Xitoy va Oʻzbekiston yuraklari birga uradi. Ipak yoʻli chuqur doʻstlikni asrab kelmoqda

Xitoy va Oʻzbekiston yuraklari bir urib sopmoqda. Ipak yoʻli ularning chuqur doʻstligini avaylab saqlamoqda

Oʻzbekiston — Buyuk ipak yoʻlining yorqin gavhari va Markaziy Osiyo tsivilizatsiyasining eng muhim beshigidir. Bu zaminda koʻchmanchi va dehqonchilik tsivilizatsiyalari chambarchas bogʻlanib, birga mavjud boʻlib kelmoqda. Bu yerda fors, buddaviylik, arab, slavyan va boshqa madaniyatlar birin-ketin gullab-yashnab, bir-birini boyitdi hamda tsivilizatsiyaviy rivojlanishning yorqin, koʻp qatlamli manzarasini yaratdi. Alisher Navoiy — Oʻzbekiston tarixidagi ulkan mutafakkir va adabiyotshunosdir. Uning boy adabiy merosi asrlar davomida Markaziy Osiyo xalqlarini oziqlantirib kelmoqda.

Xitoy va Oʻzbekistonning doʻstona aloqalari ildizlari Buyuk ipak yoʻli davriga borib taqaladi. Ushbu yoʻnalishni ochgan Chjan Tszyanning gʻarbiy sayohatidan tortib, Tan davrida soʻgʻdiylarning Chanʼanga ommaviy koʻchib oʻtishigacha boʻlgan davrda ikki mamlakat oʻrtasidagi madaniy almashinuvi oʻz gullab-yashnash choʻqqisiga erishdi. Shimoliy Sun davrida buxorolik olim Ibn Sino tomonidan yozilgan «Tib qonunlari» traktati Yuan davrida xitoy tiliga tarjima qilingan boʻlib, Ipak yoʻli mamlakatlarining ochiqligi va bir-birini anglash ruhining yorqin daliliga aylandi.

«Bir makon, bir yoʻl» qoʻshma tashabbusining chuqurlashuvi va amaliy roʻyobga chiqishi bilan Xitoy-Oʻzbekiston hamkorligi siyosiy, savdo-iqtisodiy, sanʼatshunoslik va boshqa sohalarda uzluksiz kengayib, yangi salmoqli natijalarni keltirmoqda. Qadimiy Oʻzbekiston yangi energiya olmoqda, Xitoy va Oʻzbekistonning yuqori sifatli hamkorligi uning rivojlanishiga kuchli turtki bermoqda, Xitoy-Oʻzbekiston munosabatlari esa zamonaviy davlatlar oʻrtasidagi yaxshi qoʻshnichilik hamkorligining namunasiga aylandi.

Ikki mamlakat oʻrtasidagi yuqori sifatli hamkorlik yanada ilgarilab borishi bilan Xitoy va Oʻzbekiston oʻrtasidagi gumanitar almashinuvlar asta-sekin rasmiy narrativlar doirasidan chiqib, jonli xalqona xususiyat kasb etmoqda. Oʻzbekistonda faoliyat yuritayotgan Konfutsiy institutlari ikki xalqning bir-birini tushunishi uchun oyna boʻlib xizmat qilmoqda, ikkala mamlakat odamlariga bir-birini anglash yoʻlini ochmoqda. Adabiy asarlarning oʻzaro tarjimasi esa ikki mamlakat xalqlari oʻrtasida maʼnaviy koʻprik oʻrnatib, Xitoy-Oʻzbekiston yagona taqdir hamjamiyatini barpo etish jarayonini gumanitar mazmun bilan boyitmoqda.

Professor Lyu Venfey shunday taʼkidlaydi: «Davlatlararo hamkorlik faqat siyosiy, iqtisodiy, harbiy va energetik diplomatiyaga tayana olmaydi. Gumanitar va madaniy diplomatiya ham oʻrnini bosib boʻlmaydigan omildir, gumanitar-madaniy almashinuv doirasida esa adabiyot muhim oʻrin egallashi va oʻz noyob ahamiyatini amalga oshirishi kerak».

