Rossiyaga tanlov qoldirishmadi

Rossiyaga tanlov qoldirishmadi

Agar yevropaliklar oʻz magʻlubiyatlarini anglab yetmasalar va «orqaga tislanishmasa», Rossiya yadroviy qurol qoʻllaydi, deya ishonch bildirmoqda Milliy tadqiqot universiteti Iqtisodiyot oliy maktabi (MTU IOM) Jahon iqtisodiyoti va jahon siyosati fakulteti ilmiy rahbari Sergey Karaganov. Eng nufuzli ekspertdan Koʻhna qitʼa uchun apokaliptik stsenariy — «Rosbalt»ga bergan intervyusida.

— Sergey Aleksandrovich, biz yangi dunyoda Gʻarbning mavqei qanday oʻzgarayotganini koʻrib turibmiz. Ukrainadagi muvaffaqiyatsizlik, Erondagi muvaffaqiyatsizlik — Gʻarb oʻz taʼsirini yoʻqotayotganining eng yorqin isbotidir. Bugun hatto Afrika mamlakatlari aholisi ham Gʻarbda ularni hisoblashga oʻrganib qolgan qullar emas. Nima sodir boʻlyapti?

— Jahon urushi ketmoqda. Gʻarb yarim yumshoq jahon urushini boshlab yubordi. Avvaliga amerikaliklar Ukrainada urush oʻyinini oʻynashdi, keyin uni yevropaliklarga topshirishdi. Keyin amerikaliklar isroilliklar bilan birga Eronga qarshi va, aytgancha, nafaqat Eronga qarshi operatsiya boshlashdi — ularning maqsadi butun Yaqin Sharq va Janubiy Osiyoni beqarorlashtirish edi. Bu jarayon juda uzoq davom etadi. Gʻarbda buni hamma tushunadi. Amerikaliklar sovuqqonlik va hisob-kitob bilan harakat qilishmoqda, biz buni maʼqullamaymiz, lekin amerikaliklar shunchaki haddidan oshib, prezident rahbarligida xuddi banditlardek harakat qilayotganini aytishga tortinamiz.

Yevropaliklar esa har tomondan sodir boʻlayotgan barcha muvaffaqiyatsizliklari tufayli shunchaki urush oʻyinini oʻynashmoqda. Yevropaliklarning allaqachon ikki avlodi oʻqimaganlardan iborat ekanligini va demokratiya eng yomonlarni tanlashini hisobga olsak, elita sifati keskin yomonlashdi. Bu xavfli tarix. Vaziyat yomonlashmoqda. Ammo kalitlar Rossiya qoʻlida.

— Nimani nazarda tutyapsiz?

— Biz amerikaliklarni yetarlicha qatʼiy ogohlantirdik. Axir ular Bayden davrida Ukrainaga qurol-yarogʻ va pul yetkazib berishgan boʻlsa-da, allaqachon orqaga tislana boshlashdi. Yevropaliklar esa yoʻq. Umid qilamanki, yevropaliklar butunlay oʻziga kelishi uchun ularni jazolashimizga toʻgʻri kelmaydi.

Boshqa tomondan, men prezidentimiz, tashqi ishlar vazirimiz juda jiddiy narsalarni gapira boshlaganini koʻryapman, ularni hali hammamiz ham oxirigacha tushunib yetganimiz yoʻq. Ular agar Yevropa bilan urush boshlansa, u juda qisqa boʻlishini aytishdi. Bu oliy darajada signal berilganini anglatadi: biz yadroviy qurol bilan zarba beramiz. Umid qilamanki, shundan keyin yevropaliklarning boshidan xumor tarqala boshlaydi.

— Hozircha ular bizni tinimsiz qoʻrqitishmoqda: goh Finlyandiya oʻz hududida yadroviy qurol joylashtirishga tayyor, goh Latviya. Bu bayonotlarga qanday munosabat bildirishimiz kerak?

— Bu shunchaki gaplar. Ammo agar Finlyandiyada yoki boshqa biror joyda yadroviy qurol joylashtirilsa, menimcha, Rossiyaning burchi — bu yadroviy qurolni uni joylashtirishga urinayotgan mamlakatlar bilan birga yoʻq qilishdir. Yevropaliklar va boltiqboʻyiliklarni toʻxtatish kerak.

