Zavoddan dorixona peshtaxtasigacha. Dori bemorga yetib borguncha nimalarni boshdan kechiradi

Zavoddan dorixona peshtaxtasigacha. Dori bemorga yetib borguncha nimalar sodir boʻladi

Bugun, 25 sentyabr kuni Butunjahon farmatsevtlar kuni nishonlanmoqda. Ushbu sana dori bemorning qoʻliga yetib borishidan ancha oldin boshlanadigan mutaxassislar mehnati haqida soʻzlab berish uchun qulay fursatdir.

Xaridor faqat yakuniy bosqichni koʻradi: farmatsevt kerakli preparatni topadi, uni tekshiradi va qutisini topshiradi. Bungacha dori ishlab chiqarish, yetkazib berish, tashish va saqlash bosqichlaridan oʻtadi. Ushbu bosqichlarning har birida sifatni, saqlash sharoitlarini va qadoqdagi maʼlumotlarning haqqoniyligini nazorat qilish muhimdir.

Dori vositasi bu yoʻlni qanday bosib oʻtishi, sotishdan oldin dorixonada nimalar tekshirilishi va raqamli markirovka har bir qutining harakatini kuzatishga qanday yordam berishini koʻrib chiqamiz.

Birinchi nuqta

Qutining yoʻli korxonadan boshlanadi. Xomashyo sifati, texnologiyaga rioya qilinishi va tayyor mahsulot nazorati preparatning ishlab chiqarishdan qanday chiqishini belgilaydi. Qadoqda identifikatsiya qilish va toʻgʻri qoʻllash uchun zarur boʻlgan maʼlumotlar, jumladan, seriyasi va yaroqlilik muddati koʻrsatiladi.

Raqamli markirovka, oʻz navbatida, alohida qutilarni bir-biridan farqlash imkonini beradi. Bitta preparatning ikkita qutisi bir xil koʻrinishga ega boʻlishi, dozasi bir xil va bir seriyaga tegishli boʻlishi mumkin, ammo har bir markirovkalangan qutining oʻz raqamli kodi boʻladi.

Ushbu kod bilan Asl Belgisi raqamli markirovka qilish milliy axborot tizimidagi qadoq haqidagi maʼlumotlar bogʻlangan. Operatsiyalar toʻgʻrisidagi maʼlumotlar kelib tushishi bilan uning harakatlanish tarixi shakllanadi. Bu tarixning qanchalik toʻliq boʻlishi ishtirokchilarning tizimga maʼlumotlarni qanchalik toʻgʻri va oʻz vaqtida uzatishiga bogʻliq.

Dorixonagacha boʻlgan yoʻl

Yetkazib beruvchilar va logistika xizmatlari dori oʻz xususiyatlarini saqlab qolishi uchun tashish va saqlash sharoitlariga rioya qilishlari shart. Bu, ayniqsa, haroratga sezgir boʻlgan preparatlar uchun juda muhimdir.

Harorat rejimini uskunalar va xodimlar taʼminlaydi, raqamli tizim esa tovar aylanmasi haqidagi maʼlumotlarni qayd etadi. Bunda kuzatuv hujjatlari mahsulot kimdan kelib tushgani va keyin kimga topshirilganini aniqlash imkonini beradi. Markirovka aylanma haqidagi maʼlumotlarni aniq qutilar bilan bogʻlaydi. Bu yetkazib berish haqidagi maʼlumotlarni solishtirish va nomuvofiqliklarni aniqlash imkonini beradi.

Farmatsevtning ishi xaridor bilan uchrashishdan oldin boshlanadi

Dorixona ishi xaridor bilan uchrashishdan ancha oldin boshlanadi: kelib tushgan dorilar peshtaxtalarga qoʻyilishidan oldin tekshirilishi kerak.

"Tovar kelib tushganda biz uning kuzatuv hujjatlariga muvofiqligini, qadoqning butunligini, yaroqlilik muddatlarini va markirovkasini tekshiramiz. Markirovka kodi Asl Belgisi tizimi orqali tekshiriladi, bu esa preparat sotilishidan oldin u haqdagi maʼlumotlarning toʻgʻriligiga ishonch hosil qilish imkonini beradi",

— deydi Navbahor dorixonalar tarmogʻi tijorat direktori Gulxumor Qoraboyeva.

Uning soʻzlariga koʻra, markirovkani tekshirish dorilarni qabul qilish va berishning standart jarayoniga kiradi. Agar maʼlumotlar mos kelmasa, sababi aniqlanguncha va yetkazib beruvchi bilan maʼlumotlar solishtirilguncha preparat sotuvga chiqarilmaydi. Dorixona xodimlari uchun nafaqat farqni payqash, balki dorini xaridorga topshirishdan oldin uni hal qilish ham muhimdir.

Qabul qilib olingandan soʻng toʻgʻri saqlanishini taʼminlash zarur. Dorini berishda farmatsevt chiqarilish shakli va dozasini tekshiradi, shifokor koʻrsatmasini hisobga oladi va oʻz vakolati doirasidagi savollarga javob beradi. Sotishni rasmiylashtirishda kodni skanerlash qutining aylanmadan chiqarilganini aks ettirish imkonini beradi.