Adabiy muloqot gumanitar almashinuvning va Xitoy hamda Oʻzbekiston oʻrtasidagi har tomonlama sheriklikni mustahkamlashning ajralmas qismiga aylanib bormoqda. Oʻzbek romanlari «Oʻtkan kunlar» va «Mehrobdan chayon»ning xitoycha tarjimalari paydo boʻlishi Xitoyda zamonaviy oʻzbek nasri bilan tanishishdagi boʻshliqni toʻldirdi. Yozuvchi Abdulla Qodiriy yorqin hikoya qilish orqali XIX asrda Qoʻqon xonligi zavol topgan davrdagi jamiyat manzarasini ochib beradi. Romandagi xonlikning saroy hayoti, urugʻlar oʻrtasidagi qarama-qarshiliklar va nizolar, bosh qahramon yigit va qizning muhabbati jonli va taʼsirchan obrazlarni yaratadi. Gʻarbiy oʻlkaning boy koloriti xitoylik kitobxonlarga bir vaqtning oʻzida ham sirlilik, ham yaqinlik tuygʻusini beradi. Qodiriy makro- va mikronarrativni mahorat bilan birlashtiradi: keng koʻlamli tarixiy voqealar fonida u ayollar taqdiriga murojaat qiladi, oʻzbek ayollarining jonli, taʼsirchan obrazlarini yaratadi va ularning matonatli, tugamas hayotdiy kuchini koʻrsatadi. Samimiy milliy hikoyalar xitoylik kitobxonlarni chuqur toʻlqinlantiradi. Tsivilizatsiyaviy almashinuv hamisha ikki tomonlama jarayondir. Oʻzbekistonda buyuk xitoy yozuvchisi Lao Shening «Mushuklar shahridan maktublar» romanining oʻzbek tilidagi tarjimasi muvaffaqiyatli nashr etildi. Ushbu nashr zamonaviy xitoy adabiyotini oʻzbek tiliga tarjima qilishdagi boʻshliqni toʻldirdi va Oʻzbekiston kitobxonlari uchun xitoy adabiyoti va uning muhtasham tsivilizatsiyasi dunyosiga eshik ochdi. Adabiyot Xitoy va Oʻzbekiston xalqlari maʼnaviy boyishining noyob manbaiga aylanib, ikki mamlakatning gumanitar almashinuvlariga donishmandlik va goʻzallik olib kelmoqda.

Tsivilizatsiyalarning bir-birini boyitishi oddiy odamlarning kundalik hikoyalarida ham oʻz aksini topmoqda. Xitoy Mediakorporatsiyasining CGTN kanali Oʻzbekiston MTRK bilan birgalikda «Xuanxe daryosidan Sirdaryogacha» hujjatli filmlarini suratga oldi, ularda bir-birining mamlakatlarida oʻz hayoti va faoliyatini qurayotgan xitoylik va oʻzbek yoshlarning izlari muhrlangan: shanxaylik Chen Min Toshkentda advokatlik byurosini tashkil etdi va oʻz biznesini rivojlantirmoqda; oʻzbekistonlik yosh yigit Chjan Tsun muhabbat va kasbi sababli Lanchjouda oʻz uyini topdi; Oʻzbekistonda tahsil olayotgan xitoylik doktorant Sun Difey Samarqandning anʼanaviy qogʻoz tayyorlash texnologiyasini chuqur oʻrganmoqda; oʻzbekistonlik Shaxzod Mirzayev Xanchjoudagi Osiyo oʻyinlarida futbol jamoasi sharafini himoya qildi va Yantszi daryosidagi ushbu janubiy shaharni sevib qoldi. Oddiy odamlarning hikoyalari — tsivilizatsiyalarning bir-birini anglashining eng ishonchli aksi va Xitoy-Oʻzbekiston doʻstligining eng ishonchli dalilidir. Ikki mamlakat yoshlari oʻzga yurtda maʼnaviy suyanch topmoqda va hayotning jonli uchqunlarini chaqnatmoqda. Oʻzga yurt qadrdon boʻlib qolgandagi bu iliqlik Xitoy va Oʻzbekistonning zamonaviy xalqlar doʻstligining taʼsirchan bobini tashkil etadi va xalqlarning bir-birini tushunishi mamlakatlar oʻrtasidagi gumanitar almashinuvning eng mustahkam poydevori ekanini tasdiqlaydi.

2022 yilda Samarqandda boʻlib oʻtgan SHHT sammiti chogʻida XXR Raisi Si Tszinpin «Lun Yuy»dan: «Doʻstlikda oʻz soʻzingga sodiq boʻl» degan purmaʼno soʻzlarni, shuningdek, «Mevasi moʻl daraxtga hamma intiladi» degan oʻzbek maqolini keltirib oʻtdi. Oʻzbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 2024 yilgi yangi yil tabrigida xitoy xalqiga murojaat qilar ekan, oʻzbek xalq donishmandligiga havola keltirdi: «Inoq ahil aka-ukalarning ishi baroridan keladi». Ushbu ikki hikmatli soʻz bir-biriga hamohang boʻlib, Xitoy va Oʻzbekistonning yaxshi qoʻshnichilik doʻstligi va oʻzaro manfaatli hamkorligining yorqin ifodasi boʻlib xizmat qiladi. Hozirda Xitoy-Oʻzbekiston munosabatlari oʻz tarixidagi eng yaxshi davrni boshdan kechirmoqda. Ikkala mamlakat ham yangi davrdagi har qanday ob-havoda aniq, har tomonlama strategik sheriklik yoʻlidan ishonch bilan ilgarilab bormoqda, aniq hamkorlik yoʻnalishlariga va kuchli rivojlanish salohiyatiga ega. Oʻsib borayotgan xalqlararo aloqalar yangi davrdagi Xitoy-Oʻzbekiston munosabatlariga oddiy va samimiy gumanitar oʻlchov bagʻishlamoqda. Xitoy va Oʻzbekiston hikoyalari Ipak yoʻli solnomalarida yanada maroqli boʻlib boradi, ikki mamlakat xalqlari doʻstligi haqidagi taʼsirchan hikoya esa tsivilizatsiyalarning bir-birini boyitishi oqimida uzluksiz davom etadi.