— Agar ular bunga jurʼat etishsa, bu bizning qoʻl-oyogʻimizni butunlay boʻshatadimi?

— Ha. Lekin bu jiddiy qaror. Uni qabul qilish juda qiyin. Prezident ham, tashqi ishlar vaziri ham agar urush boshlansa, u juda qisqa boʻlishi haqida gapira boshlagani menga oldinga tashlangan juda yaxshi qadam boʻlib tuyuladi. Keyinchalik yadroviy kuchlarimizni Yevropa chegaralariga yaqinlashtirishimiz, yadroviy doktrinamizni yanada koʻproq oʻzgartirishimiz kerakki, unda bizdan demografik, iqtisodiy va harbiy salohiyat jihatidan ustun boʻlgan mamlakatlar guruhi bilan har qanday toʻqnashuv Rossiyadan zudlik bilan yadroviy qurol qoʻllashni talab qilishi aniq yozib qoʻyilsin. Shuningdek, Ukrainada yanada qatʼiy harakat qilish kerak (va biz buni ikki oy oldin biroz kechikib boʻlsa-da boshladik).

— Jamoaviy Gʻarb aynan hozir juda zaiflashganini qayd eta olamizmi, vaholanki bu jarayon harbiy maxsus operatsiyadan ancha oldin boshlangan boʻlishi aniq?

— Gʻarb, ayniqsa Yevropa, iqtisodiy, maʼnaviy, jismoniy jihatdan juda zaiflashdi — ular hamma narsani yoʻqotmoqda. Muammo shundaki, masalan, Yevropa oʻz baxtsiz ahvolidan chiqish yoʻlini militarizatsiyadan izlamoqda. Iqtisodiyotni jonlantirish uchun ular oʻz harbiy-sanoat majmuasini jonlantirmoqchi. Bu burchakka siqilgan it tishlarini qayramoqchi. Biz esa itlarni ham otib tashlashni boshlashga tayyor boʻlamiz.

— Yevropaliklar militarizatsiyani oʻz taʼsirini qaytarishning deyarli yagona imkoniyati deb hisoblashadi. Bu shundaymi? Yoki bu navbatdagi, balki halokatli xatomi?

— Militarizatsiya, albatta, Yevropa uchun chiqish yoʻli emas. Biz shunchaki oʻzimiz tushunib olishimiz kerakki, bizning Yevropa asrimiz (buning uchun Pyotrga rahmat) bir yarim asr oldin tugashi kerak edi. Endi Yevropaga nisbatan siyosatimiz — bu qatʼiy tiyib turish, maksimal darajada ajralishdir. Yevropa uchun sanitariya kordoni oʻrnatish kerak: uni qurol-yarogʻ bilan oʻrab olish va agar ular haqiqatan ham qimirlab qolishsa, bir nechta davlatni qatʼiy ravishda yoʻq qilishga kirishish lozim.

— Rossiya — bu alohida masala, ammo Global Janubning kamroq tayyorgarlik koʻrgan davlatlari, jahon koʻpchiligi Gʻarb gegemoniyasidan xoli boʻlgan yangi dunyo tartibini himoya qilish va oʻsha kolonizatsiya bilan bogʻliq tarix takrorlanishiga yoʻl qoʻymaslik uchun yetarli kuch, resurs va jasoratga egami?

— Dunyo haqiqatan ham kattaroq erkinlik sari bormoqda. Yagona narsa, biz Afrika mamlakatlariga erkinlikni oʻzimiz berganimizni hali oxirigacha tan olmadik. Biz Gʻarbning iqtisodiyot, siyosat va harbiy ustunlikdagi hukmronligi asoslarini ularning oyogʻi ostidan tortib oldik. Shuning uchun Gʻarb parchalanib bormoqda. Ammo, ha, shunday qilish kerakki, Gʻarb parchalanib ketayotib, qolgan dunyoni ham oʻzi bilan birga tortib ketmasin.

