Yashil hovli, ayvonli balkonlar va suvli ariqlar. Arxitektorlar oʻzbek xonadoni anʼanalarini zamonaviy qurilishga qanday koʻchirmoqda?

Yashil hovli, ayvon-balkonlar va suvli ariqlar. Arxitektorlar oʻzbek xonadoni anʼanalarini zamonaviy qurilishga qanday koʻchirishmoqda?

Markaziy Osiyo meʼmorchiligining anʼanaviy elementlari zamonaviy sharoitlarga moslashtirilgan turar joy majmuasi kontseptsiyasini Tashkent Design Week’da Kayan Development tijorat direktori Sergey Potapov va ARC Architects hamasoschisi Bobur Klichev taqdim etdilar. Loyiha markazida — ichki hovli-bogʻ, bino ichiga kiritilgan ayvon-balkonlar, quyoshdan himoyalangan fasadlar va oila ehtiyojlariga qarab oʻzgartirish mumkin boʻlgan moslashuvchan rejalashtirilgan xonadonlar oʻrin olgan.

Mualliflar butun mamlakat uchun yagona uslubni taklif etmayotganliklarini, balki Toshkentga mos keladigan meʼmoriy yechimlarni izlashayotganini taʼkidlashmoqda.

Sergey Potapovning hisoblashicha, developerlarning yechimlari shahar qiyofasini uzoq vaqtga shakllantiradi. Shu sababli kompaniya uchun faqat boʻlajak xaridorlarning qulayligi haqida emas, balki shahar muhitida oʻnlab yillar davomida qanday binolar qolishi haqida ham oʻylash muhimdir. Aynan shu sababli u bir xildagi koʻp qavatli korpuslardan voz kechishga va Toshkentga xos boʻlgan meʼmoriy tilni topishga qaror qildi.

Qidiruv Yevropadagi turar joy meʼmorchiligini oʻrganishdan boshlandi. Potapovga Gollandiya va Daniyadagi kam qavatli mavzelar ilhom bagʻishladi. U yerda u mahallalardagi turar joy qurilishining muvaffaqiyatli misollari bilan oʻxshashlikni koʻrdi — nafaqat uylarning tashqi koʻrinishida, balki maydon va kundalik hayotni tashkil etishda ham.

ARC Architects meʼmorchilik byurosi uchun ham koʻp xonadonli turar joy majmuasi ustida ishlash yangi yoʻnalish boʻldi. Jamoa shaxsiy uylar va karvonsaroylar tipologiyasini oʻrganib boʻlgan edi, ammo endi anʼanaviy shahar meʼmorchiligi tamoyillari tik (vertikal) qurilishda qanday rivojlanishi mumkinligini tushunish kerak edi. Buning uchun arxitektorlar qurilish mahalliy meʼmoriy kod bilan uygʻunlashgan boshqa mamlakatlardagi zamonaviy meʼmorchilik misollariga murojaat qilishdi. Biroq, Klichevning fikricha, oʻzgalarning yechimlarini toʻgʻridan-toʻgʻri koʻchirib boʻlmaydi — meʼmorchilik mahalliy iqlim va aholining odatlarini hisobga olishi kerak.

Anʼanaviy oʻzbek xonadonida ichki hovli kundalik hayotning asosiy maydonlaridan biridir. Kontseptsiya mualliflari bu rolni koʻp xonadonli majmuada ham saqlab qolmoqchi. Ular hovlini aholi shahar muhitidan hordiq chiqarishi mumkin boʻlgan yashil bogʻga aylantirishni rejalashtirishmoqda. Ilhom manbalaridan biri sifatida Potapov «davolovchi bogʻlar» deb atalaluvchi — sekinlashishga va tabiiy atrof-muhitga oʻtishga yordam beradigan maydonlarni tilga oldi.

Hovlida yirik daraxtlar oʻsishi uchun uning ostida parking joylashtirish rejalashtirilmayapti. Klichevning soʻzlariga koʻra, ildiz tizimlariga yetarli hajmdagi tuproq kerak. Shu sababli toʻxtash joylarini perimetr boʻylab chiqarib, markazni bogʻ uchun qoldirish taklif etilmoqda.

Alohida ish yoʻnalishi — landshaftdir. Arxitektorning soʻzlariga koʻra, jamoa Markaziy Osiyo bogʻdorchilik sanʼati anʼanalariga murojaat qilmoqchi, chunki ular XX asrda asosan yoʻqotilgan yoki unutilgan deb hisoblaydi. Klichev moʻljal sifatida chorbogʻni, shuningdek, anʼanaviy bogʻning suv bilan bogʻliq elementlari — ariqlar va hovuzlarni tilga oldi.

