Zimbabvelik yozuvchi mukofotga sazovor boʻlgan hikoyani yozishda sunʼiy intellektdan foydalanganini rad etdi

Zimbabvelik yozuvchi mukofotga sazovor boʻlgan hikoyani yaratishda AI (sunʼiy intellekt)dan foydalanganini inkor etdi

Simbarashe Kundizeza akvariumlar haqidagi sheʼr uni Zimbabvedagi oilasining qiyinchiliklari haqida hikoya yozishga ilhomlantirganini aytdi

Zimbabvelik muallif Simbarashe Kundizeza bu yilgi Afrika yozuvchilari uchun Keyn mukofotini (Caine Prize for African Writing) qoʻlga kiritgan qisqa hikoyasini yaratishda sunʼiy intellektdan (AI) foydalangani haqidagi daʼvolarni rad etdi.

Uning bu raddiyasi 10 000 funt sterling ($13 000) miqdoridagi mukofotni olganidan bir hafta oʻtib hamda yaqinda Atlantic jurnalida chop etilgan maqolada Pangram sunʼiy intellektni aniqlash dasturi oilasi moliyaviy qiyinchilikka duch kelgan bola haqidagi ushbu hikoya toʻliq AI tomonidan yaratilganini koʻrsatgani aytilganidan keyin yangradi.

«Shubha-gumonlarga oʻrin qoldirmaslik uchun aytamanki, "The Blue Fighter"ni men yozganman», — deb yozdi u X platformasida.

Bu ayblov ijtimoiy tarmoqlarda keskin eʼtirozlarga sabab boʻldi va Keyn mukofoti komissiyasi raisi Ella Vakatama BBC ga bergan intervyusida AQSh jurnali toʻliq tekshiruv natijalarini kutmasdan maqola chop etganidan hayratda ekanini aytdi.

«Men The Atlantic Pangram bilan bir qatorda mukofotga va ushbu gʻolibga putur yetkazishdan oldin mutaxassislar tomonidan haqiqiy insoniy tekshiruv oʻtkazilgani haqidagi dalillarga ega boʻlish uchun buni surishtirishga koʻproq vaqt ajratganida edi, deb xohlardim»,

dedi Vakatama BBC ning Front Row dasturida.

Keyn mukofoti vasiylik kengashi raisi juma kuni ushbu daʼvo va Vauhini Varaning maqolasi boʻyicha u bilan bogʻlanishganini aytdi -

Yet Another Prizewinner Seems to Be AI (Яна бир мукофот ғолиби АИга ўхшайди)

Bu voqea bu yilgi boshqa adabiy mukofotlar atrofidagi bahslar manzarasida yuz bermoqda, xususan, Trinidadlik yozuvchi Jamir Nazir AIdan foydalanganlikdagi ayblovlarga qaramay qoʻlga kiritgan Hamdoʻstlik qisqa hikoyalar mukofoti (Commonwealth Short Story Prize) va kanadalik-gaitilik muallif Telison Oreliyenning oʻzi rad etayotgan daʼvolar — debyut romanida AIdan foydalangani haqidagi gap-soʻzlar sabab Frantsiyaning yetakchi adabiy mukofoti Gonkurdan oʻz nomzodini qaytarib olishi shular jumlasidandir.

Oʻz maqolasida Vakatamadan iqtibos keltirgan Vara Kremniy vodiysiga nisbatan ehtiyotkorligi «asosli va oqilona» ekanini aytdi, ammo Pangram’ning ichki tadqiqotlari uning xulosalari kamdan-kam hollarda xato boʻlishini koʻrsatganini qoʻshimcha qildi.

Ijtimoiy tarmoqlarda ushbu maqolaga bildirilgan munosabatlar orasida afrikalik yozuvchilarning bunday ayblovlar asosan oqshosh boʻlmagan yozuvchilarga qaratilganiga shama qiluvchi fikrlari ham bor.

The Republic jurnalining nigeriyalik asoschisi Uole Laval The Atlantic maqolasini «aqlsizlik, irqchilik va mutlaqo axloqsizlik» deb taʼrifladi.

Oʻtgan yili "Welcome to Anywhere" romani chop etilgan zimbabvelik yozuvchi Jo Ruzvidzo Kundizezani qoʻllab-quvvatlashini va «ushbu adabiy asossiz tintuvga qarshi kurashish» vaqti kelganini aytdi.

Nigeriyalik nashriyotchi Modupe Daramola «bu AI ayblovlari nega aynan qorajonuz va afrikalik yozuvchilarga qaratilayotgani» va ular nega tez-tez nomaʼqul darajada sinchkovlik bilan tekshirilayotganini muhokama qilish muhimligini taʼkidladi.

«Bunda juda xunuk va shubhali bir narsa bor», — deb yozdi Noisy Streetss Limited nashriyoti egasi X platformasida.

«Pangram’ning oʻzi ham AI asosida ishlaydi. Nega unga berilgan baho uzil-kesil deb qabul qilinishi kerak?» — deya qoʻshimcha qildi u.

Vakatamaning aytishicha, Keyn mukofotining ichki tekshiruvi doirasida Kundizeza oʻz qoralamalarining turli bosqichlariga oid hujjatlarni taqdim etadi va barcha hakamlar hamda 2025 yilda "The Blue Fighter"ni birinchi boʻlib chop etgan The Shallow Tales Review nashri bilan muhokamalar davom etmoqda.

