АҚШ ДР Конгодаги низо сабабли Руанда мудофаа вазирлигига қарши санкциялар киритди
Конго Руандани М23 исёнчиларини қўллаб-қувватлашда ва ўзининг низолардан азият чекаётган Шарқидаги минералларни талон-торож қилишда айбламоқда
АКШ КДРдаги низо сабабли Руанда мудофаа вазирлигига қарши санкциялар киритди
Шарқий КДР низо гирдобида қолмоқда, M23 2025 йилнинг январида Гома ва Букавуни қайта эгаллаб олди
Америка Қўшма Штатлари Конго Демократик Республикаси (КДР) шарқидаги M23 исёнчилар гуруҳини қўллаб-қувватлаётгани айтилаётгани сабабли Руанда мудофаа вазирлигига қарши санкциялар жорий этди ва Кигалига ўз қўшинларини олиб чиқиб кетиш ҳамда исёнчиларни қўллаб-қувватлашни тўхтатиш бўйича босимни кучайтирди.
«Руанда M23'ни қўллаб-қувватлашни тўхтатиши ва ўз қўшинларини КДР шарқидан олиб чиқиб кетиши керак», деди АҚШ Молия вазири Скотт Бессент.
Санкциялар Руанда ва КДР низога чек қўйишга қаратилган ҳамда АҚШ воситачилигида тузилган тинчлик битимини имзолаганидан бир неча ой ўтиб эълон қилинди.
КДР шарқида ҳарбий ҳаракатлар 2025 йилнинг январ ойидан бери давом этмоқда, ўшанда M23 Гома ва Букаву шаҳарларини эгаллаб олган эди. Руанда M23'ни қўллаб-қувватлашини рад этади.
АҚШ Молия вазирлигининг билдиришича, Руанда мудофаа вазирлиги КДР шарқида M23 билан биргаликда жанг қилиш учун минглаб ҳарбийларни юборган ҳамда уларни қурол-яроғ, техника, логистика ва ўқув машғулотлари билан таъминлаган.
M23 Шимолий ва Жанубий Кивунинг фойдали қазилмаларга бой ҳудудларини, жумладан Жанубий Кивудаги олтин қазиб олинадиган ҳудудларни ва колтан ишлаб чиқарувчи асосий ҳудуд бўлмиш Рубаяни ўз назоратига олди. Вашингтоннинг таъкидлашича, исёнчилар назоратидаги ҳудудлардан олинган маъданлар Руанданинг таъминот занжирларига кириб бормоқда ва Руанда ўзи ишлаб чиқаргандан кўра кўпроқ маъдан экспорт қилмоқда.
Санкциялар 2025 йилнинг декабрида АҚШ воситачилигида Конго ва Руанда президентлари томонидан имзоланган Вашингтон келишувларини мустаҳкамлашга қаратилган. Келишув низога чек қўйиш ҳамда минтақавий савдо ва инвестицияларни кенгайтириш учун ишлаб чиқилган эди, аммо ҳарбий ҳаракатлар давом этмоқда.
24 октябрь куни, санкциялар эълон қилинишидан олдин, КДР Президенти Феликс Чисекеди халқаро ҳамжамиятни Руандага босимни кучайтиришга чақирди.
«Биз халқаро ҳамжамиятдан Руандага қарши аниқ санкциялар жорий этишини ва босимни оширишини қатъий талаб қилишимиз керак, токи мамлакатимизда ниҳоят барқарор тинчликни таъминлай олайлик», деди у.
Reuters агентлигига берилган баёнотда КДР Ташқи ишлар вазирлиги санкцияларни олқишлади ва Руандани Вашингтон келишувлари бўйича ўз мажбуриятларини бажаришга, БМТ Уставини ҳурмат қилишга ва ўз қўшинларини Конго ҳудудидан олиб чиқиб кетишга чақирди.