CRPT TURON maʼlumotlariga koʻra, 2025 yilda tizimga ulangan dorixona tashkilotlari soni 7 652 tani tashkil etdi — bu 2024 yilga nisbatan 16,7 foizga koʻpdir.

Xaridor bu tekshiruvlarni koʻrmasligi mumkin, ammo dorixonaga boʻlgan ishonch aynan xodimlarning kundalik professionalligi va eʼtiborliligidan shakllanadi. Raqamli vositalar nomuvofiqlikni aniqlashga yordam beradi, keyingi harakatlar esa mutaxassis ishtirokini talab qiladi.

Maʼlumotlar sotishdan oldingi tekshiruvda qanday yordam beradi

Asl Belgisi milliy axborot tizimi (MAT) maʼlumotlariga koʻra, 2025 yilda cheklar boʻyicha 251 milliondan ortiq markirovkalangan dori vositalari qutilari sotilgan. Bunda kodni tekshirish qadoq va uning harakati haqidagi maʼlumotlarni solishtirish imkonini beradi, ammo preparatning oʻzini sifat nazoratidan oʻtkazish oʻrnini bosa olmaydi.

Ruxsat berish rejimi doirasida kassada kod skanerlanganda uning roʻyxatdan oʻtgani, tovarning yaroqlilik muddati, aylanmadan ehtimoliy avvalgi chiqarilgani (agar shunday boʻlgan boʻlsa) va muomalaning ehtimoliy toʻxtatib turilgani — masalan, dori seriyasi qaytarib olinganda — tekshirilishi koʻzda tutilgan. Tekshiruvning salbiy natijasi sotuvni rasmiylashtirishni cheklash uchun asos boʻladi.

Ishlab chiqaruvchi yaroqlilik muddati haqidagi maʼlumotlarni tizimga uzatadi va ularni aniq qutining kodi bilan bogʻlaydi. Bu maʼlumotlar sotishdan oldin ishlatilishi mumkin va farmatsevtning yaroqlilik muddatlarini nazorat qilish boʻyicha ishini toʻldiradi.

Xaridor nimani tekshirishi mumkin

Xaridor ham qadoqni tekshirishi mumkin — buning uchun Asl Belgisi mobil ilovasidan foydalanish va markirovka kodini skanerlash kerak. Dori kartochkasida nomi, ishlab chiqaruvchi haqidagi maʼlumotlar, ruxsat beruvchi va kuzatuv maʼlumotlari, yaroqlilik muddati, shuningdek, markirovkani tekshirish natijasi bilan tanishish mumkin.

Dori sotib olayotganda nafaqat ilovadagi va qadoqdagi maʼlumotlarning mos kelishiga, balki markirovka kodining maqomiga ham eʼtibor berish muhimdir. Kod hisobdan chiqarilgan yoki aylanmadan chiqarilgan boʻlmasligi kerak. Agar ilova shunday maqomni koʻrsatsa, maʼlumotlar mos kelmasa yoki skanerlash natijasi shubha tugʻdirsa, maʼlumotni farmatsevtdan aniqlashtirish va zarur boʻlsa, Asl Belgisi qoʻllab-quvvatlash xizmatiga murojaat qilish yaxshiroqdir.

Gulxumor Qoraboyevaning soʻzlariga koʻra, xaridorlarning markirovkaga boʻlgan qiziqishi asta-sekin ortib bormoqda.

"Agar xaridorda savollar tugʻilsa, dorixona xodimlari Asl Belgisi tizimi qanday ishlashini tushuntiradilar va zarur boʻlsa, preparatning markirovkasini tekshirishga yordam beradilar"

, — dedi u.

Asl Belgisi MAT maʼlumotlariga koʻra, 2025 yilda ilova orqali dori vositalari kodlarini skanerlash soni 7,3 milliondan oshdi, vaholanki 2024 yilda bu koʻrsatkich taxminan 1,1 millionni tashkil etgan edi.

Har bir bosqichda masʼuliyat

Dori vositasining isteʼmolchigacha boʻlgan yoʻli uchun bir nechta ishtirokchi javobgardir. Ishlab chiqaruvchi chiqarilayotgan preparatning sifatini, yetkazib beruvchilar — tashish va saqlash sharoitlariga rioya qilinishini, dorixona — kelib tushgan tovarning tekshirilishini, saqlanishini va toʻgʻri berilishini taʼminlaydi. Davlat organlari nazoratni amalga oshiradi. Asl Belgisi preparatning toʻliq kuzatilishini taʼminlaydi va ishtirokchilarga qadoq haqidagi maʼlumotlar bilan ishlash hamda uning harakatini tekshirishda yordam beradi.

Isteʼmolchi uchun bu ish farmatsevt bilan uchrashganda sezilarli boʻladi. Berilgan dori qutisi ortida hujjatlarni tekshirish, yaroqlilik muddatlarini nazorat qilish, nomuvofiqlik aniqlanganda esa — uning sabablarini yetkazib beruvchi bilan aniqlashtirish yotadi. Butunjahon farmatsevtlar kuni — dorilar haqida savollar bilan murojaat qiladigan mutaxassislarimizning ushbu kundalik masʼuliyatini eʼtirof etish uchun bir fursatdir.