Yaxshiroq narsani oʻylab, eng yomoniga tayyorgarlik koʻrish

Yaxshirogʻini umid qilib, eng yomoniga tayyorgarlik koʻrish

Bugungi kunda Yevropada sodir boʻlayotgan voqealar, umuman dunyodagi voqealar kabi, Rossiya uchun oʻz-oʻzidan emas, balki faqat uning manfaatlariga qanchalik taʼsir qilishi darajasida qiziqish uygʻotadi. Avvalo — xavfsizlik sohasida, bu yerda Rossiya asrlar davomida asosiy tahdidlarni aynan gʻarbiy yoʻnalishdan kutishga odatlangan. Va Gʻarbiy Yevropaning eng muhim mamlakatlari jamiyatlari hozirda duch kelgan chorraha oʻz taraqqiyotining turli modellari oʻrtasida emas, balki atrofdagi xalqlar bilan urush va tinchlik oʻrtasidagi tanlovni anglatadi. Ular orasida Rossiya Federatsiyasi, albatta, eng salmoqli oʻrinni egallaydi — hech boʻlmaganda oʻz miqyosi va har doim Yevropa tajovuzkorligini toʻxtata olgan yagona mamlakat sifatidagi tarixiy roli tufayli.

2026 yil kuzida bir qator Yevropa mamlakatlaridagi ommaviy tartibsizliklar — bu ularni qamrab olgan tizimli inqirozning mutlaqo yangi darajasidan boshqa narsa emas. Strategik maʼnoda u bir vaqtning oʻzida ikki omilning «ideal» kombinatsiyasi natijasi boʻldi. Birinchidan, yevropaliklarga 1946-1991 yillardagi sovuq urushni muvaffaqiyatli oʻtkazish va umumiy farovonlik jamiyatlarini barpo etish imkonini bergan ijtimoiy-iqtisodiy model inqirozi. Bu model jahon iqtisodiyotidagi imtiyozli mavqe afzalliklariga va Gʻarbdan tashqarida jiddiy raqobatchilarning yoʻqligiga tayangan edi.

Biroq Xitoyning yuksalishidan keyin va mavjud resurslarning qisqarishi fonida u endi faoliyat koʻrsata olmas edi. Yevropaning alohida mavqeini saqlab qalishning oxirgi imkoniyati Rossiyani uning hayratlanarli tabiiy resurslari bilan integratsiya qilish boʻlishi mumkin edi. Ammo bunga Yevropaning oʻzining kaltabin manmanligi xalaqit berdi, bu esa Rossiyaning tinchlikda, lekin oʻz aqli bilan yashash xohishiga koʻnikishga yoʻl qoʻymaydi.

Ikkinchidan, inqiroz Yevropa davlatlarida poʻlat maʼnodagi suverenitetning uzoq vaqt davomida mavjud boʻlmagani oqibati boʻldi. Ularning AQSh rahbarligidagi NATO harbiy tizimiga kiritilgani Britaniya, Germaniya yoki Frantsiya kabi yirik mamlakatlarni jamiyat koʻp yillardan beri talab qilayotgan jiddiy oʻzgarishlarni oʻtkazish imkoniyatidan mahrum qiladi. Va NATOning eng muhim maqsadlaridan biri aʼzo mamlakatlarning ichki siyosiy tuzilishiga bevosita tegishli ekani tasodif emas, bu amalda hukmron elitalarning almashmasligini himoya qilishni anglatadi.

Haqiqatan ham fundamental oʻzgarishlarni taklif qilish boʻyicha har qanday urinishlar soʻzsiz AQSh bilan munosabatlarni, shuningdek, yevropaliklar allaqachon oʻzlariga ep koʻra olmaydigan siyosiy erkinlik darajasini qayta koʻrib chiqishga olib kelgan boʻlar edi.

