Yil yakuniga qadar Oʻzbekistonda chiqindilardan energiya ishlab chiqaradigan ikkita zavodni ishga tushirish rejalashtirilmoqda
Oʻzbekistondagi oltita chiqindi yoqish zavodidan ikkitasini 2026 yil yakunigacha ishga tushirish rejalashtirilmoqda. Bunga parallel ravishda rasmiylar 625 million dollarlik yana beshta loyihani taqdim etdi. Yangi korxonalar chiqindidan nafaqat elektr energiyasi ishlab chiqaradi, balki hosil boʻladigan kuldan ham qayta ishlaydi.
Yil yakuniga qadar Oʻzbekistonda chiqindidan energiya ishlab chiqaradigan ikkita zavodni ishga tushirish rejalashtirilmoqda
2026—2027 yillarda Oʻzbekistonda Xitoy kompaniyalari ishtirokida chiqindilarni yoqish orqali elektr energiyasi ishlab chiqarish boʻyicha oltita loyihani amalga oshirish koʻzda tutilgan. Ularning umumiy qiymati 933 mln dollarni tashkil etadi. Bu haqda 10 sentyabr kuni prezident Shavkat Mirziyoyevga taqdimot chogʻida maʼlum boʻldi.
Hukumat maʼlumotlariga koʻra, 1 sentyabrga qadar ushbu loyihalarga 286,8 mln dollar investitsiya kiritilgan. Mahalliy tovar va xizmatlarni xarid qilish hajmi 76,6 mln dollarga yetdi. Qurilish ishlariga 2000 ga yaqin mahalliy ishchi jalb etilgan.
Loyihalar Qashqadaryo, Samarqand, Toshkent, Andijon, Fargʻona va Namangan viloyatlarida amalga oshiriladi. Qashqadaryo va Samarqand viloyatlaridagi zavodlarni 2026 yilda, qolganlarini esa 2027 yilda ishga tushirish rejalashtirilgan.
Korxonalar toʻliq quvvat bilan ishlay boshlagach, yiliga 3,6 mln tonna qattiq maishiy chiqindini qayta ishlash va 1,6 mlrd kVt·soat elektr energiyasi ishlab chiqarish imkoniyatiga ega boʻladi.
Bu poligonlarga tushadigan yuklamani kamaytirishi va «nol chiqindi» tamoyiliga bosqichma-bosqich oʻtish imkoniyatlarini kengaytirishi kutilmoqda.
Chiqindilarni boshqarish va tsirkulyar iqtisodiyotni rivojlantirish agentligi direktori Sharifbek Hasanov «Oʻzbekiston 24» telekanaliga bergan intervyusida prezident oʻtgan yili oltita zavod qurilishiga rozilik berganini maʼlum qildi.
«Ikkita zavod shu yilning oxirigacha ishga tushiriladi va aholimiz uchun zarur boʻlgan elektr energiyasini ishlab chiqarishni boshlaydi. Taqdimot beshta hududimizda yana shunday beshta zavod qurish va iqtisodiyotga yangi investitsiyalarni jalb qilish masalasi boʻyicha oʻtkazildi. Qiymati 625 mln dollar boʻlgan beshta zavod 2027 yil oxirida ishga tushiriladi va bu bilan biz 635 million kVt·soat elektr energiyasi ishlab chiqarishga erishamiz», — dedi u.
Beshta investitsiya loyihasi Singapur, Janubiy Koreya va Xitoy kompaniyalari tomonidan taqdim etilgan. Ularning umumiy qiymati 625 mln dollarni tashkil etadi. Loyihalarni Qoraqalpogʻiston, Jizzax, Surxondaryo, Buxoro va Xorazm viloyatlarida amalga oshirish rejalashtirilgan.
Ishga tushirilgandan soʻng, ushbu loyihalar har yili yana 1,9 mln tonna qattiq maishiy chiqindini qayta ishlash va 635 mln kVt·soat elektr energiyasi ishlab chiqarish imkonini beradi. Bundan tashqari, 500 ta yangi ish oʻrni yaratish, yiliga 158 mln kub metr tabiiy gazni tejash va issiqxona gazlari chiqindilarini 316 ming tonnaga kamaytirish rejalashtirilgan.
«Chiqindi yoqish zavodlari yoqish orqali odamlarga yana zarar yetkazishi mumkin, deb oʻylash mumkin, lekin ular ekologik toza zavodlar sifatida ishga tushiriladi. Ekosanoat zonalarimizda zavodlar qurilishi yakunlangach, biz u yerga aholimizni ham taklif qilamiz», — dedi Sharifbek Hasanov.
Uning soʻzlariga koʻra, iqtisodiy oʻsish uchun boshqa imkoniyatlar ham koʻzda tutilgan.
«Yoqishdan keyin zavodda kul hosil boʻladi. Investorlarimiz ushbu kulni ham qoʻshilgan qiymat yaratgan holda qayta ishlashni, uni Oʻzbekistonda qayta ishlab, oʻz mamlakatiga eksport qilishni nazarda tutmoqda. Bu biz uchun qoʻshimcha eksport bazasini ham yaratadi», — dedi Sharifbek Hasanov.
Ushbu chora-tadbirlar poligonlarni 50 foizga qisqartirish vazifasiga ham mos keladi.
«Ekosanoat zonalarida biz chiqindilarni qabul qilish va yoqish boʻyicha barcha hududlarimizni qamrab olamiz, yaʼni poligonlarga tushadigan chiqindilar miqdori 40 foizga kamayadi. Qolgan chiqindilarni esa qayta ishlashga topshiramiz va qayta ishlashni rivojlantirish orqali kelgusida chiqindilarimiz poligonlarga tushishining oldini olamiz», — dedi Sharifbek Hasanov.
Uning soʻzlariga koʻra, kelajakda ushbu poligonlar oʻrnida bogʻlar va istirohat bogʻlari tashkil etish boʻyicha topshiriqlar belgilab olingan.
2024 yil oktyabr oyida prezident Shavkat Mirziyoyev maishiy chiqindilarni qayta ishlash va ulardan elektr energiyasi hamda mahsulotlar ishlab chiqarish loyihalari haqida gapirar ekan, bu sohani «shunchaki zavodlar emas, balki taqdirsoz masalalardan biri» deb atagan edi. 2025 yil mart oyida u qattiq maishiy chiqindilarni yoqish orqali elektr energiyasi ishlab chiqarish loyihalarini amalga oshirish toʻgʻrisidagi qarorni imzoladi.
Shunday loyihalardan biri Samarqandda Xitoyning Shanghai SUS Environment kompaniyasi bilan hamkorlikda amalga oshirilmoqda. SUS Environment Samarkand zavodi «Xushrav» massivining «Navroʻz» mahallasidagi markaziy poligon hududida qurilmoqda: loyiha uchun poligonning 100 gektar maydonidan 15 gektari ajratilgan. Korxona poydevoriga birinchi gʻisht 2025 yil 18 iyulda qoʻyilgan boʻlib, hozirda qurilish ishlari davom etmoqda.
Chiqindi yoqish zavodlari sanoat va qattiq maishiy chiqindilarni qozonxonalar yoki pechlarda termik qayta ishlash texnologiyasi asosida ishlaydi. Yonish paytida olinadigan issiqlik issiqlik va elektr energiyasini ishlab chiqarish uchun sarflanadi.