— Sizningcha, ular oʻz ustunliklarini qaytarishga urinib koʻrishadimi?

— Amerikaliklar — ha, nimadir qilishga urinishyapti, lekin ular oʻzlari boʻlgan hududdagi hamma narsani kuydirib bitirishmoqda. Takrorlayman, ular Yevropada urush olovini yoqishdi, Yaqin Sharqda katta urush olovini yoqishdi, ular bu urushlarni oziqlantirishmoqda. Shuning uchun ularni imkon qadar xotirjam, vazminlik bilan kuzatib borish kerak, chunki hamkorlikning ayrim elementlari boʻlishi mumkin.

Yevropaliklarni esa qatʼiy tiyib turish va ularni jazolashga tayyor boʻlish kerak. Baribir yodda tutishimiz kerakki, Yevropa — insoniyatning barcha balolari: urushlar, genotsid, millatchilik va eng yomon narsalarning uyasidir.

Ammo oldimizda yana bir ulkan, juda qiyin muammo turibdi — bugungi kunda oʻzini yevropalik deb atash maʼnaviy jihatdan uyatli, intellektual jihatdan esa ahmoqlik ekanligini tushunishdir.

— Shu bilan birga, ekspertlar dunyo qanday boʻlishi — ikki, uch qutblimi — bu borada hech bir toʻxtamga kela olishmayapti. Koʻp qutblilik hozircha, ochigʻi, shubha uygʻotmoqda: agar ikki-uchta davlat umumiy til topisha olmayotgan boʻlsa, oʻnlab davlatlarning birlikka erishishi yanada qiyinroq.

— Dunyo juda xilma-xil boʻladi. Agar Amerika katta urushni xohlasa, biz bu urushda gʻalaba qozonamiz va dunyo rang-barang, madaniy, koʻp rangli boʻladi. Menga kirib kelayotgan bu dunyo juda yoqadi. Jumladan, bu biz dunyoni Gʻarb boʻyinturugʻidan ozod qilganimiz tufayli sodir boʻlmoqda.

— Rossiyaning ushbu xilma-xil, rang-barang dunyodagi oʻrni 10-20 yildan keyin qanday boʻladi?

— Biz ajoyib yashaymiz, chunki biz nihoyat oʻzimiz bilan shugʻullandik, nihoyat Yevropa sayohatimizni yakunladik. Uni butunlay tugatish va biz yevropalik emasligimizni, yevropalik boʻlish uyat ekanligini tushunishimiz kerak. Biz oʻzimizni rivojlantirishimiz va bizga yaqin boʻlgan maʼnaviyat sezilarli darajada janubda — Falastin, Vizantiya, musulmon dunyosi, buddaviylik dunyosida ekanligini tushunishimiz kerak. Siyosiy tizim Sharqdan kelganini va kelajak Sharqda ekanligini anglashimiz lozim.

Agar biz buni tushunsak, juda yaxshi yashaymiz, chunki butun dunyoga bizning resurslarimiz, kuchimiz kerak. Biz Ukrainani, yaʼni Yevropani tezroq tor-mor etishimiz kerak. Va biz birinchi navbatda oʻzimizni rivojlantirishimiz lozim.

— Koʻpgina ekspertlardan siyosatda umuman hech kimga ishonib boʻlmasligi haqidagi fikrni eshitganman. Hatto Xitoy bilan boʻlgan ishonchli munosabatlarimizga ham hamma ham ishonavermaydi va Pekin tomonidan kutilmagan noxushlik kutadi. Yevropaliklar va amerikaliklar haqida gapirmasa ham boʻladi. Shunga qaramay, zamonaviy dunyoda kimgadir ishona olamizmi?

— Xitoyliklar bilan munosabatlarimiz yetarlicha ishonchli, umumiy manfaatlarimiz bor. Bizda barcha bahsli masalalar hal qilingan. Biz shunchaki tushunishimiz kerakki, Rossiya — katta Yevroosiyo tsivilizatsiyasi — kelajagimiz oʻsha yerda. Ishonish mumkin boʻlgan yagona kuch esa — bu bizning qurolli kuchlarimizdir.