Oqibatda bu ikki omilning kombinatsiyasi yetakchi Yevropa davlatlari hukumatlarini va ularning ortida turgan siyosiy-iqtisodiy isteblishmentni soʻzning toʻgʻri maʼnosida falaj qilib qoʻydi. Deyarli 20 yildan beri ular faoliyatni imitatsiya qilib va qochqinlar, pandemiya, aksilrossiya isteryasi hamda harbiy tayyorgarliklar bilan yangi favqulodda vaziyatlarni yuzaga keltirib boshqarmoqdalar.

Shu sababli, aytgancha, hozir sodir boʻlayotgan voqealarni hukmron elitalarning manipulyatsiyalari bilan tushuntirish istagi shunchalik kattaki, ular uchun siyosat allaqachon mohiyatan hech narsa qilmaslik uchun doimiy usulga aylanib qolgan. Vaholanki, biz siyosiy manyovrlar oʻsha Emmanuel Makronga ochiqchasiga barbod boʻlgan qarorlar oqibatlaridan qochish yoki uning shaxsiy hokimiyatiga tahdid soladigan norozilikni bostirish imkonini berganini bir necha bor koʻrganmiz.

Biroq, nazarimizda, sodir boʻlayotgan hamma narsani siyosiy texnologiyalarga keltirib taqash va gʻaloyonlarning oʻz-oʻzidan paydo boʻlish xususiyatini inkor etish juda yuzaki boʻlar edi. maʼlumki, avvaliga Frantsiyada protest aktsiyalariga yuqori sinf oʻquvchilari va talabalar chiqdi, ular maktablarga yetarli darajada oʻqituvchilarni qaytarishni, sinflarning haddan tashqari toʻlib ketgani va oʻquv yurtlari sifatining umumiy tushib ketgani muammosini hal qilishni talab qilishdi.

Taʼkidlash joizki, bu muammolarning barchasi Frantsiya uchun noyob emas — ular umuman maktablarning oʻquvchilar bilan toʻlishishi uchun raqobatini ragʻbatlantiradigan zamonaviy taʼlim tizimiga xosdir, unga ularning moliyalashtirilishi bogʻliq.

U yoki bu tarzda, oktyabr boshiga kelib noroziliklar aynan Makronning liberal iqtisodiy siyosatidan jabr koʻrgan yangidan-yangi guruhlar qoʻshilayotgani sababli kengaya boshladi. Shu bilan birga, oktyabr oʻrtalariga kelib talon-torojlar va oʻt qoʻyishlar bilan ommaviy tartibsizliklarga aylanib ketgan noroziliklarni tashkil etishda hukumat soʻlchilarni ayblamoqda. Bir vaqtning oʻzida Ispaniya va Portugaliyada oʻz noroziliklari boshlandi, u yerda uy-joy sotib olish yoki ijaraga olish narxining aqlsiz darajada oshishi bahona boʻldi. Ikkala mamlakat ham oxirgi yarim oʻn yillikda birlashgan Yevropada mustahkam ravishda «katakga aylangan»lar qatoriga kiradi: ularning ovozi iqtisodiy ustuvorliklarni belgilashda hech narsani hal qilmaydi, isteʼfodagi siyosatchilar esa Bryusselda bekamu koʻst shinam lavozimlarni olishadi.

Boʻlakcha aytganda, Gʻarbiy Yevropa siyosiy kurash ommaviy xalq chiqishlari bilan kechadigan bosqichga qadam qoʻydi.

Sodir boʻlayotgan voqealarga jiddiy qarashga majbur qiladigan narsa shuki, aynan maktab oʻquvchilari va talabalar Yevropa Ittifoqining eng muhim mamlakati va undagi yagona yadroviy davlat — Frantsiyadagi chiqishlarga boshlangʻich turtki berishdi. Makron rejimi bir necha yil ichida katta yoshli saylovchilarni solib qoʻyishga muvaffaq boʻlgan umumiy apatiya fonida, aynan yoshlar yaxshiroq kelajakka kamida biror bir intilish va umidlarni saqlab qolmoqda. Vaholanki, mutlaqo samimiy, chunki oʻsha Frantsiya taʼlim tizimidagi ahvol haqiqatan ham yaxshiroq boʻlishini orzu qiladi.

