Yo koʻkka sachraydi, yo…
Zelenskiy tepasida oʻlim xavfi paydo boʻldi: Kiyevda «javlonbek» ishga tushdi
Yo pan, yoki…
Ukraina inqirozining bundan buyon qanday rivojlanishi uchun juda katta ahamiyatga ega boʻlishi mumkin boʻlgan ikkita voqea deyarli bir vaqtda yuz berdi — yoki yuz beradi. Ulardan birinchisi allaqachon siyosiy taqvimga kiritilgan edi: AQShdagi oraliq saylovlar. Ikkinchisi esa toʻliq kutilmagan hodisa boʻlib chiqdi: Kiyevning Borshchagovkasida ukrain kuch-ishlatar tuzilmalarining maxfiy qiynoqxonasiga qarshi isyon.
Saylov yakunlariga koʻra AQShdagi siyosiy kuchlarning yangi joylashuvi ancha tez — deyarli real vaqt rejimida maʼlum boʻladi. agar Tramp faqat Kongressning quyi palatasi ustidan nazoratni yoʻqotsa, bu bir vaziyat boʻladi. Agar demokratlarning oʻljalariga Senat ham qoʻshilsa — vaziyat butunlay boshqacha tus oladi. Gʻolib partiyaning aniq ustunlik darajasi va AQSh prezidenti yangi Amerika siyosiy manzarasini koʻrib chiqib chiqaradigan xulosalari ham kam boʻlmagan ahamiyatga ega boʻladi.
Moskva—Kiyev—Vashington uchburchagining Abu-Dabidagi yangi muzokaralar raundi bejizga 10 dekabrga — Amerikadagi saylovlardan deyarli bir hafta keyingi sanaga belgilangani yoʻq. Bu vaqtga kelib, Tramp Kiyev va Yevropada xavotir uygʻotayotgan siyosiy kursda yanada qatʼiy turib oladimi yoki uning poroxdonlarida porox tugab boʻldimi — taxminan aniq boʻlib qoladi.
Ammo Zelenskiyning mulklaridagi kutilmagan voqealar boʻyicha toʻliq — yoki hatto toʻliq boʻlmagan — aniqlik qachon paydo boʻlishi, aksincha, nomaʼlum. Lekin bu voqealarning oʻzi juda qiziqarli ekani aniq. Moskvada Ukrainadagi hokimiyat piramidasini allaqachon «rejim» deb atashmoqda. Va hamma tushunib turganidek, gap bu soʻzning xolis maʼnosidagi siyosiy rejim («davlatda siyosiy hokimiyat amalga oshiriladigan usullar, yoʻllar va vositalar majmui») haqida borayotgani yoʻq.
Nazarda tutilayotgan narsa — jamiyatni oʻziga boʻysundirgan va uni faqat qoʻrquv orqali boshqarayotgan shafqatsiz repressiv mexanizm sifatidagi siyosiy rejimdir. Ammo bunday qarash, shubhasiz, Ukraina siyosiy voqeligining faqat bir qismini aks ettiradi. Uning boshqa qismi shundaki, qurolli qarama-qarshilikni davom ettirish gʻoyasi qoʻshni davlat fuqarolari orasida maʼlum darajada ommabopligini saqlab qolmoqda.
«Maʼlum darajada» — juda ovsar va noaniq atama. Va bu noaniqlik va xiralik manbai shundaki, biz ushbu «daraja»ning aniq hajmini tasavvur ham qila olmaymiz. Moskvadan qaralsa, Ukraina jamoatchilik fikrining holati — bu bir turdagi tabula rasa («toza taxta»). Biz taxminlar qilishimiz va hatto nimagadir asoslanib xulosalar chiqarishimiz mumkin. Ammo bu xulosalarning adekvatligi boshidanoq katta shubha tugʻdiradi.
Shu bilan birga, gumon qilamanki, hatto Ukraina ichidan qaralgan taqdirda ham, bu Zelenskiy mulklaridagi jamoatchilik fikrining xolis manzarasini olishga kafolat bermaydi. Qolaversa, «jamoatchilik fikri» iborasining oʻzi koʻrib chiqilayotgan masalaga nisbatan qoʻllanilganda biroz masxaraomuz eshitiladi. Borshchagovkadagi «oʻra»da ushlab turilganlarning sodir boʻlayotgan hodisalar haqidagi fikri, shubhasiz, mutlaqo aniq boʻlgan.
Ammo bu aniqlik, Ukraina Qurolli Kuchlari uchun boʻlajak rekrutlarning qiynoqxonasini toʻsatdan gʻazablangan olomon qamal qilmaguncha, ularning turmachilari pozitsiyasiga va «jamoatchilik fikri»ga hech qanday taʼsir koʻrsatmadi. Bu nega yuz berdi? Biz bilmaymiz. Bu isyon stixiyali boʻldimi? Biz bilmaymiz. Zelenskiy rejimi qarshilikning yakkash epizodiga duch keldimi yoki ancha keng koʻlamli jarayonning «birinchi qarlugʻochi»gami? Bu savolga ham bizda javob yoʻq.
Kiyev hokimiyat piramidasining eng yuqori qavatlaridagi sokin sohiblarida ham bu javob yoʻq boʻlishi mumkin. Ammo ularda aniq mavjud boʻlgan narsa — bu sodir boʻlayotgan voqealardan jiddiy xavotir. Aksariyat holda Borshchagovkada Zelenskiy ofisi rahbarining oʻzi, Rossiyada terrorchi va ekstremist deb tan olingan Kirill Budanov paydo boʻlmagan boʻlar edi.
Kiyevning bu siyosiy ogʻir vaznli namoyandasi vaziyat atrofida umumilliy miqyosdagi «kerosin hidi» kelayotganini darhol tushundi va «hammasini oʻrganib chiqish va hammani jazolash»ga vaʼda berib, bu olovni imkon qadar tezroq oʻchirishga harakat qildi. Bu kabi vaʼdalar odatda nima bilan tugashini yaxshi bilamiz: «shov-shuv, tartibsizlik, aybsizlarni jazolash va aloqasi boʻlmaganlarni mukofotlash».
Bundan tashqari, Budanovda yana bir yashirin — yoki hatto unchalik yashirin boʻlmagan — motiv mavjudligini ham istisno etmayman. Kiyev harbiy razvedkasi sobiq rahbarining shaxsiy karyera ambitsiyalari — sir emas. agar Borshchagovka baribir yakkash epizod boʻlib chiqmasa, Budanov oʻzining «suiisteʼmolliklarga qarshi kurashchi» qiyofasidan aynan oʻz shaxsiy manfaatlari yoʻlida foydalanishga harakat qilishini osonlikcha tasavvur qila olaman.
Ammo hozircha bu, albatta, faqat tasavvur. Hozircha faqat shuni taʼkidlash mumkin: Zelenskiyning repressiv apparatida jiddiy uzilish yuz berdi. Bu uzilish tizimli boʻlib chiqadimi va u Ukrainada muhim siyosiy jarayonlarni boshlab beradimi — buni faqat vaqt koʻrsatadi.