«Mintaqamizda suv juda tanqis, shuning uchun bizda uni eʼzozlash va avaylab saqlash boʻyicha qadimiy madaniyat mavjud. Suv inson qoʻli bilan yaratilgan kanallar va ariqlar orqali oqib, keyin hovuzga — jamoat joyidagi suv havzasiga tushgan. Biz loyihada ushbu meros bilan ishlamoqchimiz, ammo u tarixiylikdek koʻrinmasdan, zamonaviy, yangicha va kundalik foydalanish uchun qulay boʻlishi kerak», — dedi Klichev.

Potapov, shuningdek, bugungi kunda ariqlar koʻpincha suvni oqizish uchun, jumladan, favqulodda vaziyatlarda ishlatilishiga eʼtibor qaratdi. Loyihada, uning gʻoyasiga koʻra, ular yana suv yetkazib berish tizimi va hovli maydonining bir qismiga aylanishi kerak.

Bobur Klichevning fikricha, meʼmoriy yechimlar iqlimni ham, aholining uydan qanday foydalanishini ham hisobga olishi kerak.

«Bizda quyosh juda koʻp, shuning uchun balkonlar tashqariga chiqarilmasdan, koʻpincha bino ichiga kiritilgan boʻladi. Bu iqlim bilan ham, madaniyat bilan ham bogʻliq: odamlar uchun shaxsiy hayot daxlsizligini saqlash muhimdir. Meʼmorchilikda buni ham hisobga olish kerak», — deb tushuntirdi u.

Loyiha kontseptsiyasida fasad ichiga chuqurlashtirilgan balkon xonaning davomi va ichki hovli bilan bogʻlovchi boʻgʻin sifatida qaralmoqda. Mualliflar uni ayvonning zamonaviy talqini sifatida talqin qilishmoqda.

Xonalarni haddan tashqari qizib ketishdan himoya qilish uchun janubiy va gʻarbiy fasadlarni quyoshdan himoya qiluvchi elementlar bilan jihozlash rejalashtirilmoqda. Shunday yechimlar qatorida Klichev shakldor gʻisht terish usulini — panjaraning zamonaviy talqinini tilga oldi. Loyihada mahalliy materiallar va meʼmoriy usullardan foydalanish ham nazarda tutilgan.

Majmua kontseptsiyasiga koʻra, hovli bilan bogʻliqlik xonadonlar ichida ham saqlanib qolishi kerak. Buning uchun arxitektorlar birinchi qavatlarda bogʻga chiqish yoʻllarini, shuningdek, katta surilma derazalar va terrasalarni nazarda tutishdi. Potapov odamlarga yerda yashash hissi saqlanib qoladigan uy-joyni taklif qilmoqchi boʻlganini tushuntirdi — bu anʼanaviy uyning muhim qismidir.

«Anʼanaviy uydagi asosiy xona — bu oila yigʻiladigan va mehmonlar kutib olinadigan mehmonxonadir. U eng yaxshi koʻrinishga ega boʻlishi va yozgi hovlichaga silliq oʻtishi kerak. Biz har bir xonadonda ayvonni eslatuvchi maydon boʻlishini xohladik. Yaxshi ob-havoda uni ochish va bir vaqtning oʻzida xilvatda qolish va bogʻga qarash imkoniyatini saqlab qolish mumkin», — dedi developer.

Potapovning soʻzlariga koʻra, kontseptsiyadagi eng kichik xonadon maydoni taxminan 60 kv. m boʻladi. Uning taʼkidlashicha, qurilish vaqtiga kelib xaridorlarning ehtiyojlari oʻzgarishi mumkin, shuning uchun rejalarni moslashtirish nazarda tutilmoqda.

Xonadonning asosini umumiy yadro tashkil etadi, unga yotoqxonalarni qoʻshish mumkin. Muhandislik shaxtalarining joylashuvi xonalarning konfiguratsiyasini oʻzgartirishga imkon berishi kerak. Masalan, oilaga koʻproq sanzuyellar yoki xoʻjalik ehtiyojlari uchun alohida xona kerak boʻlishi mumkin.

Yakunda Bobur Klichev meʼmoriy yechim faqat aholining oʻzi tomonidan yuqori baholangan taqdirdagina boshqa developerlar uchun namuna boʻlishini aytdi.

U jamoa nafaqat oʻrta asrlar meʼmorchiligini, balki Toshkent modernizm tajribasini ham oʻrganishda davom etishini taʼkidladi.

«Bizda oʻrta asrlar meʼmorchiligining boy merosi va tajribalar oʻtkazilgan modernizmning qiziqarli davri bor. Uning asosida va zamonaviy tasavvurlarni hisobga olgan holda, mintaqa bozoriga turtki bera oladigan qiziqarli narsa yaratishga harakat qilamiz», — dedi Klichev.