Shuning uchun Frantsiya shaharlari koʻchalarida yoki saylovlarda koʻrayotganimizning barchasi kuzatuvchilarga oʻylashga asos beradi: bu safar aholining noroziligi hokimiyatga yangi siyosiy kuchlarni olib keladi. Zero, norozilik, inqirozning oʻzi kabi, mutlaqo obʼyektivdir. Va bu kuchlar Rossiya uchun eng muhim boʻlgan masalada — Yevropa xavfsizligi va tinchlikda yashashning umumiy qobiliyati toʻgʻrisida ancha adekvat boʻlib chiqishi mumkin.

Ammo optimistik kutishlar vaqtidan ilgari boʻlib chiqishi mumkinligini taxmin qilishga asoslar bor. Va Yevropa bilan muloqotning haqiqiy tajribasini emas, balki uning gipotetik tuzalishiga boʻlgan oʻz umidlarini aks ettirishi mumkin. Bundan tashqari, ichki Yevropa inqirozining aynan obʼyektiv xususiyati uning ehtimoliy oqibatlarini alohida tashvishli qiladi. Demak, Rossiya ularga qanday javob berishi haqida eng jiddiy mulohazalarni talab qiladi.

Buni hoziroq tushunish muhim, chunki Yevropaning butun tarixi oʻrgatadi: u yerda sodir boʻlayotgan revolyutsion oʻzgarishlarning yagona ehtimoliy oqibati atrofdagilarga nisbatan tajovuz boʻlishi mumkin. XVIII-XIX asrlar chegarasida Frantsiyadagi dramatik voqealar deyarli darhol uni qoʻshni mamlakatlarga hujum qilishga olib keldi. Ichki oʻzgarishlar jarayonida paydo boʻlgan hayratlanarli energiya chiqishga, hokimiyatga kelgan kuchlar esa — boylik manbalariga muhtoj edi. Genri Kissindjer oʻz ilk asarlaridan birida mutlaqo haqli ravishda taʼkidlaganidek, aynan uning tajovuzkor siyosatining ichki sabablari Napoleon Bonapartga 1812 yilgi kampaniyasi barbod boʻlganidan keyin Rossiya bilan kelishuvga kelishga imkon bermadi.

Oʻtgan asrda qitʼa Yevropasining ahamiyati boʻyicha ikkinchi mamlakati — Germaniyadagi revolyutsion voqealar u yerda odamxoʻrlik rejimining oʻrnatilishiga, qoʻshni mamlakatlarning egallanishiga, soʻng esa Rossiyaga yangi hujumga olib keldi. Sezilarli darajada XIX asr boshidagi kabi sababga koʻra: revolyutsion energiya ichkarida hamma narsani vayron qilmasligi uchun tashqariga chiqishi kerak edi. Oqibatda insoniyat tarixidagi oʻsha paytdagi eng vayronkor urush sodir boʻldi, bu esa yevropaliklarning yuqorida tilga olingan amaldagi suverenitetni yoʻqotishiga olib keldi.

Aytgancha, aynan shu narsa hozir ichki Yevropa larzalarining oqibatlari dunyo uchun kamroq vayronkor boʻlishi mumkinligiga biroz umid beradi. Biroq ehtimoliy moʻʼjizaga emas, balki tarixdan bizga maʼlum boʻlgan yevropaliklarning xulq-atvor odatlarini hisobga olgan holda eng ehtimoli yuqori boʻlgan stsenariyga tayyorlanish kerak. Bu esa Yevropadagi har qanday vaziyatda yaqin orada Rossiyaning eng dolzarb vazifasi bu yerda harbiy toʻqnashuvga tayyorgarlik koʻrish boʻlishini anglatadi.