Yaxshi kayfiyat va salomatlikni loyihalash mumkinmi? Ekspertlar — arxitekturadagi wellness kontseptsiyasi haqida
Zamonaviy arxitektura makon inson sogʻligʻi va farovonligiga qanday taʼsir qilishini tobora koʻproq hisobga olmoqda. Bu tamoyil jismoniy, psixologik va ijtimoiy farovonlik haqida gʻamxoʻrlikni birlashtiradigan wellness yondashuvining asosini tashkil etadi. Uni hayotga qanday tatbiq etish Tashkent Design Week tadbirida muhokama qilindi.
Yaxshi kayfiyatni loyihalash mumkinmi? Ekspertlar — arxitekturadagi wellness kontseptsiyasi haqida
Arxitektura va dizayn nafaqat makonning vizual qabul qilinishiga, balki insonlarning sogʻligʻi va oʻzini his qilishiga ham taʼsir koʻrsatishga qodir. Binolar, interyerlar va shahar muhitini loyihalashga anglangan yondashuvdan foydalanadigan Wellness Design yoʻnalishi aynan shu bilan shugʻullanadi.
Tashkent Design Week doirasida Technogym Uzbekistan asoschisi Farrux Zokirov, SAD studiyasi taʼsischisi Maksim Oltyan hamda Marie Wellness va Matcha Club kuratori Tamara Samadova loyihalashda insonning jismoniy va ruhiy holatini, shuningdek, ijtimoiy farovonligini hisobga olish nega muhimligi haqida gapirib berishdi.
Technogym Uzbekistan asoschisi Farrux Zokirovning soʻzlariga koʻra, oxirgi oʻn yilliklarda sogʻlom turmush tarzi haqidagi tasavvur sezilarli darajada oʻzgardi.
«Shundan 60 yilcha oldin bodibilding erasi edi. Odamlar oʻzlarini chiniqtirishga, bahaybat koʻrinishga harakat qilishardi. Keyin fitnes erasi keldi, unda eʼtibor insonning koʻzguda qanday koʻrinishiga, uning shakllariga va belidagi santimetrlarga qaratildi. 2000 yildan boshlab fitnes global miqyosda asta-sekin wellness'ga oʻtdi. Trenajyorlarni yertoʻlalardan olib chiqib, yuqori qavatlarga joylashtira boshlashdi, uskuna ishlab chiqaruvchilar esa dizaynerlar bilan ishlay boshladilar», — dedi u.
Spikerning fikricha, soha rivojining keyingi bosqichi longevity — uzoq umr koʻrish kontseptsiyasi bilan bogʻliq boʻlib, u keksalikda sogʻliqni, jismoniy faollikni va hayot sifatini saqlab qolishni nazarda tutadi.
SAD studiyasi taʼsischisi Maksim Oltyan arxitektura va dizaynni insonning kundalik tajribasini shakllantiruvchi vositalar sifatida koʻrib chiqishni taklif etdi.
«Bugungi kunda bizni oʻrab turgan hamma narsa arxitektorlar va dizaynerlar tomonidan yaratilganini tushunish kerak. Kiyim-kechak, xonalar, shahar — bularning barchasi insonlar tomonidan yaratilgan. Muhim bir fakt bor: atrof-muhit ong va holatni belgilaydi. U bizga keyinchalik harakat qiladigan va hayotimizga koʻchiradigan holatni beradi. Biz, arxitektorlar va dizaynerlar sifatida, odamlar ushbu lahzalarni qanday yashab oʻtishiga taʼsir qilamiz», — dedi Maksim Oltyan.
U loyihachining vazifasi shunchaki estetik jihatdan jozibador obʼyekt yaratish bilan cheklanmasligini taʼkidladi.
Odamlar yangi makonlardan kundalik hayotda qanday foydalanishini oldindan oʻylab koʻrish muhimdir.
«Biz oʻzimizga haykallar emas, balki odamlar pul ishlab topadigan, oʻzlarini namoyon qiladigan, sevib qoladigan, sport bilan shugʻullanadigan muhitni qurapmiz. Bu muhit qanchalik ilhomlantiruvchi va faol boʻlishi biz uni qanday oʻylab chiqqanimizga bogʻliq», — deb qayd etdi arxitektor.
Arxitekturaning inson oʻzini his qilishiga taʼsiri faqat binolarning rejalashtirilishi va tashqi koʻrinishi bilan belgilanmaydi. Maksim Oltyanning soʻzlariga koʻra, yoritish, ventilyatsiya va akustik qulaylik diqqatni jamlashga, ish qobiliyatiga va qabul qilinadigan qarorlar sifatiga taʼsir qilishi mumkin. Misol tariqasida u yetarlicha ventilyatsiya qilinmasligi koʻmir kislota gazi kontsentratsiyasining oshishiga olib kelishi mumkin boʻlgan, mos kelmaydigan yoritish va shovqin esa asab tizimiga qoʻshimcha yuk soladigan ofis xonalarini keltirdi.
«Agar muhitni toʻgʻri nazorat qilib, uni sifatli yaratsak, xodimlarning samaradorligini oshirish va ularning kasallik varaqasida oʻtkazadigan kunlari sonini kamaytirish mumkin», — deb tushuntirdi u.
