Xaridlar onlaynga oʻtmoqda. Nima uchun Oʻzbekiston kompaniyalari elektron tenderlarga oʻtishmoqda

Xaridlar onlaynga oʻtmoqda. Nima uchun Oʻzbekiston kompaniyalari elektron tenderlarni tanlamoqda

Bundan bir necha yil avval xususiy kompaniyalardagi xaridlar koʻpincha oʻrganib qolingan sxema boʻyicha amalga oshirilar edi: menejer yetkazib beruvchilarni qidirar, pochta va messenjerlar orqali tijorat takliflarini soʻrar, narxlarni jadvalga kiritar va uni tasdiqlash uchun rahbariyatga taqdim etardi. Bugungi kunda tobora koʻproq kompaniyalar ushbu jarayonni elektron formatga oʻtkazmoqda, bunda buyurtmanomalar, yetkazib beruvchilarning takliflari va tanlov natijalari yagona maydonchada toʻplanadi.

Qoʻl mehnatidan elektron xaridlarga oʻtish biznesning yetkazib beruvchilarni qidirishga boʻlgan yondashuvini ham asta-sekin oʻzgartirmoqda. Kompaniyalar uchun nafaqat vaqt va xarajatlarni qisqartirish, balki jarayonni barcha ishtirokchilar uchun yanada shaffof va tushunarli qilish ham muhimdir.

Elektron format davlat xaridlari uchun allaqachon odatiy holga aylanib ulgurdi. Endi uni xususiy sektor — sanoat va qurilish korxonalaridan tortib savdo kompaniyalarigacha faolroq oʻzlashtirmoqda. Nima uchun biznes elektron tenderlarga oʻtayotgani va xaridlarda nimalar oʻzgarayotganini tahlil qilamiz.

Nima uchun eski yondashuv ishlamay qolmoqda?

Hatto yirik kompaniyalarda ham xaridlar koʻpincha alohida xodimlarga bogʻliq boʻlib qolmoqda. Buyurtmanomalar Telegram orqali keladi, tijorat takliflari pochtada qolib ketadi, narxlar qoʻlda solishtiriladi, muzokaralar va kelishuvlar tarixi esa boshqa xodimlar uchun ochiq boʻlmasligi mumkin. Natijada, rahbarga yetkazib beruvchini tanlashning butun jarayonini qayta tiklash va taklif qilingan narx bozorga qanchalik mos kelishini tushunish qiyin boʻladi.

Alohida muammo — manfaatlar toʻqnashuvi va suiisteʼmolchiliklar xavfidir. Agar yetkazib beruvchilar doirasi cheklangan boʻlsa, tanlov mezonlari esa oldindan belgilab qoʻyilmagan boʻlsa, kompaniyaga qarorlarning asoslanganligini nazorat qilish va ehtimoliy qoidabuzarliklarni aniqlash qiyinroq boʻladi.

Elektron xarid buyurtmachiga nima beradi?

E-procurement yoki xaridlarni elektron boshqarish jarayonning asosiy bosqichlarini yagona raqamli tizimga oʻtkazadi. Bu kompaniyaga quyidagi imkoniyatlarni beradi:

Xaridlarni raqamlashtirishdan olinadigan potentsial iqtisodiy samarani xalqaro tashkilotlar ham qayd etmoqda. Yevropa komissiyasi oʻzining 2012 yildagi strategiyasida elektron xaridlarga oʻtgan buyurtmachilar uchun 5–20% atrofida tejamkorlik bahosini keltirgan edi. Bunda natija muayyan tizimga va uni qoʻllash shartlariga bogʻliq boʻladi.

Jahon banki ham 2026 yildagi nashrida xarid xarajatlarining 5–20% miqdorida tejalishi oraligʻini keltiradi. Masalan, Tanzaniyada davlat xaridlarini raqamlashtirish ikki yil ichida bosma va transport xarajatlaridan 12,5 million dollar tejash imkonini berdi.

Ushbu koʻrsatkichlar birinchi navbatda davlat tizimlariga tegishli boʻlib, xuddi shunday tejamkorlik istalgan xususiy kompaniyada avtomatik ravishda paydo boʻlishini anglatmaydi. Natija xaridlar hajmiga, yetkazib beruvchilar soniga, jarayonning oʻzi qanday tashkil etilganiga va kompaniya elektron tizim imkoniyatlaridan qanchalik toʻliq foydalanishiga bogʻliq.