«Вашингтон келишувлари Руанда хавфсизлигига оид аниқ мажбуриятларни, хусусан, КДР томонидан ҳомийлик қилинадиган FDLR геноцид қуролли тўдасини зарарсизлантиришни ўз ичига олади, аммо бу мажбуриятлар умуман бажарилмаяпти ва ҳеч ким жавобгарликка тортилмаяпти», деди Руанда ҳукумати возизи Йоланда Маколо BBC'га.
FDLR — бу Руандада 1994 йилда юз берган геноцид учун жавобгар бўлганлар билан боғлиқ қуролли тўдадир. Кигали уни хавфсизликка таҳдид деб билади ва ўз ҳарбий позициясини оқлаш учун унинг КДР шарқида мавжудлигини рўкач қилади.
«Руанда КДРнинг ушбу мажбуриятларни бажариш тайёргарлигига параллел равишда ва воситачи барча томонларни жавобгарликка тортган ҳолда Вашингтон келишувларини тўлиқ амалга оширишга тайёрлигича қолмоқда», деди у.
АҚШ, шунингдек, Руанда хавфсизлик хизматларига хизмат кўрсатувчи молиявий муассаса — Zigama Credit and Savings Society'га нисбатан ҳам санкция қўллади.
Вашингтоннинг билдиришича, у M23 ва унинг сиёсий қаноти бўлмиш Конго дарёси альянси учун ўнлаб миллион долларлик транзакцияларни енгиллаштирган, Руанда кучлари учун Хитойдан ҳарбий техника молиялаштирилишига ёрдам берган ва исёнчилар назоратидаги ҳудудлардан Кигалига олтин ташилишига имкон яратган.
Санкциялар АҚШ юрисдикцияси остидаги белгиланган ташкилотларнинг активларини музлатади ва агар рухсат берилмаган ёки истисно қилинмаган бўлса, одатда АҚШ жисмоний ва юридик шахсларига улар билан муомала қилишни тақиқлайди. Қоидабузарликлар АҚШ ва хорижий томонлар учун жарималарга олиб келиши мумкин.
Бу чоралар 2026 йилнинг мартида АҚШ томонидан Руанда армияси ва тўрт нафар юқори мартабали ҳарбий қўмондонга нисбатан қўлланилган аввалги санкциялардан сўнг амалга оширилди. АҚШ, шунингдек, 2026 йилнинг июнида низоли маъданларни ноқонуний олиб ўтишда айбланган Gasabo олтинни қайта ишлаш заводи ва учта кончилик компаниясига қўшимча санкциялар киритди.
Руанданинг халқаро спорт алоқалари бўйича ҳам босим ортиб бормоқда. АҚШнинг икки сенатори Миллий баскетбол ассоциациясини (NBA) Кигали билан тижорий муносабатларини қайта кўриб чиқишга чақириб, бу лиганинг инсон ҳуқуқларига содиқлиги ҳақидаги баёнотларига мос келиш-келмаслигини сўроқ остига олди.
23 октябрь куни NBA комиссари Адам Сильверга юборилган мактубда сенаторлар Жефф Меркли ва Марша Блэкберн инсон ҳуқуқлари бузилиши ҳақидаги айбловлар фонида лиганинг Руанда билан давом этаётган ҳамкорлиги юзасидан хавотир билдирдилар.
NBA ҳозирча мактубга мазмунан жавоб қайтаргани йўқ.
Руанда ўз халқаро нуфузини ошириш учун юқори даражадаги спорт ҳомийликларидан фойдаланди. Шу ой бошида у 2030 йилларнинг бошида Формула 1'нинг Африка Гран-присига мезбонлик қилиш бўйича 10 йиллик шартномани қўлга киритди.
Мамлакатнинг «Арсенал»га ҳомийлиги 2026 йилда якунланди, «Бавария» ҳам Visit Rwanda билан тижорий ҳамкорлигини тўхтатди.