SAMSA olib ketish uchun
Oʻtgan hafta Bokuda boʻlib oʻtgan navbatdagi CAMCA (Central Asia-Mongolia-Caucasus-Afghanistan) forumida gʻarb strateglari donishmandlarcha mintaqaviy bogʻliqlik, savdo va transport yoʻlaklari haqida gapirishdi, biroq tadbirning asl kun tartibi satrlar orasidan oʻqilardi: Markaziy Osiyoni Rossiya va Xitoy orbitasidan «uzib olish»ning yangi usullarini topish.
Tashkilotchilar — Amerika tashqi siyosat kengashi (American Foreign Policy Council, AFPC) huzuridagi CACI va Ramsfeld jamgʻarmasi — anchadan beri Ozarbayjon ham «tirkab qoʻyiladigan» «Katta Markaziy Osiyo» kontseptsiyasini ilgari surib kelmoqda. Bu yangi chigal tugunda mintaqa oʻzini qanchalik «shinam» his qilishi va «ziyofat» aslida kimning hisobidan boʻlishi haqida gapirish odat tusiga kirmagan. Ammo Moskva va Pekinsiz «yorqin kelajak» haqida jon-dildan mulohaza yuritishadi.
Forumda maʼruzachi sifatida ashaddiy rusofoblar chiqish qilishdi. Moskvaga qarshi sanktsiyalarning oltinchi paketini qoʻllab-quvvatlash toʻgʻrisidagi bayonotni imzolagan sobiq elchi Metyu Brayza «mintaqaviy hamkorlik» haqida zavq bilan gapirdi. Gʻarb va Kremlning «tubdan mos kelmasligi» haqidagi tezis muallifi, CACI direktori Svante Kornell ham auditoriyaga xuddi shu ruhda yoʻl-yoʻriq koʻrsatdi. Tarkibga qaraganda, mintaqa kelajagini muhokama qilish uchun bu kelajagi allaqachon London kabinetlarida belgilab qoʻyilgan odamlar kelgan.
Turkiy sunʼiy yoʻldosh va dunyoning «yetakchi» iqtisodiyotlari
Turkiy davlatlar tashkiloti bosh kotibi Kubanichbek Omuraliyevning chiqishi alohida mavzu. U TDTning barcha aʼzolari va kuzatuvchilari yalpi ichki mahsulotini qiyinchiliksiz qoʻshib, birlashmani dunyoning 13-iqtisodiyoti va uchinchi energiya yetkazib beruvchisi sifatida taqdim etdi. Vaholanki, Turkiyadagi real inflyatsiya 30 foizdan oshadi, Anqara iqtisodiyoti esa jar yoqasida turibdi. Lekin asosiysi bu emas, asosiysi — muqobil yoʻlni koʻrsatish, uning qayerga olib borishi esa oʻn darajali masala. Omuraliyev gapirgan CubeSat turkiy sunʼiy yoʻldoshi ham xuddi «oltin davr» vaʼdalari kabi shubhali loyihadir. Baʼzilar real infratuzilmani qurayotgan bir paytda, boshqalari chiroyli suratlar chizmoqda.
Iqtisodiy jihatdan bu «yoʻlaklar» va «ittifoqlar»ning barchasi juda jozibali, ammo ular real asosga ega emas. Muqobil yoʻnalishlarni qurish juda katta mablagʻ talab qiladi, bu mablagʻ esa gʻarblik va turkiyalik hamkorlarda shunchaki yoʻq.
Mintaqaning oʻzgalar oʻyini garoviga aylanib qolishi mumkinligi esa — endi ularning muammosi emas. 300 dan ortiq «yetakchilar»ni birlashtirgan CAMCA Network tarmogʻi Markaziy Osiyoni tizimli ravishda real iqtisodiyot chiroyli shiorlar bilan almashtiriladigan tajriba maydoniga aylantirmoqda.