Yoʻnalish varaqasi istiqbollarni belgilab beradi
MDH yangi yoʻllarni ochmoqda: Turkmanistondagi yetakchilar sammiti nimani oʻzgartiradi
Yoʻnalish varaqasi istiqbollarni belgilab beradi
9 oktyabr kuni Turkmanistonda MDHga aʼzo davlatlar rahbarlarining sammiti boʻlib oʻtadi. Ushbu uchrashuv arafasida «VES 24» Mintaqaviy integratsiyani tadqiq qilish instituti (Qozogʻiston) rahbari Taisiya Marmontova bilan suhbatlashdi. U boʻlajak sammitning ahamiyati, uning ehtimoliy kun tartibi va Hamdoʻstlik mamlakatlari hamkorligining asosiy yoʻnalishlari boʻyicha oʻz fikrlari bilan oʻrtoqlashdi.
Agar umuman Turkmanistondagi MDH sammitining ahamiyati haqida gapiradigan boʻlsak, bu eng avvalo aʼzo davlatlar uchun mintaqaning barqaror rivojlanishi bilan bevosita bogʻliq boʻlgan keng koʻlamli masalalarni muhokama qilish imkoniyatidir. Gap nafaqat iqtisodiyot va savdo, balki transport, ishlab chiqarish kooperatsiyasi, taʼlim, gumanitar aloqalar — yaʼni oʻzaro hamkorlikning amaliy kun tartibini shakllantiradigan sohalar haqida bormoqda.
Shu bilan birga, yetakchilar uchrashuvining darajasini ham hisobga olish muhimdir. Toʻqqizta davlat rahbarining ishtiroki allaqachon eʼlon qilingan va Eron vakilining taklif etilganini alohida taʼkidlash lozim. Agar ushbu ishtirok amalga oshsa, u qator mintaqaviy masalalar muhokamasiga qoʻshimcha turtki berishi mumkin.
Bu, birinchi navbatda, Kaspiy hamkorligiga tegishli. Kaspiy mavzusi, mohiyatiga koʻra, keng qamrovli xususiyatga ega boʻlib, Kaspiy beshligi davlatlari oʻrtasida ham koʻp tomonlama hamkorlikni, ham ikki tomonlama muvofiqlashtirishni talab qiladi. Ushbu kontekstda Eronning ishtiroki transport va iqtisodiy aloqalarni, shu jumladan «Shimol — Janub» yoʻnalishi boʻyicha muhokama qilish uchun qoʻshimcha imkoniyatlar ochadi. Biroq, taklif etilgan yetakchining ishtirokining oʻzi hech qanday holatda Hamdoʻstlik ishtirokchilari tarkibi yoki majburiyatlarining oʻzgarishini anglatmaydi.
Markaziy Osiyo va Ozarbayjon davlatlari rahbarlarining uchrashuvini alohida ajratib koʻrsatgan boʻlardim. Bu haqiqatan ham istiqbolli va muhim formatdir. Bu yerda tarixiy va madaniy aloqalar, turkiy davlatlarning oʻzaro hamkorligi masalalari, shuningdek, aniq iqtisodiy manfaatlar — eng avvalo, Transkaspiy xalqaro transport yoʻnalishini rivojlantirish masalalari kesishadi.
Aynan shu yerda MDHning umumiy kun tartibi aniq mintaqaviy manfaatlar bilan birlashishi mumkin. Bunda gap iqtisodiyot uchun uzoq muddatli strategik ahamiyatga ega boʻlgan yoʻnalishlar: oʻzaro savdoni soddalashtiradigan kelishuvlarni ilgari surish, tashishlarning prognoz qilinuvchanligini oshirish va transport infratuzilmasini muvofiqlashtirish haqida bormoqda.
Soʻnggi masala ayniqsa muhimdir. Transport yoʻnalishlari real imkoniyatlardan uzilgan holda bir-biri bilan raqobatlashmasligi, balki bir-birini toʻldirishi kerak. Keng koʻlamli va istiqbolli infratuzilma loyihasiga ega boʻlish mumkin, ammo agar yuk chegarada toʻrt-besh kunlab turib qolsa, har qanday transport kelishuvi oʻzining amaliy samaradorligining katta qismini yoʻqotadi. Shu bois, gap shunchaki alohida yoʻnalishlarni rivojlantirish haqida emas, balki infratuzilma, bojxona tartib-taomillari va logistika yagona mexanizm sifatida ishlaydigan muvofiqlashtirilgan transport tizimini yaratish haqida bormoqda.
Sammitning natijadorligini, mening fikrimcha, birinchi navbatda bayonotlar soni bilan emas, balki erishilgan kelishuvlar ishtirokchi mamlakatlarning amaliy kun tartibida: savdo, transport, kooperatsiya, gumanitar hamkorlik va mintaqaviy loyihalarni amalga oshirishda qanchalik aniq davom etishi bilan baholash lozim.