Arxitektorning fikricha, bunday yechimlarni loyiha kontseptsiyasini ishlab chiqish bosqichidayoq kiritish kerak. Agar ularga boʻlgan ehtiyoj qurilish tugallangach paydo boʻlsa, oʻzgartirishlar qimmatroqqa tushadi.
Maksim Oltyanning fikricha, zamonaviy shaharlarda piyoda yurish, sport bilan shugʻullanish va tabiat qoʻynida vaqt oʻtkazish doimo avtomobildan foydalanishdan koʻra qulayroq boʻlgan sharoitlarni yaratish zarur.
Misol tariqasida u Toshkentdagi Markaziy park va Ekoparkni birlashtirish loyihasini keltirdi. Gap faqat yashil hududlarni kengaytirish haqida emas, balki ular oʻrtasida piyodalar yoʻnalishini yaratish haqida ham bormoqda.
«Agar biz parklarni odamlar nafaqat attraktsionlarda uchishi, balki daraxtlar ostida vaqt oʻtkazishi, yoga bilan shugʻullanishi yoki iti bilan sayr qilishi mumkin boʻlgan chiziqli obʼyektlar sifatida yaratsak, bu shaharni sogʻlomroq qiladi. Shahar muhitini yaxshilash mental sogʻliq va hayot sifatiga taʼsir qiladi, shuningdek, umr koʻrish davomiyligining oshishiga xizmat qilishi mumkin», — deb hisoblaydi arxitektor.
U umumiy manfaatlar atrofida birlashgan jamoalarni (soobshchestvo) rivojlantirishni yana bir muhim yoʻnalish deb atadi. Uning soʻzlariga koʻra, bunday model Oʻzbekistonning anʼanaviy madaniyatida mahalla shaklida allaqachon mavjud, ammo uning imkoniyatlarini kengaytirish mumkin.
«Agar biz odamlar nafaqat osh atrofida, balki yugurish, sayr qilish va boshqa mashgʻulotlar uchun ham toʻplanishi qiziqarli boʻlishini taʼminlay olsak, bu hayot sifatini oʻzgartiradi. Biz sogʻlomroq va baxtliroq jamiyatga ega boʻlamiz, shaharlarimiz esa faol va ijodkor odamlar uchun jozibadorroq boʻladi», — deb qayd etdi Oltyan.
Muhokama ishtirokchilari, shuningdek, nima uchun hatto yaxshi oʻylangan wellness-makon kontseptsiyasi ham har doim ham muvaffaqiyatli natijaga olib kelmasligini muhokama qilishdi.
Tamara Samadovaning soʻzlariga koʻra, nafaqat interyer va arxitektura yechimlari, balki makonning taklif qilinayotgan mahsulotga, servis sifatiga va loyihaning dastlabki gʻoyasiga qanchalik mos kelishi ham muhimdir. Loyihalashda tabiiy yoritishni, ishlatiladigan materiallar va ranglar miqdorini, shuningdek, insonning xonada uzoq vaqt boʻlishi qanchalik qulayligini hisobga olish zarur.
Farrux Zokirov, oʻz navbatida, fitnes va wellness-hududlarning xususiyatlarini bino kontseptsiyasini ishlab chiqish bosqichidayoq hisobga olish zarurligiga eʼtibor qaratdi. Masalan, fitnes-klublarni joylashtirishda ovoz izolyatsiyasi, akustika va boshqa texnik parametrlarni eʼtiborga olish muhim. Sport uskunalarining tushib ketishidan chiqadigan shovqin binoning pastki qavatlarida ishlaydigan yoki dam olayotgan odamlarga xalaqit berishi mumkin.
Agar bunday makonlar loyihada eng oxirida paydo boʻlsa, ularga koʻpincha toʻlaqonli jismoniy faollik uchun moʻljallanmagan noqulay joylar ajratiladi, deb qayd etdi spiker.
Zokirovning fikricha, sogʻliqni saqlashga zamonaviy yondashuv asta-sekin kasalliklarni davolashdan ularning oldini olishga demoqda. Insonga jismoniy faollikni saqlashga, toʻgʻri ovqatlanishga, hordiq chiqarishga va boshqa odamlar bilan muloqot qilishga yordam beradigan makonlar tobora katta ahamiyat kasb etmoqda. U Emiliya-Romanya regionidagi Italiyaning Wellness Valley loyihasini misol qilib keltirdi. Uning kontseptsiyasi jismoniy faollik infratuzilmasi, jumladan, velosiped va piyodalar yoʻnalishlari, parklar va jamoat sport makonlari hisobiga hududni rivojlantirishni nazarda tutadi.
Maksim Oltyan SAD studiyasi Indoneziyada mavjud boʻlgan tajriba misolida Oʻzbekistonda wellness-qishloqlar loyihalarini amalga oshirish imkoniyatini oʻrganayotganini aytdi. Gap infratuzilmasi boshidanoq sogʻlom turmush tarzi va manfaatlar boʻyicha jamoalar atrofida qurilgan turar joy va jamoat makonlari haqida bormoqda.
Uning soʻzlariga koʻra, bunday yondashuv shahar va shahar atrofi koʻchmas mulkini rivojlantirish yoʻnalishlaridan biriga aylanishi mumkin, chunki odamlarning talablari va ularning qulay hayot haqidagi tasavvurlari oʻzgarib bormoqda.