Kundizeza oʻz bayonotida hikoyaning ilhom manbai haqida «aniq va hujjatlashtirilgan tarixga» ega ekanini aytdi va uning yaratilish xronologiyasini bayon etdi.

Canongate Books nashriyotida ham muharrir boʻlib ishlaydigan Vakatamaning taʼkidlashicha, ilgari chop etilgan ishlar qabul qilinadigan Keyn mukofotiga topshirilgan asarlar AI boʻyicha tekshirilmaydi, ammo yozuvchilar oʻz asarlarining original ekaniga kafolat berishadi.

U arizalarni tekshirish uchun printsipial jihatdan AIdan foydalanishga qarshi emasligini, ammo «ushbu holatda uning oxirgi hakam sifatida ishlatilishiga qarshi» ekanini qoʻshimcha qildi.

Vakatama, shuningdek, Pangram «hali toʻliq sinovdan oʻtmaganini» yodda tutish muhimligini aytdi.

«Men yozuvchilarning, xususan, bu holatda qorajonuz yozuvchilarning mehnati hali eng yaxshi holatda ham xom va chala boʻlgan narsa uchun sinov maydoni boʻlishidan mamnun emasman».

Tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, AI detektorlari inson tomonidan yozilgan matnni xato ravishda AI tomonidan yaratilgan deb belgilashi mumkin. Vara har qanday AI-aniqlash mahsuloti, «hatto Pangram kabi yaxshi boʻlsa ham», «100% aniq boʻla olmasligini» tan oldi.

Oʻz maqolasida u Pangram tadqiqotlarini keltirish bilan bir qatorda Bryussel Ozod universiteti tadqiqotchilarining yaqinda eʼlon qilingan maqolasidan iqtibos keltirdi, unda aytilishicha, Pangram va boshqa ikkita AI-aniqlash vositasi ingliz tili ona tili boʻlmagan shaxslarning ingliz tilidagi matnlarini tekshirganda biror marta ham xato qilmagani aniqlangan.

Tadqiqotda aytilishicha, Pangram kabi vositalarga «keyingi tekshiruvlar uchun dastlabki signal» sifatida qarash kerak.

Vara BBC ning Front Row dasturiga «bu narsalarni aniqlashda» oʻz shaxsiy xulosasiga ham tayanganini va ilgari Keyn mukofotini olgan va u Pangram orqali tekshirib koʻrgan boshqa barcha hikoyalar «100% inson tomonidan yozilgan» deb chiqqanini aytdi.

«Men oʻsha muallifning 2021 yilda yozilgan ilgarigi hikoyasini ham topdim. Uni Pangram orqali tekshirdim. U ham 100% inson tomonidan yozilgan deb chiqdi. Meni hayratda qoldirgan narsa shu boʻldiki, u juda yaxshi va qiziqarli hikoya edi. Ohang jihatidan u ushbu hikoyadan shunchalik farq qiladiki, goʻyo ikkalasini bir kishi yozmagandek».

Bunga javoban Kundizeza shunday deb yozdi: «Yozuvchi turli uslub va janrlarda yoza olmasligini yoki besh va undan ortiq yildan soʻng oʻz mahoratini sezilarli darajada oshira olmasligini taʼkidlash yozuvchilik mahorati va sanʼatini tubdan tushunmaslikdir».

Vara uchun "The Blue Fighter"da ajralib turgan uslubiy xususiyatlardan biri «X, lekin Y» atrofida qurilgan jumla tuzilmalaridan foydalanilgani boʻldi, uning aytishicha, bu AI tomonidan yaratilgan matnlarda koʻp uchraydi.

«Gʻazab bilan emas, balki ushbu lahzaning kelishini boshidan beri bilgan odamning vazmin roziligi bilan», — deb iqtibos keltirdi u hikoyadan, onaning xarakterini tasvirlash boʻyicha misol sifatida.

«Bunday jumlalarning haddan tashqari koʻpligi meni hayratda qoldirdi», — dedi Vara Front Row koʻrsatuviga va hikoyada koʻplab metaforalar ham borligini, bu ham AI tomonidan yozilgan matnlarda tez-tez uchrashini qoʻshimcha qildi.

Keyn mukofotini qoʻlga kiritganining ertasi kuni Kundizeza BBC ga oʻtgan yili Ganadagi tadbirda janubiy afrikalik Vangile Gantsho oʻqigan, otasining akvariumlar yaratishga boʻlgan qiziqishi haqidagi sheʼrini eshitgach, ilhomlanganini aytdi.

U buni 2002 yil atrofida Zimbabveda iqtisodiy muammolar boshlangan paytdagi oʻz hayotidan olingan badiiylashtirilgan tafsilotlar bilan birlashtirganini aytdi.

«Hikoyadagi ota kabi, mening oʻz otam ham... hisobchi edi, lekin u pomidor yetishtirish uchun ishini tashlagan. Shunga koʻra, bu asar ikkalamizning otamizga ham daxldor», — dedi u BBC Newsday ga.

X platformasida Kundizeza «hamkasb yozuvchilar va kitobxonlarning koʻplab tilakdoshlik maktublaridan» kuch olganini aytdi va oʻz xabarini shunday yakunladi: «Eng muhimi, men yozishda davom etaman».