Bu yetkazib beruvchilar uchun nimani oʻzgartiradi?

Yetkazib beruvchilar uchun biznesning onlaynga oʻtishi — bu yangi bozor demakdir. Ilgari yirik buyurtmachiga faqat shaxsiy aloqalar orqali chiqish mumkin edi. Endilikda talablar ochiq eʼlon qilinadi va eng yaxshi shartlarni taklif qilgan ishtirokchi gʻolib chiqadi.

Asosan davlat xaridlari bilan ishlashga oʻrgangan kompaniyalar uchun bu mijozlar doirasini kengaytirish imkoniyatini beradi. Xususiy sektorga doimiy ravishda materiallar, uskunalar, qurilish ishlari, logistika, IT va professional xizmatlar kerak boʻladi — va ushbu xaridlar shartnomalarning qoʻshimcha manbaiga aylanadi.

Бу TenderGPT'da qanday ishlaydi?

Oʻzbekistonda korporativ elektron xaridlar bozorida faoliyat yuritayotgan servislardan biri — TenderGPT.uz. Kompaniya maʼlumotlariga koʻra, loyiha ustida xaridlar, jumladan, davlat xaridlari sohasida oʻn yildan ortiq tajribaga ega mutaxassislar ishlamoqda. Jamoa ushbu tajribadan korporativ tenderlarni tashkil etish, yetkazib beruvchilarni qidirish va xarid jarayonlarini avtomatlashtirishda foydalanadi.

TenderGPT.uz maʼlumotlariga koʻra, maydoncha orqali umumiy qiymati qariyb 20 million dollarlik 100 ga yaqin savdolar oʻtkazilgan.

Buyurtmachi xarid lotini joylashtiradi va tender oʻtkazish shartlarini belgilaydi. Yetkazib beruvchilar tizim orqali takliflarni taqdim etadilar, shundan soʻng buyurtmachi shartlarni solishtirishi va xarid natijalarini yagona raqamli makonda rasmiylashtirishi mumkin.

Maydonchadan kompaniyaning vazifalari va talablariga qarab turli formatlarda foydalanish mumkin. Ular orasida:

Yetkazib beruvchilar uchun maydoncha korporativ buyurtmalarni qidirish va tovarlar, ishlar hamda xizmatlarga takliflar taqdim etishning qoʻshimcha kanali boʻlib xizmat qiladi. Ishtirok etish garov pulisiz amalga oshirilishi mumkin.

Shu bilan birga, bitta kompaniya tizimdan ikkala rolda ham foydalanishi mumkin — boshqalarning xaridlarida yetkazib beruvchi sifatida ishtirok etishi va ayni paytda, masalan, pudratchilarni qidirish yoki zarur xizmatlarni xarid qilish uchun oʻz tenderlarini oʻtkazishi mumkin.

Keyinchi?

TenderGPT jamoasi buyurtmachilar va yetkazib beruvchilar uchun sunʼiy intellekt (SI) yechimini ham ishlab chiqmoqda. U kundalik vazifalarning bir qismini — xarid hujjatlarini qayta ishlash, bitimlarga tayyorgarlik koʻrish va mos takliflarni qidirishni avtomatlashtirishi kerak. Yechimning chiqarilishi 2027 yilga rejalashtirilgan.

Oʻzbekistonda korporativ elektron xaridlar bozori hozircha shakllanish bosqichida. U rivojlanib borishi bilan kompaniyalar koʻproq xarid jarayonlarini raqamli formatga oʻtkazish, potentsial yetkazib beruvchilar doirasini kengaytirish va toʻplangan maʼlumotlardan xarajatlarni nazorat qilish hamda rejalashtirish uchun foydalanish imkoniyatiga ega boʻladilar.

TenderGPT xaridlarni raqamli formatga oʻtkazishni rejalashtirayotgan kompaniyalarni va yangi buyurtmalardan manfaatdor boʻlgan yetkazib beruvchilarni hamkorlikka taklif etadi. Ishni muayyan vazifadan boshlash mumkin — birinchi lotni joylashtirish, mos tenderni topish yoki korporativ xaridlar tizimini joriy etishni muhokama qilish.

Platforma va joriy xaridlar haqida batafsil maʼlumotni TenderGPT.uz saytidan olish mumkin. Ulanish, joriy etish va hamkorlik masalalari boʻyicha — +998 90 988 50 04 telefoni orqali.