XVF Oʻzbekiston iqtisodiyotining oʻsish prognozini yaxshiladi, ammo tashqi defitsit ortishini kutmoqda

XVF Oʻzbekiston iqtisodiyoti oʻsishi boʻyicha prognozlarini yaxshiladi, ammo tashqi defitsit ortishini kutmoqda

Xalqaro valyuta jamgʻarmasi Oʻzbekiston iqtisodiyotining 2026 yildagi oʻsish prognozini oshirdi. Yangilangan baholashlar XVFning 12 oktyabrda eʼlon qilingan «Jahon iqtisodiyotining rivojlanish istiqbollari» (World Economic Outlook) oktyabr oyidagi hisobotida keltirilgan.

Hujjatga koʻra, Oʻzbekiston iqtisodiyotining 2026 yildagi oʻsish prognozi 6,8% dan 7,8% gacha, 2027 yil uchun esa 6% dan 6,5% gacha oshirildi. Yangilangan baholashlarga koʻra, joriy yilda mamlakat iqtisodiyoti hatto 2025 yildagidan (7,7%) koʻproq oʻsishi mumkin.

Iyun oyidagi konsultatsiyalar chogʻida jamgʻarma Oʻzbekiston iqtisodiyotining barqarorligini yuqori ichki talab, investitsiya faolligi, pul oʻtkazmalari va oltin narxlarining maqbul dinamikasi bilan bogʻlagan edi. Oʻsish omillari qatorida tarkibiy islohotlarning davom ettirilishi ham aytib oʻtilgan.

Yangi prognozlar mamlakat iqtisodiyoti dinamikasi boʻyicha yanada yuqori kutilmalarni aks ettiradi, garchi oktyabr oyidagi hisobotda Oʻzbekiston uchun koʻrsatkichlar qayta koʻrib chiqilishining sabablari alohida ochib berilmagan boʻlsa-da.

Milliy statistika qoʻmitasi maʼlumotlariga koʻra, 2026 yilning birinchi yarmida Oʻzbekiston iqtisodiyoti oʻtgan yilning shu davriga nisbatan 8,5% ga oʻsdi. Uning nominal hajmi 1072,7 trln soʻmga yetdi.

Oktyabr oyidagi prognozida XVF Oʻzbekistondagi oʻrtacha yillik inflyatsiya 2025 yildagi 8,8% dan 2026 yilda 6,9% gacha (iyunda 6,8% prognoz qilingan edi) va 2027 yilda 5,7% gacha (5%) pasayishini kutmoqda.

Gap yil oxiridagi inflyatsiya haqida emas, aynan oʻrtacha yillik koʻrsatkichlar haqida bormoqda.

Bir vaqtning oʻzida ishsizlik darajasi pasayishi kutilmoqda. Agar 2025 yil yakunlari boʻyicha u 4,8% ga baholangan boʻlsa, XVF prognoziga koʻra, 2026 yilda 4,3% ni, 2027 yilda esa 3,8% ni tashkil etadi.

Shu bilan birga, jamgʻarma Oʻzbekiston joriy operatsiyalar hisobi defitsiti prognozini oshirish tomoniga qayta koʻrib chiqdi. Yangilangan baholashlarga koʻra, salbiy saldo 2026 yilda iqtisodiyotning 5,1% ni va 2027 yilda 4,6% ni tashkil etadi. Solishtirish uchun, 2025 yilda defitsit 3,9% ga baholangan edi.

Iyun oyida XVF defitsit 2026 yilda iqtisodiyotning 3,2% gacha qisqarishini, 2027 yilda esa 3,6% ni tashkil etishini kutgan edi.

Joriy operatsiyalar hisobi defitsiti shuni anglatadiki, mamlakatning tovarlar va xizmatlar savdosi, birlamchi va ikkilamchi daromadlar boʻyicha xorijga umumiy toʻlovlari chet eldan tushadigan tegishli tushumlardan ortiqdir.

Jahon banki ham avvalroq Oʻzbekiston YAIM oʻsishi boʻyicha 2026 yilgi prognozini 6,4% dan 7,9% gacha, 2027 yilgi prognozini esa 6,7% dan 7,5% gacha oshirgan edi. Ish haqi va bandlikning ortishi, pul oʻtkazmalari va investitsiyalar iqtisodiy yuksalishni qoʻllab-quvvatlamoqda, deyiladi bankning yangi hisobotida.

XVFning oktyabr oyidagi prognoziga koʻra, Oʻzbekiston 2026 yilda iqtisodiy oʻsish surʼatlari boʻyicha Markaziy Osiyoning beshta mamlakati orasida Qirgʻizistondan keyin ikkinchi oʻrinni egallashi mumkin.

Mintaqa mamlakatlari iqtisodiy oʻsish prognozi:

Mamlakat | 2026 yil | 2027 yil

Qirgʻiziston | 9,0% | 7,0%

Oʻzbekiston | 7,8% | 6,5%

Tojikiston | 7,3% | 6,8%

Qozogʻiston | 4,4% | 4,9%

Turkmaniston | 2,4% | 2,5%

Umuman olganda, Kavkaz va Markaziy Osiyo mamlakatlari uchun jamgʻarma iqtisodiyot 2026 yilda 5,2% ga va 2027 yilda 5% ga oʻsishini kutmoqda.

