Xitoy Yer va Oy oʻrtasida «lazer koʻprigi» yaratdi
Xitoylik tadqiqotchilar Yer va Oy oʻrtasida 400 ming kilometrdan ortiq masofada ikki tomonlama yuqori tezlikdagi lazer aloqasini muvaffaqiyatli sinovdan oʻtkazdi. Tajriba davomida Yerdan kosmosga maʼlumot uzatish tezligi sekundiga 1,25 megabitni, Oy tomondan Yerga uzatish tezligi esa sekundiga 100 megabitni tashkil etdi.
Xitoy Yer va Oy orasida «lazer koʻprigi»ni yoʻlga qoʻydi
Xitoylik muhandislar va olimlar Yer bilan Oy oʻrtasida ikki tomonlama lazer aloqa kanalini yaratish bo‘yicha sinovlarni yakunladi. Natijada 400 ming kilometrdan ortiq masofada yuqori tezlikda maʼlumot almashish mumkinligi tasdiqlandi.
Mutaxassislar tizimni orbitada bir yildan ortiq vaqt davomida sinovdan oʻtkazgan. Bu tajriba Xitoyning lazer kosmik aloqa texnologiyalaridan nafaqat Yerga yaqin orbitalarda, balki uzoq kosmosda ham foydalanish mumkinligini koʻrsatdi.
Lazer aloqasi anʼanaviy mikrotoʻlqinli radioaloqa tizimlariga qaraganda bir qator afzalliklarga ega. Xususan, u maʼlumotlarni yuqori tezlikda uzatish, katta oʻtkazuvchanlikni taʼminlash, aloqaning himoyalanganligini oshirish va nisbatan ixcham uskunalardan foydalanish imkonini beradi.
Biroq Yer va Oy oʻrtasida barqaror lazer kanalini yaratish uchun olimlar uchta asosiy muammoni hal qilishiga toʻgʻri kelgan: lazer nurini oʻta aniq yoʻnaltirish, juda zaif signalni qabul qilish va katta hajmdagi maʼlumotlarni yuqori tezlikda uzatish.
Oygacha boʻlgan ulkan masofada sunʼiy yoʻldoshning juda kichik tebranishi yoki yerdagi stansiya ustidagi atmosfera turbulentligi ham lazer nurining yoʻnalishini oʻzgartirib yuborishi mumkin.
Bunday sharoitda juda kichik burchak xatosi ham nurning nishondan bir necha kilometrga chetlab ketishiga olib keladi.
Shu muammoni bartaraf etish uchun mutaxassislar nishonni ushlash va kuzatib borishning yangi tizimini ishlab chiqqan. Tizim orbital harakat, signalning atmosferadan oʻtishi va optik nurlanish tarqalishida yuzaga keladigan kechikishlarni hisobga oladi.
Natijada Yerdagi va kosmosdagi uskunalar harakat vaqtida ham bir-biriga juda yuqori aniqlikda yoʻnaltirilgan holatni saqlab tura oladi.
Ikkinchi jiddiy muammo — signal kuchining keskin pasayishi.
Lazer nuri 400 ming kilometrdan ortiq masofani bosib oʻtgach, Yerga qaytib kelayotgan signal shu qadar zaiflashadiki, yerdagi teleskoplar bir vaqtning oʻzida atigi bir nechta fotonni qayd eta oladi.
Bundan tashqari, Oy va yulduzlar nuri, shuningdek shaharlarning sunʼiy yoritilishi ham lazer signalini qabul qilishga xalaqit beruvchi «shovqin» hosil qiladi.
Shu sababli tadqiqotchilar alohida fotonlarni yuqori tezlikda qayd etadigan oʻta oʻtkazuvchan texnologiyani ishlab chiqqan. Shuningdek, foydali aloqa signalini tashqi shovqinlar orasidan ajratib olish uchun yuqori sezgir algoritmlar qoʻllangan.