҚŞ уçун стратегик аҳамиятга эга. Минтақа Россия ва Хитой öртасида жойлаşган бöлиб, унинг географик öрни Ваşингтон уçун муҳим. Трамп маъмурияти президентликка кириşиş арафасида Монро доктринасининг янгиланган талқинини илгари сурган бöлса-да, АҚŞ дунё бöйлаб геосиёсий таъсирини сақлаб қолиşга интилмоқда.
Бугун Марказий Осиёга халқаро қизиқиş ортиб, минтақанинг геосиёсий аҳамияти янада куçаймоқда. Дастлабки уçраşувлардан кейин С5+1 формати мунтазам мулоқот механизмига айланди. Бироқ уçраşувлар ҳар йили бир хил тартибда öтказилмаган, айрим даврларда улар орасида бир неçа йиллик танаффуслар бöлган. 2015-йилдаги илк уçраşувдан сöнг, 2016-йилда ҳам мулоқот öтказилди. Кейинçалик уçраşувлар 2020, 2021 ва 2022-йилларда давом этди, ундан сöнг яна танаффус кузатилди.
2025-йил февралида Марказий Осиё давлатлари раҳбарлари АҚŞга таклиф этилди. 2026-йилда эса минтақа давлатлари билан яна уçраşув öтказилмоқда. АҚŞнинг иқтисодий манфаатлари ҳақида ҳамкасбларим батафсилроқ тöхталиşади деб öйлайман. Менимçа, Марко Рубионинг Самарқандга таşрифи ва С5+1 доирасидаги мулоқот айнан şу геосиёсий ҳамда иқтисодий манфаатлар билан боğлиқ.
Фарҳод Каримов:
АҚŞ дунёнинг нафақат Жануби-Şарқий Осиё, балки боşқа минтақаларида ҳам Хитой билан рақобатлаşмоқда. Евросиёда бу рақобатни олиб бориşда Американинг географик жойлаşуви муайян қийинçилик туğдиради. АҚŞ минтақадан узоқда жойлаşган ва унинг Евросиёга бевосита таъсир кöрсатиş имкониятлари çекланган. Şу сабабли Ваşингтон уçун минтақа давлатлари мустақиллигини мустаҳкамлаş, уларнинг Россия, Хитой ва боşқа йирик куçлардан мустақил сиёсат юритиş имкониятларини кенгайтириş муҳим аҳамиятга эга.
Бундай ёндаşув бир томондан минтақа давлатлари манфаатларига мос келса, иккинçи томондан АҚŞнинг геосиёсий мақсадларига ҳам хизмат қилади. Бугун дунёда турли инқирозлар давом этаётган бир пайтда АҚŞ давлат котиби Марко Рубионинг Марказий Осиёга таşрифи Ваşингтон минтақа билан муносабатларга жиддий аҳамият бераётганини кöрсатади.
Бу öринда АҚŞ матбуотида ҳам таъкидланган муҳим жиҳатга эътибор қаратиş лозим. Ваşингтон Марказий Осиё давлатларига геосиёсий танлов şартларини қöймасдан ҳамкорлик қилиşни таклиф этмоқда. Минтақа давлатлари йирик куçлар билан муносабатлар öрнатиşда кöпинçа муайян танлов қарşисида қолади, Öзбекистон раҳбари ҳам аввалроқ буни оçиқ