Shu bilan birga, Yaqin Sharq va Markaziy Osiyoning kengroq mintaqasidagi vaziyat ancha murakkab. Qurolli nizo oqibatlari va bir qator neft qazib oluvchi davlatlar iqtisodiy faolligining qisqarishi sababli XVF ushbu mintaqa iqtisodiyotining umumiy hajmi 2026 yilda 0,3% ga pasayishini prognoz qilmoqda. 2027 yilda 6,3% darajasida tiklanish oʻsishi kutilmoqda.

XVF Yaqin Sharqda davom etayotgan nizo, savdo cheklari va yuqori noaniqlikka qaramay, jahon iqtisodiyoti uchun nisbatan barqaror prognozlarni saqlab qoldi.

Jamgʻarmaning bazaviy stsenariysiga koʻra, jahon iqtisodiyoti 2026 yilda 3,1% ga va 2027 yilda 3,4% ga oʻsadi. Solishtirish uchun, 2025 yilda oʻsish 3,5% ni tashkil etgan edi.

Dunyoda inflyatsiya 2025 yildagi 4,1% dan 2026 yilda 4,7% gacha tezlashishi, shundan soʻng 2027 yilda 4,1% gacha sekinlashishi kutilmoqda.

XVFda taʼkidlanishicha, jahon iqtisodiyoti biznesning moslashuvi, energiya resurslarini yetkazib berish yoʻnalishlarining oʻzgarishi, toʻplangan zaxiralardan foydalanish va ishlab chiqarishning neftga qaramligini kamaytirish tufayli bir qator jiddiy larzalarni yengib oʻtishga muvaffaq boʻldi.

Barqarorlikning yana bir muhim omili sunʼiy intellekt sohasidagi investitsiyaviy bum boʻldi. Hisoblash infratuzilmasi, uskunalar va aloqador texnologiyalarga qilingan yirik kiritmalar iqtisodiy faollik va xalqaro savdoni qoʻllab-quvvatlamoqda.

Biroq afzalliklar mamlakatlar oʻrtasida teng boʻlinmagan. Texnologik yetkazib berish zanjirlarida ishtirok etayotgan yoki energiya resurslari eksportidan naf koʻrayotgan iqtisodiyotlar yanada qulay mavqedadir. Energiya tashuvchilar importiga qaram va texnologik sektorga sust jalb qilingan mamlakatlar iqtisodiy oʻsish uchun yuqori xarajatlar va cheklanuvchilarga duch kelmoqda.

Jamgʻarma shuningdek, tovarlar va xizmatlar jahon savdosi hajmi 2026 yilda 4,6% ga va 2027 yilda 4,7% ga ortishini kutmoqda.

XVF qanday xavf-xatarlarni koʻrmoqda

Jahon iqtisodiyotining barqarorligiga qaramay, jamgʻarma mamlakatlarning yangi larzalarga qarshi turish imkoniyatlari sekin-asta qisqarib borayotganidan ogohlantiradi.

Asosiy xavf-xatarlardan biri Yaqin Sharqdagi choʻzilib ketgan nizo boʻlib qolmoqda. Uning yanada eskalatsiyasi neft va gaz yetkazib berishda uzilishlarga, oziq-ovqat narxlarining oshishiga va inflyatsiya bosimining kuchayishiga olib kelishi mumkin.

XVFning bazaviy prognozida neftning oʻrtacha narxi 2025 yildagi 67,74 dollarga qarshi 2026 yilda bir barrel uchun 95,74 dollarni tashkil etishi nazarda tutilgan. 2027 yilda 87,39 dollargacha pasayish kutilmoqda.

Noaniqlikning yana bir manbai — sunʼiy intellekt istiqbollarining mumkin boʻlgan qayta baholanishidir. Agar texnologik investitsiyalarning daromadliligi boʻyicha kutilmalar oʻzini oqlamasa, bu aktsiyalar qiymatining tushib ketishiga, investitsiyalarning qisqarishiga va moliyaviy sharoitlarning qatanglashishiga olib kelishi mumkin.

Yuqori davlat qarzi, qarz olish qiymatining ortishi, savdo ziddiyatlari va iqlim larzalari qoʻshimcha tahdid soladi.

Ushbu sharoitda XVF mamlakatlarga byudjet rezervlarini tiklashni, energetika tizimlari barqarorligini oshirishni, savdo aloqalarini diversifikatsiya qilishni va raqobatni qoʻllab-quvvatlashni tavsiya etadi.

Turmush darajasi narxi oshganda jamgʻarma davlat byudjetlariga yukni oshirishi mumkin boʻlgan narxlarni keng koʻlamli subsidiyalashdan koʻra, eng ehtiyojmand xonadonlarga vaqtinchalik manzilli moliyaviy yordam berishni afzal koʻrishni taklif qiladi.

XVFda taʼkidlanishicha, iqtisodiy barqarorlikning saqlanishi mamlakatlarning yangi inqirozlarga munosabat bildirish qobiliyatigagina emas, balki uzoq muddatli oʻsish uchun sharoitlar yaratilishiga ham bogʻliq boʻladi.